Δέκα χρόνια μετά

Η κομματική νεολαία του ΣΥΡΙΖΑ έκανε το ηθικό καθήκον της με διακριτικότητα, χωρίς να θίξει τους επιτιθέμενους στην Ουκρανία. Ανήρτησε λοιπόν στα social media μια έκκληση για την επικράτηση της ειρήνης στην περιοχή γενικώς. Το έκαναν από υποχρέωση, για να μην έχουν να λένε οι άλλοι. (Το λέω αυτό, γιατί, αν η νεολαία του ΣΥΡΙΖΑ είχε πραγματικά ανησυχήσει, θα είχαν κάνει μια πορεία διαμαρτυρίας ως την αμερικανική πρεσβεία…) Το αποδεικνύει, άλλωστε, η τσαπατσουλιά της ανάρτησης, εξαιτίας της οποίας έχουν μπερδέψει το σήμα της Mercedes με το σύμβολο της ειρήνης. (Το σύμβολο που ξεκίνησε από το κίνημα υπέρ του πυρηνικού αφοπλισμού τη δεκαετία του 1960 και στις μέρες μας κοσμεί ως μοτίβο τις δημιουργίες των Dolce & Gabbana…)

Λογικό να μπερδευτούν τα παιδιά, δεδομένου ότι, ιστορικά, το σύμβολο της Mercedes αποδείχθηκε ισχυρότερο από το σύμβολο του ειρηνιστικού κινήματος της ψυχροπολεμικής εποχής – ενός κινήματος ελεγχόμενου από τη Σοβιετία, όπως αποδείχθηκε αργότερα. Είναι όμως ένα λάθος με ξεχωριστό ενδιαφέρον, καθώς, αν αυτοσχεδιάσουμε φροϊδικά, μπορούμε να το δούμε ως υποσυνείδητη έκφραση του υπαρξιακού προβλήματος του ΣΥΡΙΖΑ, της αδυναμίας του δηλαδή να αφομοιώσει την κυβερνητική εμπειρία του κατά την περίοδο της χρεοκοπίας ή, για να το πω μεταφορικά, της αδυναμίας του να βρει πώς συμβαδίζει το σύμβολο της ειρήνης με το σήμα της Mercedes.

Πρόκειται για ένα ζήτημα, που δεν αφορά αποκλειστικά τον ΣΥΡΙΖΑ. Απλώς, στον ΣΥΡΙΖΑ, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο βαθύ (υπαρξιακό) λόγω της αριστερής ιδεολογίας του. Επειτα από δέκα χρόνια και κάτι παραπάνω, μπορούμε να πούμε ότι η χρεοκοπία του 2011 ήταν μια κρίσιμη καμπή για το κομματικό σύστημα της χώρας. Και τα τρία κόμματα που κυβέρνησαν την περίοδο αυτή υποχρεώθηκαν, όχι από τους εταίρους και τους διεθνείς οργανισμούς, αλλά από μια ανυπέρβλητη πραγματικότητα να κάνουν συμβιβασμούς και να συμμορφωθούν με πολιτικές, τις οποίες μέχρι τότε δαιμονοποιούσαν. Αυτό ήταν το τίμημα της σωτηρίας και πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι και τα τρία αυτά κόμματα – ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ – το κατέβαλαν πλήρως.

Πώς επηρέασαν, όμως, οι συμβιβασμοί την εξέλιξη του καθενός από αυτά τα κόμματα; Οσο είχαν την κάννη στον κρόταφο, που λέει ο λόγος, έκαναν όσα έπρεπε, έστω και με τα χίλια ζόρια. Μετά όμως τι; Πώς αφομοίωσαν την εμπειρία; Αλλαξαν καθόλου; Για μεν τον ΣΥΡΙΖΑ, η κυβερνητική εμπειρία του στα χρόνια της οικονομικής κρίσης είναι το εμπόδιο, στο οποίο εδώ και δύο χρόνια χτυπάει το κεφάλι του, χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Οι μεν επιχειρούν να το καταπιούν με τη χύδην πασοκοποίηση, οι δε επιλέγουν την επιστροφή στη μήτρα, δηλαδή τη στροφή προς το ασφαλές παρελθόν των μονοψήφιου εκλογικού ποσοστού. Καμία από τις δύο πλευρές, όμως, δεν το αντιμετωπίζει ευθέως. Εν μέρει είναι κατανοητή η σύγχυση για ένα κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς.

Εκείνο που δεν είναι καθόλου κατανοητό είναι η στάση του κόμματος της Κεντροαριστεράς. Το ΠΑΣΟΚ, επί Ευάγγελου Βενιζέλου έκανε, κατά τη γνώμη μου, τη γενναιότερη πράξη πολιτικής αυτοθυσίας που θυμάμαι, και απαρνήθηκε τις πολιτικές του λαϊκισμού, που κυρίως εκείνο είχε εισαγάγει τη δεκαετία του 1980. Αν υπάρχει η περίπτωση του κόμματος, για το οποίο θα μπορούσαμε να πούμε ότι αναγνώρισε τα λάθη του και τα διόρθωσε, αυτό είναι το ΠΑΣΟΚ του Βενιζέλου.

Το αξιοπερίεργο εδώ είναι ότι, μολονότι το ΠΑΣΟΚ κατέβαλε πλήρως το κόστος της στροφής του προς τον πραγματισμό, μετά τον Βενιζέλο υιοθέτησε την άγαρμπη στάση της νευρωτικής άρνησης του παρελθόντος του. Επί της αειμνήστου, η παραμικρή αναφορά στην κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου έκανε το ΠΑΣΟΚ να αντιδρά σαν να είχε δεχθεί ηλεκτρική εκκένωση. Με άλλα λόγια, εκεί που νομίζαμε ότι σώθηκε, υποτροπίασε. Αγόρασε με τεράστιο κόστος ένα εισιτήριο προς το μέλλον και, τελικά, το άλλαξε με ένα εισιτήριο προς το παρελθόν. Ενα βήμα μπροστά και ένα πίσω. Θα ισορροπήσει διαφορετικά το ΠΑΣΟΚ με την Αυτού Κραταιότητα στο πηδάλιο; Αδηλο, μολονότι η απόσταση που τηρεί ο Κραταιός από τον Βενιζέλο υποδηλώνει την απροθυμία του να ανακατέψει την κληρονομιά που του άφησε η αείμνηστος.

Ξέρω ότι σε πολλούς δεν θα αρέσει αυτό, η πραγματικότητα όμως είναι ότι το μόνο κόμμα που έμαθε από τη χρεοκοπία και προσαρμόσθηκε στις ανάγκες της πραγματικότητας είναι η ΝΔ. Γι’ αυτό έκανε αρχηγό της τον Κυριάκο Μητσοτάκη και πολιτική πυξίδα της τις μεταρρυθμίσεις.