Τα λαχανικά «σερβίρουν» επιστημονικές αντιδικίες

Τα δεδομένα νέας μελέτης που καταλήγουν πως τα λαχανικά δεν προστατεύουν από καρδιοπάθειες διχάζουν τους επιστήμονες. Οι αντιδράσεις που προκαλούν είναι αντανακλαστικές, όχι όμως πρωτόγνωρες, καθώς κατά το πρόσφατο παρελθόν οι ειδικοί έχουν (ξανά)διασταυρώσει τα ξίφη τους για αμφιλεγόμενα συμπεράσματα σχετικά με τα υποτιθέμενα ή μη οφέλη συγκεκριμένων τροφών.

Για την ιστορία, λίγο πριν ξεσπάσει η πανδημία, και συγκεκριμένα τον Οκτώβριο του 2019, σάλο είχε προκαλέσει η επιστημονική αθώωση του κόκκινου κρέατος και η αποσύνδεσή του από σοβαρές παθήσεις, όπως είναι οι καρδιοπάθειες, ο διαβήτης και ο καρκίνος. Μάλιστα, εκείνα τα ευρήματα συμπεριλάμβαναν και το επεξεργασμένο κρέας – δηλαδή το μπέικον, το λουκάνικο κ.ο.κ.

«Αποτελεί την πιο ανήκουστη κακοποίηση επιστημονικών στοιχείων που έχω δει ποτέ», είχε επισημάνει τότε ο Walter Willett, καθηγητής Επιδημιολογίας και Διατροφής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, εξηγώντας ότι πολλοί από τους συμμετέχοντες στη συγκεκριμένη έρευνα ήταν νέοι και θα ήταν απίθανο να αρρωστήσουν κατά τη σύντομη διάρκειά της.

Αντίστοιχα, στα… μαχαίρια έχουν έρθει οι ειδικοί και για την κατανάλωση αλατιού, διαφωνώντας για το εάν είναι ή όχι ωφέλιμη η χαμηλή πρόσληψη αλατιού για όλους, αναζητώντας μια μέση λύση. Το αβγό, εντούτοις, θα έλεγε κανείς πως είναι το τρόφιμο που έχει αμφισβητηθεί και δικαιωθεί τις περισσότερες φορές, αποτελώντας ίσως ένα από τα πιο παρεξηγημένα τρόφιμα.

Η νέα, αμφιλεγόμενη έρευνα

Επιστρέφοντας στο σήμερα, τα λαχανικά είναι αυτά που «σερβίρουν» επιστημονικές αντιδικίες. Αιτία, η… αποκάλυψη ότι η κατανάλωση λαχανικών είναι απίθανο να μειώνει τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής ή εγκεφαλικού επεισοδίου.

Και αυτό διότι, σύμφωνα με τους ερευνητές, το οποιοδήποτε όφελος στην καρδιά από την κατανάλωση λαχανικών… εξαφανίστηκε όταν ελήφθησαν υπόψη άλλοι παράγοντες που αφορούν τον τρόπο ζωής, όπως άσκηση, κάπνισμα, αλκοόλ, κατανάλωση φρούτων, κόκκινου και κατεργασμένου κρέατος και χρήση συμπληρωμάτων βιταμινών και μετάλλων.

Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη που διεξήχθη με τη συνεργασία των Πανεπιστημίων της Οξφόρδης, του Μπρίστολ και του Κινεζικού Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ ζήτησε από σχεδόν 400.000 άτομα να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο σχετικά με το καθημερινό μενού τους – συμπεριλαμβανομένης της ποσότητας μαγειρεμένων και ωμών λαχανικών που κατανάλωναν καθημερινά.

Σύμφωνα με τις απαντήσεις τους, έτρωγαν δύο γεμάτες κουταλιές της σούπας ωμά λαχανικά, τρεις μαγειρεμένα και συνεπώς πέντε συνολικά την ημέρα. Εν τω μεταξύ, η υγεία των ίδιων ανθρώπων μπήκε στο μικροσκόπιο επί 12 χρόνια.

Και παρότι διαπιστώθηκε πως ο κίνδυνος θανάτου από έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο ήταν κατά 15% μειωμένος για τους λάτρεις των λαχανικών, οι ερευνητές της ίδιας μελέτης κατέληξαν πως η θετική αυτή έκβαση πιθανόν να οφείλεται σε άλλους παράγοντες που συνδέονται με τον γενικότερο τρόπο ζωής – π.χ. από το εάν κάπνιζαν έως το ύψος του εισοδήματός τους.

Συνακόλουθα, υπογράμμισαν στα συμπεράσματά τους πως από τα στοιχεία «δεν προκύπτει προστατευτική επίδραση από τη λήψη λαχανικών». Μάλιστα, τα ψημένα λαχανικά προέκυψε πως είναι ο πιο… αδύναμος κρίκος για τη διατήρηση της υγείας του καρδιαγγειακού συστήματος.

Η πρώτη ηχηρή απάντηση ήρθε από τον καθηγητή Naveed Sattar του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης, υπενθυμίζοντας στο BBC τις τεκμηριωμένες αποδείξεις ότι η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε φυτικές ίνες, όπως τα λαχανικά, «συμβάλλει στη μείωση του βάρους και στη βελτίωση των παραγόντων κινδύνου που είναι γνωστό ότι προκαλούν καρδιακές παθήσεις».

Ο ίδιος, δε, δεν παρέλειψε να σημειώσει ότι τα νέα αυτά ευρήματα σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να αλλάξουν τις ευρέως διαδεδομένες συμβουλές για κατανάλωση τουλάχιστον πέντε μερίδων φρούτων και λαχανικών την ημέρα.

Για να διαπιστώσει κανείς το μέγεθος της επιστημονικής διαφωνίας που ξέσπασε, αρκεί να ανατρέξει σε πρόσφατη έρευνα που έδειξε ότι ένας νέος άνθρωπος θα μπορούσε να ζήσει επιπλέον 13 χρόνια τρώγοντας περισσότερα λαχανικά, όσπρια, φρούτα, ξηρούς καρπούς και δημητριακά ολικής άλεσης.

Σπαζοκεφαλιά
οι διατροφικές έρευνες

Είναι γεγονός ότι στη σύγχρονη εποχή η ισορροπημένη διατροφή έχει μετατραπεί σε έναν σημαντικό προγνωστικό παράγοντα και συνακόλουθα «σύμμαχο» για τη διατήρηση της καλής υγείας. Αντιστρόφως ανάλογα, οι ανθυγιεινές επιλογές σε καθημερινή βάση έχουν ενοχοποιηθεί ότι συμβάλλουν σημαντικά στη διάδοση χρόνιων νοσημάτων, όπως είναι ο διαβήτης, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ερευνητές που εστιάζουν στη διατροφή είναι εκπαιδευμένοι να εξετάζουν την περίπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ των τροφών που καταναλώνει κανείς και του επιπέδου υγείας ή των ασθενειών που εκδηλώνονται σε άτομα και πληθυσμούς.

Οπως όμως εξηγεί η διαιτολόγος – διατροφολόγος Αστερία Σταματάκη, οι διατροφικές έρευνες αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις. Και αυτό διότι, όπως λέει, είναι αναγκαίο να συμπεριληφθούν και να σταθμιστούν πολλοί σημαντικοί παράγοντες που ξεκινούν από τον ίδιο τον σχεδιασμό της έρευνας και εκτείνονται έως τη συλλογή και ανάλυση των δεδομένων.

Η ειδικός, επίσης, εξηγεί ότι για να διαπιστωθεί η επίδραση μιας συγκεκριμένης τροφής ή μιας ομάδας τροφών στην υγεία του πληθυσμού είναι αναγκαίο η μελέτη να διαρκέσει πολλά χρόνια, ακόμη και δεκαετίες, ενώ παράλληλα θα πρέπει να αξιολογούνται παράμετροι όπως ο τρόπος ζωής, το περιβάλλον, οι συνήθειές τους. Μία ακόμη αδυναμία αφορά την ίδια τη συλλογή δεδομένων, καθώς η αυτοαναφορά στις διατροφικές συνήθειες δεν «καθρεφτίζει» πάντα την αλήθεια.

Και αυτό διότι, όπως διαπιστώνει η Αστερία Σταματάκη, για αρκετούς ανθρώπους είναι δύσκολο να ανακαλέσουν στη μνήμη τους με κάθε λεπτομέρεια τι κατανάλωσαν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Σε άλλες περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες πιθανόν ακόμη και σκόπιμα να… ξεχνούν να αναφέρουν το τρίτο γλυκό της ημέρας.

Επίσης, μία ακόμη παγίδα είναι ο υπολογισμός της μερίδας ή ο πλήρης κατάλογος των συστατικών που βρίσκονται στο καθημερινό πιάτο, με αποτέλεσμα η αποτύπωση των διατροφικών συνηθειών να μετατρέπεται σε ένα πολυσύνθετο παζλ.

Σε κάθε περίπτωση, η Αστερία Σταματάκη καταλήγει πως τα οφέλη από τη συχνή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής, είναι αναμφισβήτητα για τη διατήρηση της καλής υγείας.