Βιοπολιτική της γειτονιάς

Οταν ήμουν τριών μηνών έγκυος, έλαβα ένα γράμμα από το πανεπιστήμιο της επαρχιακής πόλης του Βελγίου στο οποίο εργαζόμουν που με παρακινούσε να κλείσω θέση για το – ακόμα αγέννητο – παιδί μου στον βρεφονηπιακό σταθμό του χώρου εργασίας μου για το επόμενο ακαδημαϊκό έτος, δηλαδή για έναν ολόκληρο χρόνο αργότερα. Μην έχοντας προλάβει να ενημερώσω τον ασφαλιστικό μου φορέα, παρέμενε ένα μυστήριο πώς η πληροφορία της εγκυμοσύνης μου είχε φτάσει στον εργοδότη μου. Αργότερα έμαθα ότι αρκούσε η ανάρτηση του θετικού αποτελέσματος της αιματολογικής εξέτασης στο μητρώο μου. Τους επόμενους μήνες έλαβα και άλλο γράμμα – από την υπηρεσία του δήμου αυτή τη φορά – που μου υπενθύμιζε ότι έπρεπε να κλείσω θέση εγκαίρως στον δημοτικό βρεφονηπιακό σταθμό, ενώ στην πορεία πληροφορήθηκα την ύπαρξη και άλλων, πολλών, ιδιωτικών βρεφονηπιακών σταθμών πέριξ του σπιτιού μου που ήταν πρόθυμοι να φιλοξενήσουν το παιδί μου, ακόμα και αν επρόκειτο μόνο για τις μισές ημέρες του μήνα.

Τελικά δεν έκανα χρήση αυτής της υπηρεσίας γιατί η νέα πανδημική συνθήκη μού έδωσε τη δυνατότητα να ζω και να εργάζομαι στην Ελλάδα. Θυμάμαι όμως αυτό το περιστατικό κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για το Δημογραφικό, την υπογεννητικότητα και κατ’ επέκταση για τις φιλόδοξες κοινωνικές πολιτικές της εκάστοτε κυβέρνησης.

Η ανακοίνωση των Βασίλη Κοτζαμάνη και Βασίλη Παππά, που είδε τις τελευταίες μέρες το φως της δημοσιότητας, με τίτλο «Τα φυσικά ισοζύγια σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο τη δεκαετία 2011-2020 και η συμβολή τους στη μείωση του πληθυσμού της Ελλάδας» αποτυπώνει μια σκληρή αλήθεια. Ο πληθυσμός της χώρας μειώθηκε τα τελευταία δέκα χρόνια της οικονομικής κρίσης κατά μισό εκατομμύριο, ενώ προβλέπεται να μειωθεί κατά σχεδόν ένα ακόμα εκατομμύριο την επόμενη εικοσαετία αν δεν αλλάξει κάτι δραστικά, αν δεν υπάρξει π.χ. ένα νέο κύμα μετανάστευσης και μείνουμε μόνο με το εθνικό μας φυσικό ισοζύγιο (των γεννήσεων – θανάτων). Η μείωση αυτή που πάει χέρι χέρι με τη γήρανση του πληθυσμού και πλήττει κυρίως την περιφέρεια συνιστά δικαιολογημένα λόγο ανησυχίας. Τι μπορεί όμως να γίνει αλήθεια για αυτό;

Οι λύσεις που προτείνονται κατά καιρούς στοχεύουν αποκλειστικά τις γυναίκες. Κυμαίνονται δε από τη θεσμική επιβράβευση, όπως το κυβερνητικό επίδομα των 2.000 ευρώ, ως την άτυπη επίπληξη, όπως αυτή αποτυπώθηκε στο σποτ του περίφημου συνεδρίου που παραινούσε τις γυναίκες – και ουχί τους πολίτες – να κάνουν παιδιά πριν γεράσουν, βαφτίζοντας, πολύ βολικά, την υπογεννητικότητα υπογονιμότητα και μετακυλίοντας στους ώμους τους ένα βάρος που δεν τους αναλογεί. Οσο όμως η «γέννηση» γίνεται αντιληπτή ως σύλληψη και ως κύηση, λύση δεν πρόκειται να βρεθεί. Αν το κράτος επιθυμεί στα αλήθεια νέους πολίτες, θα πρέπει πρωτίστως να μπορεί να τους υποδεχτεί και να τους αναγνωρίσει ως τέτοιους από τους πρώτους μήνες της ζωής τους μοιράζοντας το βάρος με τους γονείς. Και το μόνο μέρος όπου μπορεί να συντελεστεί η αναγνώριση αυτή είναι ο βρεφονηπιακός σταθμός.

Διαχρονικά όμως στην Ελλάδα τα παιδιά «γεννιούνται» περίπου τριών ετών. Πιο πριν τα παιδιά προορίζονται για το σπίτι, ή στην καλύτερη περίπτωση για τη γειτονιά, αυτόν τον ημιιδιωτικό – ημιδημόσιο χώρο που λειτουργεί και σαν προέκταση του σπιτιού και όπου ανθεί η επισφαλής, μαύρη εργασία. Σε αυτόν τον χώρο φιλοδοξεί να καθηλώσει τα παιδιά και η νέα επιδοματική πολιτική των «νταντάδων της γειτονιάς». Στόχος της είναι και πάλι οι γυναίκες. Οχι όμως όλες ανεξαιρέτως, παρά αυτές που έχουν «αυξημένη ανάγκη ασφαλούς φύλαξης των παιδιών» ή που «επιθυμούν να συμφιλιώσουν την επαγγελματική και την προσωπική τους ζωή με τη μητρότητα». Είναι εξάλλου γνωστό ότι οι γυναίκες δεν ζουν μία, ενιαία, αλλά πολλές παράλληλες ζωές που χρήζουν συμφιλίωσης.

Οσο το κράτος θα θέλει τα βρέφη «φυλασσόμενα», καθηλωμένα στο σπίτι, τις γυναίκες μητέρες, μακριά από την κοινωνική ζωή, και όσο κανείς θα σκανδαλίζεται που κάποιος επιλέγει για το μωρό του τη φροντίδα της δομής από την αγκαλιά της γιαγιάς, τόσο η κοινωνία θα παραμένει θλιβερά υπογόνιμη.

Η Χαριτίνη Καρακωστάκη είναι πολιτική επιστήμων