Οι προκλήσεις της πολιτικής συνοχής με ορίζοντα το 2030

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η πολιτική συνοχής έχει μειώσει σημαντικά τις οικονομικές, κοινωνικές και εδαφικές ανισότητες. Ωστόσο, η έντονη πράσινη, ψηφιακή και δημογραφική μετάβαση που επιχειρείται σε ευρωπαϊκό τουλάχιστον επίπεδο ενδεχομένως να δημιουργήσει νέες ανισότητες, να αυξήσει τις απαιτήσεις για τις εθνικές και τοπικές Αρχές, να τροφοδοτήσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια και να ασκήσει τελικά πίεση στις δημοκρατίες μας. Τούτο πλέον είναι άμεσα ορατό με την ενεργειακή κρίση που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε.

Οι προκλήσεις αυτές θα επηρεάσουν λιγότερο ή περισσότερο όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ. Οι ανταλλαγές πολιτικών θα μπορούσαν να εμπλουτίσουν περαιτέρω τη συζήτηση και να προσφέρουν εναλλακτικούς τρόπους αντιμετώπισης των προκλήσεων και προβλημάτων.

Η πολιτική συνοχής μπορεί να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους με τρεις τρόπους: πρώτον, προσφέροντάς τους μια θετική οικονομική προοπτική για την περιοχή τους· δεύτερον, με την αντιμετώπιση των ανησυχιών τους σχετικά με την ποιότητα ζωής μέσω των νέων ευκαιριών απασχόλησης και την κοινωνική ένταξη, και τρίτον, διασφαλίζοντας ότι το κόστος και τα οφέλη στην αντιμετώπιση αυτών των νέων προκλήσεων θα μοιράζονται δίκαια.

Τούτο μπορεί να επιτευχθεί με τον προσδιορισμό των καλύτερα δυνατών απαντήσεων σε αυτούς τους νέους παράγοντες ανισοτήτων, ενισχύοντας τον περιφερειακό και τον εδαφικό αντίκτυπο των οριζόντιων πολιτικών της ΕΕ.

Ποιες είναι αυτές οι απαντήσεις; Η εξασφάλιση δίκαιης μετάβασης είναι μια απάντηση. Η μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη, κυκλική οικονομία, η προστασία του περιβάλλοντός μας, η αποκατάσταση της φύσης και η μείωση της ρύπανσης θα αποφέρει πολλά οφέλη, αλλά και κόστη που θα πρέπει να κατανεμηθούν δίκαια.

Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ανταπόκρισης σε ασύμμετρους κλυδωνισμούς είναι μια ακόμη απάντηση στις μελλοντικές προκλήσεις. Η πανδημία υπογραμμίζει την ανάγκη η πολιτική συνοχής να είναι σε θέση να ανταποκριθεί σε απροσδόκητους κλυδωνισμούς, ιδίως συνδεδεμένους με την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογική εξέλιξη.

Η παροχή βοήθειας στις περιφέρειες για την αντιμετώπιση της δημογραφικής αλλαγής θα συμβάλει επίσης στην αντιμετώπιση των προκλήσεων. Οι επιχειρήσεις θα έχουν να προσαρμοστούν σε ένα συρρικνούμενο εργατικό δυναμικό προσλαμβάνοντας περισσότερους από ομάδες με χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης, όπως οι νέοι, οι γυναίκες και οι μετανάστες εκτός ΕΕ, και επενδύοντας περισσότερο στην καινοτομία, την εξοικονόμηση εργασίας και τις νέες τεχνολογίες, καθώς και στην εκπαίδευση ενηλίκων.

Τέλος, η αντιμετώπιση της πίεσης στη δημοκρατία και τις αξίες της θα παίξει και αυτή καταλυτικό ρόλο. Απαιτούνται εδαφικά μέσα για τη συμμετοχή των τοπικών παραγόντων και κοινωνικών εταίρων σε πόλεις, κωμοπόλεις, αγροτικές περιοχές, παράκτιες περιοχές και νησιά, ενώ και η αρχή της εταιρικής σχέσης στην πολιτική συνοχής θα συμβάλει στην αντιμετώπιση της πίεσης στη δημοκρατία αυξάνοντας το αίσθημα κυριότητας των ευρωπαϊκών πολιτικών.

Ο Γιώργος Μελέας είναι εθνικός εμπειρογνώμονας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή