Η φωτογραφία ως μέσο έκφρασης και ο αντίκτυπος

Συχνά τραβώ φωτογραφίες που βλέποντάς τις μέσα από τη μηχανή μου γνωρίζω ότι θα έχουν αντίκτυπο και θα πάρουν έκταση στα ΜΜΕ. Συνήθως, το θέμα που δίνει την ευκαιρία για μια τέτοια εικόνα, είναι από τη φύση του δυσάρεστο έως και τραγικό, σπανιότερα δε ουδέτερο ή ευχάριστο. Η δεύτερη περίπτωση είναι για μένα πιο απελευθερωτική, καθώς μου επιτρέπει να χρησιμοποιήσω όλες τις δυνατότητες που μου προσφέρει η φωτογραφία ως μέσο έκφρασης.

Δεν είναι λίγες οι φορές που ο αντίκτυπος της εικόνας μου είναι αντιστρόφως ανάλογος της σημασίας του θέματος, πράγμα που σημαίνει ότι η φωτογραφία μου το ανέδειξε, και μάλλον εγείρει ερωτήματα ως προς την αντικειμενικότητα της καταγραφής της είδησης. Εντούτοις, τα εν λόγω ερωτήματα ουδόλως πλέον με προβληματίζουν, καθώς δεν πιστεύω στην αντικειμενική ουδετερότητα, αλλά στην έντιμη προσωπική ματιά, η οποία οφείλει να διακρίνεται από συνέπεια με την πραγματικότητα στην κυρίως πρόταση, αφήνοντας ταυτόχρονα ένα δημιουργικό περιθώριο ανάμεσα στις γραμμές.

Η πλέον συνήθης ωστόσο περίπτωση είναι, το θέμα που προσφέρει μια δυνατή εικόνα, να είναι οδυνηρό και να κερδίζει τις όποιες εικαστικές, ενδεχομένως, ανάγκες έκφρασης. Δυστυχώς η επικαιρότητα μας προσφέρει απλόχερα θέματα όπως αυτό της τελευταίας εβδομάδας, με την εικόνα των τριών μανάδων στο δικαστήριο που τους ενώνει κάτι τόσο φρικτό, θέματα που αφορούν ειδεχθή εγκλήματα ή τραγωδίες προσφύγων, και που έχουν από μόνα τους μια καθηλωτική αφήγηση.

Αναλογιζόμενος αυτού του είδους τα γεγονότα αισθάνομαι ότι πραγματικά με ξεπερνούν ως φωτογράφο και έχω συνειδητά καταλήξει, με την ίδια εντιμότητα που αντιμετωπίζω την κάθε ιστορία, στο να προσπαθώ να μη δείξω πόσο καλός φωτογράφος μπορώ να είμαι. Αφήνω απλά τον εαυτό μου να καταγράφει, προσπαθώντας να είναι σωστά τα στοιχειώδη, ώστε η δύναμη του θέματος να μην υπερκεράζεται από τη ματαιοδοξία της αυτοεπιβεβαίωσης. Μπορώ να θυμηθώ παλαιότερες εικόνες μου από τέτοια θέματα που είχαν μία ένταση που ενδεχομένως ξεπερνούσε την κόκκινη γραμμή που πλέον έχω χαράξει σε τέτοιες καταστάσεις. Η ενόχληση που αισθανόμουν σε βάθος χρόνου, παρότι δεν άλλαζα με τις φωτογραφίες μου την ίδια την πληροφορία, με απασχόλησε έντονα.

Οταν είμαι συνοδοιπόρος με τον ανθρώπινο πόνο, έστω και σαν παρατηρητής και καταγραφέας, το τελευταίο που επιθυμώ είναι να του λειάνω ή να του οξύνω τις γωνίες με εικόνες που αλλοιώνουν τη ρεαλιστικά θλιβερή του δύναμη, ενισχύοντας ή μειώνοντας με τη φωτογραφική μου μηχανή την επίκλησή του στο συναίσθημα των ανθρώπων. Αναγνωρίζω, όμως, ταυτόχρονα πόσο δύσκολο είναι να αγνοήσω τη φύση του μέσου, της φωτογραφίας, και πόσο εναντιώνεται αυτός ο τρόπος καταγραφής αυτών των τόσο σκληρών και συχνά ακατανόητων για μένα ιστοριών, σε αυτό που εγώ αντιλαμβάνομαι ως μια καλή φωτογραφία. Χαίρομαι που είμαι σε θέση να μπορώ να επιλέξω, τις περισσότερες φόρες, να μη συναντηθώ καν με τον παραλογισμό και τον πόνο αυτών των θεμάτων, ανεξάρτητα από το αν θα βγάλω ή όχι μια δυνατή φωτογραφία, καθώς ο αντίκτυπός τους είναι μη διαχειρίσιμος για μένα, και σε κάθε περίπτωση μη επιθυμητός, ακόμα και αν μου στερεί την επίπλαστη αθανασία που θα άφηνε ένα πολύ καλό φωτογραφικό μου αποτύπωμα.

Ο Μενέλαος Μυρίλλας είναι φωτογράφος, συνιδρυτής του πρακτορείου www.sooc.photos