Η πανδημία των τιμών

Η δυσμενής εξέλιξη των τιμών δεν αποτελεί έκπληξη. Από τον περασμένο Σεπτέμβριο είχαμε αναφερθεί πολλάκις στη δυναμική αυξήσεων που είχαν ήδη τότε καταγραφεί στις αγορές των εμπορευμάτων αλλά και στα σχετικά μελλοντικά προθεσμιακά συμβόλαια. Από το καλοκαίρι υπήρχαν οι ανησυχίες των μεγάλων επιχειρήσεων στην Ελλάδα, ιδίως στον τομέα των τροφίμων, καθώς παρατηρούνταν ήδη τεράστιες διψήφιες αυξήσεις στις πρώτες ύλες όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι, η σόγια κι άλλα.

Είχαμε επίσης πει από τις αρχές του φθινοπώρου ότι ο πληθωρισμός φαίνεται σε παγκόσμιο επίπεδο να είναι επίμονος, υψηλότερος και μακρύτερος σε διάρκεια. Στη συνέχεια, ακόμη την προηγούμενη χρονιά, είχαμε παρατηρήσει ότι στην Αμερική ο πληθωρισμός τείνει να εμπεδωθεί (entrenched). Με την πρόβλεψη ότι στην Ελλάδα ο επίσημος πληθωρισμός θα προσεγγίσει τον χειμώνα που διανύουμε το 7%. Τέλος, όπως ακριβώς και στις ΗΠΑ ο πληθωρισμός κυμαίνεται με μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις πολιτείες μεταξύ του 6-9%, έτσι και στην Ευρώπη ή ακόμα και εντός των χωρών σε διαφορετικές περιοχές ή και κοινωνικές ομάδες, αναλόγως του επιμέρους καλαθιού της νοικοκυράς με τις ιδιαίτερες βαρύτητες αγαθών και υπηρεσιών που σχηματίζεται, ο πληθωρισμός αλλά και το επίπεδο των τιμών θα σημειώνουν ιδιοσυγκρασιακά επίπεδα και μεταβολές.

Ενας πολύ σημαντικός παράγοντας για την εξέλιξη των τιμών τη χρονιά που διανύουμε θα είναι το κατά πόσο σφιχτή είναι η αγορά εργασίας. Οι πρώτες ακαδημαϊκές έρευνες δείχνουν ότι αυτό που έχει σημασία δεν είναι τόσο το επίπεδο της απασχόλησης. Σημειώνεται ότι αυτό έχει υποχωρήσει στην Αμερική καθώς η συμμετοχή του εργατικού δυναμικού βρίσκεται κάτω από τα επίπεδα του ποσοστού που ήταν πριν από την πανδημία, από το 63% στο 62%. Στην Ευρώπη μάλιστα οι απασχολούμενοι έχουν αυξηθεί φτάνοντας περίπου τα 162 εκατομμύρια από 161 που ήταν πριν από την πανδημία.

Το πιο σημαντικό στοιχείο για να δει κανείς το κατά πόσον μια σφιχτή αγορά εργασίας μπορεί να οδηγήσει σε ένα δεύτερο γύρο ανατιμήσεων και να εμπεδώσει τον πληθωρισμό, πράγμα πολύ σημαντικό για την Ευρώπη, είναι ο αριθμός των κενών θέσεων και των παραιτήσεων. Δεν μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι το φαινόμενο αυτό είναι ευρέως διαδεδομένο στις χώρες του ευρωσυστήματος αλλά οι επιχειρήσεις διαμαρτύρονται όλο και πιο συχνά ότι δεν βρίσκουν προσωπικό, κατάλληλο προσωπικό, ακόμα και σε ανειδίκευτες θέσεις, για να προσλάβουν.

Ακόμη και στην Ελλάδα. Ενα στοιχείο επίσης σημαντικό είναι να διερευνηθούν τα μη κυκλικά στοιχεία του πληθωρισμού ώστε να διερευνηθεί καλύτερα η συνολικά τάση του. Ωστόσο υπάρχουν μερικά δεδομένα, όπως αυτό που έχω αποκαλέσει ως «πράσινος πληθωρισμός». Αυτό σχετίζεται με τη λεγόμενη πράσινη μετάβαση και μπορεί να δίνει αυξήσεις στην ενέργεια που με τη σειρά της θα περνάει σε διάφορα αγαθά, κατά καιρούς από εδώ και πέρα. Τέλος, μεταξύ 2019 και 2021 παρατηρείται μία αύξηση της τάξης του 9,3% στον όγκο της διακίνησης των σιτηρών διεθνώς. Αυτό μπορεί να είναι μια ένδειξη μιας μονιμότερης ζήτησης που υπερβαίνει σταθερά την προσφορά, καθώς νέα μεσαία και μικρομεσαία στρώματα πληθυσμών ιδίως στην Ασία, προστίθενται στην υπάρχουσα παγκόσμια ζήτηση.

Ο Θεόδωρος Πελαγίδης είναι υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος και καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς