Καπνός στη γειτονιά

Ο διαμελισμός κρατών ακολουθεί ιστορικά μεγάλες στρατιωτικές ή πολιτικές ήττες. Η κατάρρευση του λεγόμενου ανατολικού μπλοκ άλλαξε τον χάρτη, με την Ευρώπη και τη Δύση γενικότερα να ευνοούν την πολυδιάσπαση της πρώην Σοβιετικής Ενωσης και της Γιουγκοσλαβίας. Η σπουδή δεν δημιούργησε ένα νέο σκηνικό ειρήνης, ασφάλειας και ευημερίας, εάν υποτεθεί ότι αυτός ήταν ο κεντρικός στόχος.

H αρχή του διεθνούς δικαίου περί μη αλλαγής των υφισταμένων συνόρων (uti possidetis juris), ιδίως σε περιπτώσεις που μικρότερα κράτη προκύπτουν από τη διάσπαση μιας μεγαλύτερης κρατικής οντότητας, δεν θα μπορούσε να αγνοηθεί, αλλά σχεδόν όλοι κινήθηκαν με τη βεβαιότητα ότι ο διαμελισμός σε αυτή τη βάση αποτελεί την ενδεδειγμένη λύση. Η ανομοιομορφία των πληθυσμών που αναβίωσε έναν σκληρό εθνικισμό, δεν λήφθηκε υπόψη. Η πρώην Γιουγκοσλαβία πριν ακόμη αναγνωρισθούν τα νέα σύνορα βρέθηκε αντιμέτωπη με εμφυλιοπολεμικές καταστάσεις. Το αιματοκύλισμα σε Κροατία και Βοσνία-Ερζεγοβίνη αποτελεί το μεγαλύτερο στίγμα για τη σύγχρονη Ευρώπη -και έφερε το ΝΑΤΟ σε όλη τη Βαλκανική. Τρεις δεκαετίες μετά, τα προβλήματα δεν έχουν λυθεί οριστικά. Αρκεί να δει κανείς το ζήτημα του Κοσόβου. Η επιλογή του τεμαχισμού, άλλωστε, είχε προκαλέσει τις δικές της τριβές ακόμη και στο συναινετικό διαζύγιο της Τσεχίας με τη Σλοβακία.

Ο μεγάλος διαμελισμός αποτελεί, τρεις δεκαετίες μετά, την αφετηρία και του πολεμικού σκηνικού στα ρωσο-ουκρανικά σύνορα. Μπορεί το επεκτατικό σχέδιο του ΝΑΤΟ να αποτελεί ένα ζήτημα που εξεγείρει τη Μόσχα, αλλά η αιτία μπορεί να αναζητηθεί στην τοπική ανισορροπία που θα υπήρχε ακόμη κι αν οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις δεν είχαν ανοικτή δίοδο έως το Κίεβο. Τους τόπους τους καθορίζουν οι άνθρωποί τους, με την καθημερινή σφραγίδα τους, τις αξίες τους και τις παραδόσεις τους. Δεν είναι μια παράμετρος που ξεπερνιέται απλώς με μια χάραξη ή επαναχάραξη συνόρων.

Το ουκρανικό ζήτημα μπορεί τον επόμενο μήνα να μην απασχολεί τις Βρυξέλλες, την Ουάσιγκτον ή το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Αλλά ακόμη κι αν η κατάσταση εκτονωθεί, η ένταση θα παραμονεύει πάντοτε εκεί. Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, θα ανοίγουν ορέξεις στην ευρύτερη γειτονιά και οι επιτήδειοι θα θεωρούν ότι όλο και κάτι θα μπορούσαν να κερδίσουν μέσα σε έκρυθμες καταστάσεις. Μια γενικευμένη αίσθηση ότι τα σύνορα δεν είναι αμετάβλητα δημιουργεί παρενέργειες – και η κλιμάκωση της τουρκικής προκλητικότητας την ώρα που ο πλανήτης έχει στρέψει το βλέμμα μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειότερα από το Αιγαίο, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί.

Αίφνης, απόστρατοι και αναλυτές στα τουρκικά κανάλια έχουν αρχίσει να κάνουν λόγο και για αποβάσεις στα ελληνικά νησιά της ακριτικής γραμμής, με το επιχείρημα ότι αποτελούν συνέχεια της μικρασιατικής γης. Τα αιτήματα περί αποστρατικοποίησης των νησιών, λόγω Συνθηκών, που προβάλλουν τις τελευταίες ημέρες ο Ερντογάν, ο Τσαβούσογλου και μια πλειάδα τούρκων αξιωματούχων, μπορεί να αποτελούν το πρόπλασμα για μια νέα ατζέντα που ξεπερνά τη διαμάχη για τις ΑΟΖ και επαναφέρει στο προσκήνιο  τον τουρκικό μεγαλοϊδεατισμό. Είναι ξεκάθαρο ότι, μπροστά στον καπνό του Ουκρανικού, η Αγκυρα δεν θα κινηθεί με πυροσβεστήρα στα χέρια. Η Αθήνα ήδη το αντιλαμβάνεται, αναβαθμίζοντας την αντίδρασή της και φέρνοντας το δάκτυλο στο κουμπί του συναγερμού…