Πολύχρωμη διασκευή

« Η “Αυλή των Θαυμάτων” όταν γράφτηκε, ήταν το κύκνειο άσμα ενός κόσμου βαθιά δικού μας και βαθιά πικραμένου» έγραφε, κλείνοντας το σημείωμά του για την πρεμιέρα του έργου στο Θέατρο Τέχνης, τον Ιανουάριο του 1957, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης. Εξήντα πέντε χρόνια μετά, και οι άνθρωποι αυτής της «Αυλής» παραμένουν αναγνωρίσιμοι και οικείοι, προσαρμοσμένοι στο σήμερα. Ενώ το έργο συνεχίζει να υπενθυμίζει «την έλλειψη σταθερότητας και σιγουριάς που χαρακτηρίζει τη ζωή του Ελληνα», όπως ανέφερε σχετικά σε εκείνο το σημείωμα ο συγγραφέας του.

Γι’ αυτό και η διασκευή του σημαντικότερου, ίσως, νεοελληνικού θεατρικού έργου σε μιούζικαλ έρχεται να προσθέσει ένα κομμάτι στην πορεία του μέσα στον χρόνο. Η «Αυλή» διαθέτει την πρώτη ύλη για αυτή τη νέα ζωή που της δίνει το είδος, έστω κι αν επελέγη η μετατροπή της σε εργατική πολυκατοικία κάπου στις αρχές της δεκαετίας του ’80 (μια σημαία του ΠΑΣΟΚ το υπενθυμίζει).

Από τη μια, ο λόγος του Καμπανέλλη, το βάθος των φαινομενικά απλοϊκών ηρώων του, οι σχέσεις και οι εξαρτήσεις τους, η αγωνία για τη ζωή, το αύριο, την επιβίωση -και κάπου ανάμεσα ο έρωτας, η προδοσία, η ελπίδα, η φυγή, ο θάνατος και πόσα ακόμα. Από την άλλη, η μουσική, ο στίχος, η χορογραφία, το σκηνικό, οι φωτισμοί, τα κοστούμια, που μεταφέρουν όλο αυτό το σύμπαν στον κόσμο του μιούζικαλ.

Με οδηγό τους ήχους του Στέφανου Κορκολή που καλύπτουν μια γκάμα μουσικών ειδών -από μελωδίες έως σκληρό ροκ, ώστε να εξυπηρετηθεί κάθε πτυχή της πλοκής και των ηρώων, η παράσταση ενσωματώνει τους στίχους του Γεράσιμου Ευαγγελάτου και τις χορογραφίες του Φωκά Ευαγγελινού. Ο πρώτος παίρνει τη σκυτάλη από τον λόγο του Καμπανέλλη και προσπαθεί να αντλήσει το δικό του υλικό από το πρωτότυπο: πλάι στη βαθιά ποίηση που διαθέτει το κείμενο του συγγραφέα, λιτό, περιεκτικό, ενίοτε υπαινικτικό, οι στίχοι των τραγουδιών εκφράζουν το εδώ και το τώρα, άμεσα και, συχνά, αποτελεσματικά. Ο δεύτερος οργανώνει με λεπτότητα όλους μαζί και τον καθένα ξεχωριστά, εντάσσοντας μια κινησιολογία που ενώνει το χθες με το σήμερα και παράλληλα εκφράζει την ψυχολογία των ηρώων.

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Η σκηνογραφία – με την υπογραφή της Ελένης Μανωλοπούλου – καθορίζει το θέαμα: Η εργατική πολυκατοικία με την «αυλή» της, τα φωτισμένα παράθυρα και τις μπαλκονόπορτες, την ταράτσα, τη σκάλα και τα μπαλκόνια της, αγκαλιάζει με υψηλή αισθητική έναν κόσμο που διαλύεται πριν -προσπαθήσει, τουλάχιστον – να ανασυνταχθεί. Οσο για τους φωτισμούς, του Αλέκου Αναστασίου, αποδεικνύονται συμπρωταγωνιστές, όχι μόνο γιατί αναδεικνύουν τη συνολική ατμόσφαιρα αλλά και γιατί αποτυπώνουν, κάθε φορά, την ψυχή των ανθρώπων της αυλής – καθηλωτικές οι κινήσεις των προβολέων και οι αλλαγές της χρωματικής παλέτας. Με όλη αυτή τη γερή πρώτη ύλη στα χέρια του, ο Χρήστος Σουγάρης προσπάθησε να δει την «Αυλή» του Καμπανέλλη με τη ματιά της μουσικής παράστασης.

Η Ρούλα Πατεράκη και ο Μάνος Βακούσης  αποτύπωσαν τη θεατρική τους εμπειρία στους ρόλους της Αννετώς και του Ιορδάνη, αντιστοίχως, ανάμεσα σε έναν θίασο ικανών ηθοποιών-ερμηνευτών, με την απαιτούμενη «συνενοχή» για να έχει υπόσταση και λόγο ύπαρξης το μιούζικαλ – ένα είδος που συχνά συνεχίζει να δυσκολεύει τον έλληνα θεατή.

Τα ΔΗΠΕΘΕ μπορούν να επιστρέψουν;
Προφητικός μοιάζει να είναι ο τίτλος της παραγωγής που προτείνει το ΔΗΠΕΘΕ Ρούμελης, το οποίο αυτές τις ημέρες δίνει παραστάσεις στην Αθήνα – στο θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου. Πρόκειται για την κωμωδία του Μολιέρου «Ο κατά φαντασίαν ασθενής» (φωτογραφία) κι αυτός ο τίτλος θα μπορούσε να φανεί χρήσιμος για τον ίδιο τον θεσμό των ΔΗΠΕΘΕ, μια αφετηρία για σκέψη και συζήτηση.
Ξεκινώντας από την ίδια την παράσταση, είναι σαφές ότι το θέατρο από τη Λαμία δεν «ασθενεί». Με το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα να αποτελεί πάντα ένα ανοιχτό πεδίο ώστε να κριθεί από κάθε θεατή, η ουσία βρίσκεται στο εγχείρημα: Μια σωστά οργανωμένη και δομημένη παράσταση, με συντελεστές που ήξεραν να κάνουν τη δουλειά τους, έναν θίασο ηθοποιών που εργάστηκε με κέφι και δημιουργικότητα για να οδηγήσει το έργο στην ολοκλήρωση. Το ΔΗΠΕΘΕ Ρούμελης καταθέτει μια πρόταση, μέσα από τη διασκευή κυρίως και τη σκηνοθεσία από τον Κώστα Γάκη.
Ο θεσμός των περιφερειακών θεάτρων έχει περάσει από σαράντα κύματα, από τότε που τον ξεκίνησε η Μελίνα Μερκούρη. Μια ιδέα που φάνταζε και είναι σημαντική δυσκολεύτηκε στην πορεία κι έτσι έχασε τον στόχο της. Οι σκηνές ανά την Ελλάδα πολλαπλασιάστηκαν, ο τρόπος λειτουργίας τους με τη συμμετοχή της δημοτικής αρχής και τη συνδρομή του υπουργείου Πολιτισμού συχνά-πυκνά φάνηκε να μην αποδίδουν αυτά για τα οποία σχεδιάστηκαν. Ουκ ολίγες φορές στάθηκαν κατώτερα των περιστάσεων, αποτελώντας προσωπικό πεδίο δράσης για τους καλλιτέχνες που αναλάμβαναν τον ρόλο του καλλιτεχνικού διευθυντή – σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή.
Κι όμως: Το θέατρο εκτός Αθηνών θα έπρεπε να τονωθεί και να μην περιοριστεί σε εστίες περιορισμένης δράσης. Στις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις το μοντέλο δίνει λαμπρά παραδείγματα. Γι’ αυτό το καλύτερο αντίδοτο είναι η κατά μέτωπο αντιμετώπιση του προβλήματος και η αναζήτηση ίασης. Κι έτσι ο «κατά φαντασία ασθενής» έχει πολλές πιθανότητες να γίνει καλά. Και τα ΔΗΠΕΘΕ να επιστρέψουν στην ενεργό δράση.