Ούτε πίσσα ούτε πούπουλα

«Πίσσα και πούπουλα». Αυτή ήταν η τιμωρία των κακών, που τους δίκαζε ο όχλος πριν παρέμβει ο εκπρόσωπος του κράτους, ο Λούκι Λουκ, στο κόμικς παρωδία των γουέστερν των Μορίς και Γκοσινί. Πίσσα και πούπουλα στον Σάκη Ρουβά, ωρύονται από προχθές διάφορες περσόνες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που ως γνωστόν λειτουργούν και ως λαϊκά δικαστήρια. Αυτή η εχθροπάθεια, με αφορισμούς και βρισιές, επιδιώκει την καλλιτεχνική εξόντωση του τραγουδιστή. Για ποιον λόγο; Επειδή επιδίωξε «να ξεπλύνει τον βιαστή Λιγνάδη».

Ο Σάκης Ρουβάς, ως καλλιτέχνης, είναι εκτός των ενδιαφερόντων μου και δεν έχω κάτι ιδιαίτερο να πω για αυτόν. Στο πολύ μακρινό παρελθόν, το 1995, τον είχα επικροτήσει επειδή, κόντρα στα συμφέροντά του στη σόου μπίζνες της ελληνικής κοινωνίας, τραγούδησε υπό την αιγίδα του ΟΗΕ στα Κατεχόμενα της Κύπρου, μαζί με τούρκο συνάδελφό του, για την επαναπροσέγγιση των δύο κοινοτήτων και μια πολιτική λύση για ενιαία Κύπρο.

Τον ξανασυνάντησα το 2015 να τοποθετείται υπέρ του ΝΑΙ στο διχαστικό και, τελικά, ανόητο δημοψήφισμα του Ιουλίου 2015. Ούτε τότε τον συνέφερε προσωπικά, η πλειονότητα των συναδέλφων του στο ελαφρό και στο λεγόμενο έντεχνο τραγούδι ήταν με το «περήφανο ΟΧΙ» (αυτό που εγκαταλείφθηκε μέσα σε μία νύχτα με μια επιδέξια κωλοτούμπα από τον Αλέξη Τσίπρα) και η διαφοροποίησή του τον έθετε κατά κάποιον τρόπο απέναντι στη συντεχνία του. Ωστόσο ο τραγουδιστής επέλεξε, βάζοντας μπροστά τη λογική, να δημοσιοποιήσει την πίστη του στη δημοκρατική ομαλότητα και στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Και τότε έφαγε άγριο μπούλινγκ.

Βέβαια, τώρα το μπούλινγκ εναντίον του είναι πολύ πιο άγριο. Για ποιον λόγο; Επειδή εξέφρασε τα αισθήματά του για έναν άνθρωπο με τον οποίο είχε μια άλφα σχέση, ο οποίος αντιμετωπίζει πολύ σοβαρές κατηγορίες αλλά δεν έχει καταδικαστεί. Ο Ρουβάς διευκρίνισε ότι προφανώς και συμπαραστέκεται σε θύματα κάθε είδους κακοποίησης, συμπλήρωσε όμως ότι «όποιος διαπράττει εγκληματικές πράξεις κρίνεται μόνο από τη Δικαιοσύνη». Αλλ’ έτσι διασφάλισε την κλιμάκωση της οργής εναντίον του.

Διότι οι επικριτές του δίκασαν και καταδίκασαν – και τον υπόδικο και όσους επικαλούνται τη δημοκρατία και το κοινωνικό συμβόλαιο. Αντίθετα, ο Ρουβάς λέει ότι, πρωτίστως για αξιακούς λόγους, δεν μπορεί να συμμετάσχει στο λιντσάρισμα, πραγματικό ή συμβολικό, οιουδήποτε και ότι τη δικαιοσύνη την απονέμουν τα δικαστήρια.

Τον τελευταίο καιρό, η κουλτούρα της αγανάκτησης που την περασμένη δεκαετία έβαλε τη χώρα στην περιπέτεια της αποσταθεροποίησης έχει μεταφερθεί στο κοινωνικό πεδίο. Εχει κατασκευαστεί, επιλεκτικά, ένα ηθικολογικό υπόστρωμα, που επιτρέπει ταυτίσεις και διαφοροποιήσεις εστιασμένες στο πεδίο της ηθικής. Η ανάδυση του κινήματος #MeToo -και κυρίως καταγγελιών που το συνοδεύουν – δίνει υπόσταση σε συλλογικότητες που έχουν αυτοχριστεί η ηθική συνείδηση της κοινωνίας.

Είναι χρήσιμη η ύπαρξη τέτοιων συλλογικοτήτων, χρήσιμος και ο προβληματισμός τους, αρκεί να μην επιδιώκουν να υποκαταστήσουν τους δημοκρατικούς κανόνες. Ούτε πίσσα ούτε πούπουλα. Η κοινωνία μας έχει εμπεδώσει την απόσταση της κοινωνικής οργής από τη δικαιοσύνη. Γι’ αυτό και όταν έχουμε περιστατικά βίας σε εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις, όσο άγριες κι αν είναι, μιλάμε για πολιτισμική υστέρηση, για ομάδες και συμπεριφορές που δεν ανήκουν στον δημοκρατικό πολιτισμό μας. Στη δίκη των θυμάτων της «17 Νοέμβρη», π.χ., μια υπόθεση με οδυνηρά τραύματα σε πολλούς, δεν είδα ούτε μια προσωπική δήλωση αγανάκτησης που θα υπαινισσόταν κατάλυση του συγκεκριμένου όρου του κοινωνικού συμβολαίου. Δεν μπορώ να φανταστώ ότι τέτοιες συμπεριφορές αναβιώνουν σήμερα, μάλιστα στο όνομα της κοινωνικής χειραφέτησης.