Λίγο πιο κοντά, λίγο πιο μακριά

Οταν πρωτοαντίκρισα την είδηση στο scrolling της οθόνης, την προσπέρασα. Σύγχρονη «Μήδεια», λέει, σκότωσε το εφτάχρονο αγοράκι της και, για πέντε χρόνια, έκρυβε το πτώμα του, στο μπαλκόνι του σπιτιού της. «Αντε καλέ» σκέφτηκα υποκινούμενη από αυτόν τον εφησυχαστικό, εθνικό μας ηθικό ναρκισσισμό. «Αυτά δεν συμβαίνουν εδώ. Σε καμιά Αλαμπάμα θα έγινε ή στα περίχωρα της Καλκούτας». Η είδηση όμως περνούσε ξανά και ξανά μπροστά από τα μάτια μου, κάπως σαν να μου τραβούσε το αφτί. Μέχρι που σκόνταψα στη λέξη «Κυψέλη». Και απ’ όσο γνωρίζω, Κυψέλη δεν έχει ούτε στην Αλαμπάμα ούτε στα περίχωρα της Καλκούτας.

Εδώ, λοιπόν, στη γειτονιά μας. «Πέντε λεπτά από την Ομόνοια» όπως διαφήμιζαν παλιά στις πωλήσεις οικοπέδων. Μπορεί στην παραδιπλανή πολυκατοικία από αυτήν που μένει η φίλη μου η Ολγα. Ή απέναντι από το σπίτι του Θανάση. Και ίσως να ήμουν στης Ολγας ή στου Θανάση εκείνο το βράδυ, όταν έβαλαν μονωτική ταινία στο στόμα του εφτάχρονου και του έφραξαν τη μύτη. Μπορεί να έχω περάσει κάτω από αυτό το μπαλκόνι της φρίκης. Ισως και να έχω διασταυρωθεί με αυτήν την εργαλειοθήκη με την οποία ο δολοφόνος πατριός μετέφερε, σαν να ήταν κολατσιό, τα κόκκαλα του παιδιού.

Εχει καμία σημασία, αλήθεια, αυτό; Βεβαίως και όχι γι’ αυτό καθαυτό το έγκλημα. Είναι το ίδιο απεχθές είτε έγινε στην Κυψέλη είτε στην Αλαμπάμα είτε στα περίχωρα της Καλκούτας είτε στην καρδιά της Νέας Υόρκης. Με το που κλείνουμε πίσω μας την πόρτα του σπιτιού μας, κλείνουμε απέξω και την έννοια της «πόλης». Είτε αυτή είναι φτωχή είτε πλούσια είτε ανεπτυγμένη είτε υποανάπτυκτη είτε κοσμοπολίτικη είτε επαρχιακή. Από ‘κει και πέρα εξαρτάται από τον καθένα κατά πόσον θα παραμείνει «πολίτης» (έννοια σύμφυτη με τον πολιτισμό) εντός των 60, 80 ή 100 τετραγωνικών μέτρων του. Ακόμη και με ένα παιδί που – παιδί είναι! – κάνει φασαρία, μία γυναίκα ή έναν άντρα που γκρινιάζει και με μία στοίβα απλήρωτων λογαριασμών. Ο εκνευρισμός και τα αδιέξοδα δεν «παράγουν» δολοφόνους.

Εμείς και οι άλλοι

Το πόσο κοντά μας όμως έχει γίνει ένα τόσο ειδεχθές έγκλημα επηρεάζει εμάς, το κοινό. Ο Μ. Καραγάτσης στο μυθιστόρημά του «Το 10», μέσω της συνομιλίας δύο ηρώων του, του Θανάση Κούγια και του Βλάση Κορνούτου, αναπτύσσει τη θεωρία των τριών χιλιάδων μανδαρίνων. Με τον έναν συνομιλητή να ρωτά τον άλλον αν ήξερε ότι, πατώντας ένα κουμπί, θα πέθαιναν μονοκοπανιά στην Κίνα τρεις χιλιάδες μανδαρίνοι, η δική του κοινωνία όμως θα γινόταν καλύτερη, θα το έκανε. Δεν θυμάμαι τόσο την απάντηση όσο την ανάλυση για το κατά πόσο μας επηρεάζει η γειτνίασή μας με το «κακό». Που όσο πιο μακριά είναι τόσο λιγότερο μας αφορά. Λες και η φρίκη είναι υπόθεση χιλιομετρικών αποστάσεων.

Από την άλλη όμως είναι φυσικό. Για όλους αυτούς τους λόγους που ανέφερα στην αρχή του κειμένου. Για την πιθανότητα της έστω και τυχαίας, έστω και ακούσιας «διασταύρωσής» μας με ένα τέτοιο έγκλημα. Για τον δολοφόνο της διπλανής πόρτας που πιθανόν και να του χαμογελάσαμε κάποτε σε κάποιο ασανσέρ. Είναι ασφυκτικό αυτό το «τόσο κοντά» στην απόλυτη κτηνωδία είτε λαμβάνει χώρα σε ένα διαμέρισμα στην Κυψέλη είτε σε ένα γηροκομείο που έμοιαζε περισσότερο με κολαστήριο στα Χανιά.

Και ποια η αντίδρασή μας σε αυτό; Η ανάληψη μίας συλλογικής ευθύνης, ένα «Ολοι φταίμε» (που, επί της ουσίας, δεν σημαίνει τίποτα απολύτως) για να μπορέσουμε να πάρουμε αέρα, να γυρίσουμε στα καθ’ ημάς και να προσπεράσουμε αδιάφορα το επόμενο ανάλογο σε φρίκη έγκλημα που θα έχει γίνει όμως στην Αλαμπάμα. Ή στα περίχωρα της Καλκούτας.