Κλειδί για τη λύση η «αδιαίρετη ασφάλεια» στην Ευρώπη

Στα επιχειρήματα τα οποία προβάλλει επισήμως η Μόσχα απέναντι στη Δύση στην κρίση της Ουκρανίας, απαιτώντας τη μη ένταξη της τελευταίας στο ΝΑΤΟ, ακρογωνιαίος λίθος είναι ένας όρος: «Αδιαίρετη ασφάλεια». Αποτελεί, ούτως ειπείν, μια «καραμέλα» στα χείλη του Βλαντίμιρ Πούτιν, του Σεργκέι Λαβρόφ και όλων των ρώσων αξιωματούχων στις συζητήσεις τους με τους ομολόγους τους από τις ΗΠΑ και την ΕΕ.

Η ρωσική πλευρά παραπέμπει, μάλιστα, σε πέντε συγκεκριμένες χρονολογίες και στα κείμενα που έχουν υπογραφεί τότε: Το 1975 και την Τελική Πράξη του Ελσίνκι, εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου. Το 1990 και τη Χάρτα των Παρισίων για μια Νέα Ευρώπη, σε μια στιγμή που η ΕΣΣΔ ψυχορραγούσε. Το 1997, στην Ιδρυτική Πράξη για τις σχέσεις ΝΑΤΟ – Ρωσίας που υπογράφηκε επίσης στο Παρίσι, την ώρα που επιταχυνόταν η διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Και, τέλος, το 1999 και 2010, με τις συνόδους του ΟΑΣΕ στην Κωνσταντινούπολη και την Αστάνα, όπου υπογράφηκαν αντιστοίχως ο Χάρτης της Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και η Διακήρυξη της Αστάνα.

Οπως ισχυρίζεται η Μόσχα, στο Ελσίνκι αποτυπώθηκε για πρώτη φορά ο όρος «αδιαίρετη ασφάλεια στην Ευρώπη», προκειμένου να τεθούν τα όρια ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Στο Παρίσι, η Χάρτα αναφέρει πως «η ασφάλεια είναι αδιαίρετη και η ασφάλεια κάθε υπογράφοντος κράτους συνδέεται άρρηκτα με εκείνη όλων των υπολοίπων».

Στην Κωνσταντινούπολη και την Αστάνα, επίσης, επανελήφθη ότι κανένα κράτος «δεν μπορεί να ενισχύει την ασφάλειά του σε βάρος της ασφάλειας άλλων κρατών». Οσο για την Ιδρυτική Πράξη του 1997, οι Ρώσοι λένε ότι όχι μόνο επαναβεβαίωσε την αρχή της «αδιαίρετης ασφάλειας», αλλά επιπλέον, περιλάμβανε τη δέσμευση ότι το ΝΑΤΟ και η Ρωσία «δεν θα αντιμετώπιζαν ο ένας τον άλλο ως αντίπαλο», ενώ το ΝΑΤΟ δεν θα εγκαθιστούσε μόνιμες βάσεις σε νέα κράτη-μέλη «στο περιβάλλον ασφαλείας εκείνης της στιγμής και στο ορατό μέλλον».

Ολα τα παραπάνω, λένε Πούτιν και Λαβρόφ, παραβιάζονται με την πολιτική της Δύσης στην Ουκρανία. Η απάντηση, όμως, σε αυτό είναι εύλογη: Οι συνθήκες από τότε που υπογράφηκαν τα προαναφερθέντα κείμενα έχουν αλλάξει σημαντικά, τόσο στην Ευρώπη όσο και διεθνώς. Στην πρώτη, πιο συγκεκριμένα, η Ρωσία έχει κηρύξει πόλεμο κατά της Γεωργίας το 2008, έχει προσαρτήσει την Κριμαία το 2014 και έχει συμβάλει καθοριστικά στην ντε φάκτο αυτονόμηση περιοχών της ανατολικής Ουκρανίας την ίδια χρονιά. Το δε ΝΑΤΟ έχει επεκταθεί, εντάσσοντας στις γραμμές του πρώην «δορυφόρους» της ΕΣΣΔ, όπως τις χώρες της Βαλτικής, την Πολωνία και τα υπόλοιπα κράτη της «Ομάδας του Βίζεγκραντ», αλλά και τις Βουλγαρία και Ρουμανία.

Η Δύση υπογραμμίζει, όμως, μία ακόμη πλευρά: Οτι τα κείμενα που έχουν υπογραφεί μετά το 1990, περιλαμβάνουν και την προάσπιση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα οποία δεν μπορούν να διαχωριστούν από τα ζητήματα που αφορούν στην ασφάλεια.

Προσθέτει δε ότι η Μόσχα υπερτονίζει τα περί «αδιαίρετης ασφάλειας» απλώς για να κερδίσει χρόνο και να προετοιμάσει καλύτερα τα επόμενα βήματά της ή και την εισβολή στην Ουκρανία.

Σε κάθε περίπτωση, όπως συμβαίνει πάντα, ο «διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες» και την ερμηνεία των συνθηκών, ενώ όλα κρίνονται στον συσχετισμό δύναμης.