Λιτότητα και ποίηση

Ενα αυστηρό, σχεδόν αποστειρωμένο, λευκό σκηνικό επέλεξε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος για να στήσει τη θεατρική μεταφορά του μυθιστορήματος της Σβετλάνα Αλεξίεβιτς «Τσέρνομπιλ, ένα χρονικό του μέλλοντος». Μοναδικά αντικείμενα επί σκηνής ένα βουνό παπούτσια σκεπασμένα από τη σκόνη-προϊόν της πυρηνικής έκρηξης, μια προθήκη με ραδιενεργό χώμα και μια στοίβα από παλιές μπομπίνες (;). Σύντομα το λευκό σκηνικό «ντύνεται» από βιντεοπροβολή, ενώ τα «εκθέματα» λειτουργούν ως αξιοθέατα ενός μουσείου που σχεδιάζεται ως υπενθύμιση της τραγωδίας του Τσέρνομπιλ.

Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της λευκορωσίδας συγγραφέως – βραβείο Νοµπέλ Λογοτεχνίας 2015 -, η παράσταση ζωντανεύει μέσα από 16 αφηγήσεις-μαρτυρίες την ανθρώπινη διάσταση της τραγωδίας. Η Αλεξίεβιτς, 10 χρόνια μετά το πυρηνικό δυστύχημα στο Τσέρνομπιλ (26 Απριλίου 1986) επέστρεψε στην περιοχή και περιπλανήθηκε στην απαγορευμένη ζώνη για να συλλέξει υλικό. Μίλησε με δεκάδες ανθρώπους, αναζήτησε αρχεία και ντοκουμέντα, έψαξε για να μάθει και κατέληξε σε περίπου 100 ιστορίες. Στόχος της να καταλάβει η ίδια και έτσι να μοιραστεί με τους αναγνώστες-θεατές της τι σήμαινε και πώς βίωσαν οι άνθρωποι εκεί το γεγονός και τις συνέπειές του. Θέμα της δεν είναι το ατύχημα αλλά «οι άνθρωποι του Τσέρνομπιλ». Οι άνθρωποι, δηλαδή, τα συναισθήματα και οι σχέσεις τους, τα σπίτια και οι δουλειές τους, η γη και τα χώματά τους, η οικογένεια, τα παιδιά και τα εγγόνια. Με μια σχεδόν δημοσιογραφική λιτότητα οι αφηγήσεις αυτές συνδυάζουν έναν πλούτο πληροφοριών και αισθημάτων, μνήμης και αναμνήσεων, πόνου και οδύνης. Και έτσι αποκαλύπτεται μέσα από το μικρό και προσωπικό ένα κομμάτι της σύγχρονης παγκόσμιας ιστορίας μας.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Αυτή την ίδια λιτότητα του κειμένου και του λόγου ακολουθεί η παράσταση που ζωντανεύει τις 16 ιστορίες των ανθρώπων του Τσέρνομπιλ. Οι πέντε ηθοποιοί του θιάσου εναλλάσσονται και ακολουθώντας την αφηγηματική ροή καθώς μοιράζονται τις εμπειρίες των ηρώων τους. Γυναίκες και άντρες που έζησαν την τραγωδία, την αρρώστια, τον διωγμό, που πίστεψαν ή αμφέβαλαν, που τάχτηκαν ή όχι με το καθεστώς, φοβισμένοι ή παραδομένοι, ένας ολόκληρος κόσμος… Υπάρχει μια ποίηση μέσα στη ζοφερή ατμόσφαιρα που συνθέτουν οι ιστορίες τους, μια ποίηση που έρχεται ως αποτέλεσμα της συλλογικής μνήμης, επιτρέποντας έτσι στις μεμονωμένες και διαφορετικές φωνές να αποτελέσουν τα κομμάτια ενός παζλ.

Χωρίς υπερβολές και με τη δύναμη που έχει η αλήθεια, ο θίασος ακολουθεί ένα καθαρό, συμπαγές και ουσιαστικό παίξιμο, αφήνοντας τον λόγο να λειτουργήσει. Οι ερμηνείες τους δεν γέρνουν προς την υπερβολή και καταφέρνουν να φωτίσουν με απλότητα τον ψυχισμό τους. Ξεκινώντας από το ειδικό σκηνικό βάρος που διαθέτει ο έμπειρος Στέλιος Μάινας ως τους νεότερους, Πηνελόπη Τσιλίκα, Δαυίδ Μαλτέζε και Γιάννη Λεάκο. Η Μαρία Κατσιαδάκη, για άλλη μια φορά, ερμηνεύει με σπάνια αμεσότητα τις ηρωίδες της, παρουσιάζοντας μέσα στα λίγα λεπτά που διαθέτει για την καθεμία το όλον της.

Για μία ακόμα φορά το αφηγηματικό θέατρο έρχεται να επιβεβαιώσει την επιλογή του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, που στα 30 χρόνια της λειτουργίας του Θεάτρου του Νέου Κόσμου αποτελεί σημείο αναφοράς – ενδεικτικά, «Κοινός Λόγος», «Λαμπεντούζα», «Λίμαν Μπράδερς».

Ο ταλαντούχος κύριος Χορν

Ενα βιβλίο, μια επέτειος: Η περίπτωση του Δημήτρη Χορν δεν νομίζω να χρειάζεται υπενθύμιση. Ωστόσο η συμπλήρωση των 100 χρόνων από τη γέννησή του – τον περασμένο Μάρτιο – στάθηκε η αφορμή για ένα ακόμα βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε και στρέφεται γύρω από το άστρο του: με τίτλο «100 χρόνια Δημήτρης Χορν – Η τελειότητα της γοητείας» (εκδόσεις Λυκόφως), ο Ιάσων Τριανταφυλλίδης το υπογράφει για να εστιάσει στη συνολική προσωπικότητα του ηθοποιού που, όπως λέει, «είχε το ταλέντο να σε κερδίζει»…

Γιατί ένα ακόμα βιβλίο; Γιατί κάθε φορά κάτι προστίθεται σε ένα παζλ που ενώ ο καθένας νομίζει ότι έχει συμπληρωθεί, πάντα υπάρχει ένα κομμάτι ακόμα να βρει τη θέση του.

Στην προκειμένη περίπτωση η έκδοση έχει συγκεντρώσει εκτός από φωτογραφικό υλικό (των παιδικών χρόνων, πορτρέτα, από παραστάσεις και ταινίες), χρονολόγιο, συνεντεύξεις, θεατρικά προγράμματα, ειδικό κεφάλαιο για τον «Αμλετ» και σκέψεις-απόψεις ανθρώπων-συναδέλφων του που τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του. Και αυτά τα σημειώματα που έχουν γραφτεί είτε πρόσφατα είτε στο παρελθόν (από ανθρώπους που δεν ζουν πια) σκιαγραφούν πολλές πτυχές του φαινομένου που ακούει στο όνομα Δημήτρης Χορν (9/3/1921-16/1/1998).

Ο Αλέκος Αλεξανδράκης, ο Μιχάλης Κακογιάννης, ο Θόδωρος Κρίτας, ο Αλέξης Σολομός, η Ρένα Βλαχοπούλου, η Ελλη Λαμπέτη, η Αννα Συνοδινού, ο Βασίλης Κανάκης, ο Φώτος Λαμπρινός, ο Αλέκος Σακελλάριος, ο Μάριος Πλωρίτης, η Ελένη Ζαφειρίου, η Μαρία Ρεζάν, η Ελένη Βλάχου και ακόμα η Μαρίνα Καρέλλα, η Δέσποινα Γερουλάνου, η Μάρω Κοντού, η Κατερίνα Γιουλάκη, η Ζωζώ Σαπουντζάκη, η Κάτια Δανδουλάκη, ο Γιώργος Μιχαλακόπουλος, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, η Ιουλίτα Ηλιοπούλου, η Νάνα Μούσχουρη. Την έκδοση χαιρετίζουν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και η πρόεδρος του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης.

Αφησα για το τέλος το σημείωμα του Κώστα Γεωργουσόπουλου, ο οποίος αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στον τρόπο που έκανε την είσοδό του στη σκηνή ο ηθοποιός Χορν: «Μόλις εμφανιστεί στον ορίζοντα του θεατρικού φωτός ακολουθεί μια στάση και μια σιωπή. Σαν να παγώνει και σαν να μετανιώνει για το διάβημα. Υπάρχει ταυτόχρονα μια συστολή κι ένα υπαρξιακό θράσος. Προσέξτε αυτή τη γέννηση του ρόλου. Περιέχει έναν τρόμο, όπως κάθε γέννηση, κι ένα θράσος ζωής. Πριν κινηθεί ο Χορν, πριν μιλήσει, για λίγα δευτερόλεπτα, αφηγείται τις αμφιβολίες του, όλη τη δοκιμασία της κυοφορίας».