Κατολισθητικό φαινόμενο εν εξελίξει

Πρώτα-πρώτα ας ξεκαθαριστεί από πλευράς ορολογίας ότι δεν πρόκειται για καθίζηση αλλά για κατολίσθηση. Καθίζηση είναι η απόκριση του εδάφους στο επιβαλλόμενο κατακόρυφο φορτίο είτε διότι εξαρχής είναι συμπιεστό εν σχέσει με το φορτίο (και τυχόν αύξησή του) ή γίνεται πιο συμπιεστό από διάφορες αιτίες. Κατολίσθηση είναι η κίνηση εδαφικών μαζών πάνω σε (προϋπάρχουσα ή δημιουργούμενη) επιφάνεια ολίσθησης – συχνά σχήματος μέρους περιφέρειας κύκλου – μέσα στο έδαφος όταν οι «κινούσες» δυνάμεις υπερβαίνουν τις δυνάμεις αντίστασης (ιδέ και Σ. Καβουνίδη «Λόγια» εκδ. Επίκεντρο, 2021).

Στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι σαφές ότι πρόκειται για κατολίσθηση. Εξ όσων άκουσα, έχει ήδη ανατεθεί με τη διαδικασία του επείγοντος η γεωτεχνική διερεύνηση του φαινομένου οπότε, σε λίγο καιρό, θα υπάρχουν δεδομένα για έγκυρες διαγνώσεις αλλά και μελετημένες προτάσεις για την αντιμετώπισή του.

Μία κατολίσθηση έχει και αίτια (δηλ. τις γενικότερες συνθήκες) αλλά και αφορμές, δηλ. τον «σπινθήρα» που προκαλεί την εκδήλωσή της. Είναι εξαιρετικά πιθανό (αν και πάντα προς έλεγχο), στο κάτω μέρος του απότομου πρανούς πάνω στο οποίο είχαν χτιστεί οι κατοικίες, το ρέμα λόγω υπερβάλλουσας παροχής νερού (από βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις) να διάβρωσε και να αφαίρεσε κάποιον όγκο εδάφους που με το βάρος του αλλά και την όποια αντοχή του να προσέφερε οριακά στις «δυνάμεις αντίστασης». Αυτό πιθανώς απετέλεσε τον «σπινθήρα». Επίσης η εισροή νερού μέσα στο σώμα του πρανούς (και λόγω των βροχοπτώσεων και λόγω αφαίρεσης προϋπάρχουσας βλάστησης από πυρκαγιές) μπορεί να οδήγησε σε αύξηση των υδατικών πιέσεων εντός του σώματος του πρανούς, το οποίο συνεπάγεται αντίστοιχα και τη μείωση της αντοχής του εδαφικού υλικού.

Η υποσκαφή λόγω αύξησης της παροχής (όγκος νερού, ταχύτητα) ενός ρέματος με αποτέλεσμα την κατολίσθηση δεν είναι σπάνιο φαινόμενο και έχει επισημανθεί ως «αφορμή» για κατολισθήσεις (ιδέ Σ. Καβουνίδη «Κατολισθήσεις στην Ελλάδα. Εδαφομηχανική στην Πράξη», εκδ. Παπασωτηρίου 2020). Εν προκειμένω, και δεδομένου ότι πρόκειται για φαινόμενο εν εξελίξει, είναι επείγον να ληφθούν αμέσως προσωρινά μέτρα, όπως π.χ. έργα μείωσης (με εκτροπή;) της παροχής του ρέματος – εφόσον βέβαια είναι εφικτό – ή/και τοποθέτησης αντιβάρου – όπως «μπάζωμα» με λίθους – στο κάτω μέρος του πρανούς στην περιοχή που «ξεμυτάει» η επιφάνεια ολίσθησης. Μέτρα δηλαδή που θα μείωναν κατά τι την επισφάλεια και τον κίνδυνο συνέχισης και επέκτασης της ολίσθησης.

Φυσικά τα παραπάνω αποτελούν αρχικές σκέψεις/ιδέες που έχει νόημα να ελεγχθούν ως προς την εφικτότητα και την πιθανή αποτελεσματικότητά τους, όπως και τυχόν άλλες σκέψεις, όπως αντλήσεις κ.λπ. Aπό κει και πέρα η διερεύνηση και μελέτη προφανώς θα εξετάσει τη γεωλογική διαστρωμάτωση και κυρίως τη γεωμετρία και τη συμπύκνωση τυχόν επιχώσεων, την αντοχή των υποκείμενων στρώσεων, τις υδατικές πιέσεις και, πριν απ’ όλα τη γεωμετρία της επιφάνειας ολισθήσεως αλλά και τις δυνατότητες επέκτασής της. Και βέβαια θα εξεταστούν, υποθέτω, και τα δεδομένα των υπαρχουσών κατασκευών τόσο από πλευράς μελετητικών προβλέψεων όσο και από πλευράς εφαρμογής τους. Δηλαδή θα εξεταστούν και οι γενικότερες συνθήκες («αίτια») που ίσως διαμόρφωναν εκ των προτέρων μια μειωμένης ευστάθειας κατάσταση.

Γεγονός είναι πάντως ότι πρόκειται για κατολισθητικό φαινόμενο εν εξελίξει. Η απομάκρυνση των κατοικούντων δεν θα πρέπει να αφεθεί στην κρίση τους όσο και αν πονάει, για να αποφευχθούν τα χειρότερα, λόγω τόσο της εξέλιξης του φαινομένου όσο και των πιθανότατων βλαβών στους φέροντες οργανισμούς των κτιρίων. Η δε χρονική περίοδος – με πιθανές νέες σημαντικές βροχοπτώσεις – ασφαλώς αυξάνει την πιθανότητα περαιτέρω εξέλιξης του φαινομένου.

Ο Σπύρος Καβουνίδης είναι δρ πολιτικός μηχανικός – εδαφομηχανικός,
πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΕΔΑΦΟΣ ΑΕ.