Θα κλείσει η «πράσινη» Αναλένα την πληγή στη Ναμίμπια;

Είναι το μελανότερο κεφάλαιο στην αποικιοκρατική ιστορία της Γερμανίας: Τα εγκλήματα εις βάρος των Χερέρο και Νάμα στη Ναμίμπια, για τους ιστορικούς, η πρώτη γενοκτονία του 20ού αιώνα. Η ανοιχτή πληγή αναγνώρισης της γενοκτονίας απασχολεί και τη νέα κυβέρνηση του Βερολίνου. Οι απόγονοι των θυμάτων βασίζουν τις ελπίδες τους για αποζημιώσεις στην «πράσινη» υπουργό Εξωτερικών, Αναλένα Μπέρμποκ.

Η αποικιοκρατική ιστορία της Γερμανίας δεν είχε μεγάλη διάρκεια, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος έφερε το τέλος της. Το γερμανικό Ράιχ ήταν αποικιοκρατική δύναμη στη νοτιοδυτική Αφρική από το 1884 μέχρι το 1915. Στο διάστημα 1904 – 1908 οι στρατιωτικές δυνάμεις του Ράιχ κατέπνιξαν στο αίμα την εξέγερση των Χερέρο και Νάμα στη Ναμίμπια. Η διαταγή του γερμανού στρατιωτικού διοικητή, Λότερ φον Τρότα, ήταν ο ολοκληρωτικός αφανισμός τους. Υπολογίζεται ότι 65.000 από τις 80.000 της φυλής των Χερέρο και 10.000 από τις 20.000 των Νάμα εκτελέστηκαν ή πέθαναν στην έρημο δεμένοι με βαριές αλυσίδες στον λαιμό.

Η Γερμανία διαπραγματεύονταν επί έξι χρόνια με τη Ναμίμπια μία συμφωνία αναγνώρισης των εγκλημάτων. Τον Μάιο του 2021, η γερμανική κυβέρνηση ανακοίνωσε τη σύναψη συμφωνίας και αποζημιώσεις 1,1 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη χρηματοδότηση ενός προγράμματος υποστήριξης των Χερέρο και Νάμα. «Υπό το φως της ιστορικής και ηθικής ευθύνης της Γερμανίας ζητούμε συγνώμη από τη Ναμίμπια και τους απογόνους των θυμάτων. Το αναγνωρίζουμε ως αυτό που είναι: Ως γενοκτονία», είπε ο τότε υπουργός Εξωτερικών, Χάικο Μάας.

Στον προγραμματισμό του Βερολίνου ήταν να επισκεφθεί τη Ναμίμπια ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάιερ, για να επισφραγιστεί πανηγυρικά η επικύρωση του «Συμφώνου Συμφιλίωσης» από τη Βουλή της Ναμίμπια. Ωστόσο, εκπρόσωποι των Χερέρο και Νάμα δεν δέχονται τη συμφωνία με το επιχείρημα, ότι δεν εκπροσωπήθηκαν επαρκώς από την κυβέρνηση της χώρας. Θεωρούν επίσης «προσβολή» τις αποζημιώσεις του 1,1 δισ. που δίνει η Γερμανία.

Ο εντεταλμένος διαπραγματευτής της γερμανικής κυβέρνησης, Ρούπρεχτ Πόλεντς, απαντά ότι σε όλες τις φάσεις της διαπραγμάτευσης συμμετείχαν εκπρόσωποι των δύο φυλών, η επιλογή τους ήταν υπόθεση της κυβέρνησης της Ναμίμπια. Αλλά οι αντιδράσεις ακτιβιστών των δύο φυλών ήταν τόσο έντονες, ώστε το εθνικό Κοινοβούλιο της Ναμίμπια ανέβαλε τον περασμένο Σεπτέμβριο την κύρωση της συμφωνίας.

Η αλλαγή της κυβέρνησης στο Βερολίνο αλλάζει και τα δεδομένα. «Αισιοδοξούμε, διότι έχουμε φίλους στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση που θέλουν να βρουν μία λύση», είπε ο Γκάοπ Ισαάκ, επικεφαλής της ένωσης «Nama Traditional Leaders Association», σε συνέντευξη Τύπου στα τέλη Ιανουαρίου.

Ως νομικός όρος, η γενοκτονία δεν υπήρχε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, θεσπίστηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ως έγκλημα μόλις το 1948, μετά το Ολοκαύτωμα των Εβραίων. Και δεν έχει αναδρομική ισχύ. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών, Χάικο Μάας είχε αποσαφηνίσει ότι η οικονομική αποζημίωση που προσφέρει η Γερμανία δεν είναι νομική συνέπεια της αναγνώρισης της γενοκτονίας, αλλά «χειρονομία αναγνώρισης του αμέτρητου πόνου», που προκάλεσαν οι Γερμανοί στους γηγενείς πληθυσμούς της Ναμίμπια.

Οι γερμανικές αποζημιώσεις στους Χερέρο και Νάμα δεν έχουν καμία νομική ή άλλη σχέση με τις αξιώσεις της Ελλάδας για πολεμικές επανορθώσεις και αποζημιώσεις για τα εγκλήματα της ναζιστικής θηριωδίας στον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο. Ενα μόνον είναι το κοινό σημείο στης περιπτώσεις Ελλάδας και Ναμίμπια: Και οι δύο ελπίζουν σε καλύτερη αντιμετώπιση των αξιώσεών τους από τη νέα κυβέρνηση του Βερολίνου, στην οποία συμμετέχουν οι Πράσινοι με υπουργό Εξωτερικών τη μέχρι πρότινος πρόεδρό τους, Αναλένα Μπέρμποκ.

Οσο ήταν στην αντιπολίτευση οι Πράσινοι έδειχναν ευαισθησία και ζητούσαν θετική αντιμετώπιση αυτών των αξιώσεων. Το έπραξαν με ψήφισμα που κατέθεσαν στην Ομοσπονδιακή Βουλή τον Μάρτιο του 2021 για τις αποζημιώσεις στην Ελλάδα, το οποίο δεν συγκέντρωσε πλειοψηφία στο Μπούντεσταγκ. Το είχαν πράξει και το 2020 με αντίστοιχο ψήφισμα της Κοινοβουλευτικής Ομάδας των Πρασίνων για τη Ναμίμπια, ζητώντας την «επεξεργασία των αποικιοκρατικών εγκλημάτων με την ενεργό συμμετοχή των ομάδων που υπέστησαν τα εγκλήματα».

Η εφημερίδα «Ταγκεσσπίγκελ» του Βερολίνου θύμισε πρόσφατα ότι το 2004 η τότε σοσιαλδημοκράτης υπουργός Αναπτυξιακής Βοήθειας, Χαϊντεμαρί Βίκτσορεκ-Τσόιλ, είχε επισκεφθεί τη Ναμίμπια και είχε ζητήσει «συγγνώμη» για τη γενοκτονία των Χερέρο και Νάμα. Το υπουργείο Εξωτερικών παρενέβη και μίλησε για «προσωπική της άποψη». Τότε υπουργός ήταν ο «πράσινος», Γιόσκα Φίσερ. Σήμερα είναι η Αναλένα Μπέρμποκ. Και το ερώτημα που περιμένει απάντηση είναι: Σε ποιο βαθμό τα κοινοβουλευτικά ψηφίσματα των Πρασίνων δεσμεύουν και την «πράσινη» υπουργό Εξωτερικών;