Οι ηθικοί υπολογισμοί ενός δισεκατομμυριούχου

Το χρηματιστήριο ήταν ανοιχτό μόλις 17 λεπτά όταν ο Λίον Κούπερμαν σήκωσε το τηλέφωνο προκειμένου να τσεκάρει πόσα χρήματα είχε βγάλει. Κάλεσε μια προσωπική γραμμή στη θυρίδα συναλλαγών του στο Νιου Τζέρσεϊ, όπως έκανε τουλάχιστον 12 φορές καθημερινά. «Καλό ξεκίνημα, σήμερα;» ρώτησε. «Ω, ναι. Η αγορά είναι ασταθής, αλλά εσύ ανεβαίνεις». «Να ακούσω νούμερα». «Κάπου έξι, επτά εκατομμύρια». «Ωραία. Θενκς. Συνεχίζουμε» απάντησε ο 78χρονος Κούπερμαν. Εκλεισε το τηλέφωνο και έμεινε να παρακολουθεί στην οθόνη του υπολογιστή του ένα γράφημα μετοχών να ανεβαίνει, σχεδιάζοντας μια ακόμα καλή ημέρα για τους δισεκατομμυριούχους στην Αμερική. Εξω από το γραφείο του, μπορούσε να δει τη σύζυγό του να αναχωρεί για το εβδομαδιαίο μπριτζ της και μια ομάδα ηλικιωμένων να απολαμβάνουν τη μέρα σε ένα ιδιωτικό γήπεδο γκολφ. Είχε επιλέξει να ζει στη Φλόριντα για τουλάχιστον 183 ημέρες κάθε χρόνο εν μέρει και λόγω των χαμηλών φορολογικών συντελεστών της Πολιτείας για τους κατοίκους της, και, αν εξαιρέσει κανείς τον περίπατο των τριών χιλιομέτρων που έκανε κάθε απόγευμα μόλις έκλεινε το χρηματιστήριο, από τις 7 το πρωί μέχρι τις 12 τα μεσάνυχτα κατά κανόνα καθόταν στο γραφείο του, διαχειριζόμενος τα περισσότερα από 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια που είχε βγάλει στη διάρκεια της καριέρας του ως επενδυτής και διαχειριστής αμοιβαίων κεφαλαίων υψηλού κινδύνου.

Η τελευταία χρονιά, επισημαίνει ο βραβευμένος με Πούλιτζερ δημοσιογράφος Ελι Σάσλοου στη «Washington Post», ήταν η καλύτερη χρονιά στην Ιστορία για τους 745 δισεκατομμυριούχους των ΗΠΑ. Από τις αρχές της πανδημίας, ο αθροιστικός τους πλούτος έχει αυξηθεί κατά περίπου 70%, την ώρα που εκατομμύρια χαμηλόμισθοι έχασαν τις δουλειές ή τα σπίτια τους. Από κοινού, αυτοί οι 745 δισεκατομμυριούχοι έχουν περιουσία μεγαλύτερη από ό,τι το 60% των αμερικανικών νοικοκυριών μαζί και κάθε μέρα του τελευταίου έτους ο Κούπερμαν έβλεπε στον ισολογισμό του αυτό το χάσμα να μεγαλώνει. Καθώς όμως ένας πρωτοφανής όγκος πλούτου συνέχιζε να μετατοπίζεται προς ένα μικροσκοπικό κλάσμα ανθρώπων στην κορυφή της οικονομίας, ο Κούπερμαν μπορούσε να νιώσει πως άλλαζε και κάτι άλλο. «Δεν θα έπρεπε καν να υπάρχουν δισεκατομμυριούχοι στην Αμερική» έγραφε ένα από τα μηνύματα που δέχθηκε έπειτα από μια εμφάνισή του στην τηλεόραση. «Μια μέρα θα σας κυνηγήσουμε με τα δίκρανα» έγραφε ένα άλλο. «Ξύπνα, ζώον. ΕΣΥ και η ακόρεστη απληστία σου βρίσκεστε στις ρίζες των μεγαλύτερων κοινωνικών μας προβλημάτων» ένα τρίτο. Ο Κούπερμαν απαντούσε στα περισσότερα προσωπικά μέιλ, αρχειοθετούσε τις σποραδικές απειλές και έγραφε επιστολές σε δημοκρατικούς πολιτικούς όπως η γερουσιαστής Ελίζαμπεθ Ουόρεν, ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς και η βουλευτής Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές κάθε φορά που επέκριναν στις ομιλίες τους τους δισεκατομμυριούχους γιατί δεν μπορούσε να καταλάβει: τι κακό, ακριβώς, είχε κάνει;

Οι γονείς του ήταν φτωχοί μετανάστες, ο πατέρας του είχε μεταναστεύσει από την Πολωνία σε ηλικία 13 χρόνων και δούλευε έξι μέρες την εβδομάδα ως υδραυλικός. Εκείνος φοίτησε σε δημόσια σχολεία, πήρε δάνειο προκειμένου να γίνει ο πρώτος στην οικογένειά του που θα πήγαινε πανεπιστήμιο, δούλευε 80 ώρες την εβδομάδα, πήρε κάποιες έξυπνες αποφάσεις, φάνηκε και καλότυχος, έκανε μεγάλη περιουσία και έχει πληρώσει εκατοντάδες εκατομμύρια σε φόρους στην κυβέρνηση. Είναι παντρεμένος με τη σύζυγό του εδώ και 57 χρόνια, εκείνη ήταν κόρη ενός πωλητή μαξιλαροθηκών από τη Ρουμανία, που συνέχισε να εργάζεται ως ειδική παιδαγωγός ακόμα και όταν δεν χρειαζόταν πια τα 25 δολάρια την ώρα. Κανείς τους δεν κάνει φανταχτερή ζωή. Απέκτησαν δύο γιους, φρόντισαν να μην τους κακομάθουν τοποθετώντας ένα κλάσμα της περιουσίας τους σε ένα καταπίστευμα στο οποίο εκείνοι απέκτησαν πρόσβαση στα 35 τους χρόνια, όταν πια ο ένας ήταν επιτυχημένος επιχειρηματίας και ο άλλος επιστήμονας του περιβάλλοντος, και έχουν τρία εγγόνια που βοηθούν τον Κούπερμαν να αποφασίζει πώς να δωρίζει το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων του σε φιλανθρωπικούς σκοπούς. Ο ίδιος και η σύζυγός του εντάχθηκαν ήδη από το 2010 στο πρόγραμμα «Giving Pledge» του Ουόρεν Μπάφετ, συμφωνώντας να δωρίσουν τουλάχιστον το ήμισυ της περιουσίας τους, και στη συνέχεια αποφάσισαν να ιδρύσουν ένα οικογενειακό ίδρυμα που θα δωρίσει τελικά το 90% και πλέον της περιουσίας τους.

Ο Κούπερμαν υπολογίζει ότι πληρώνει φόρο κάπου 34%, κάθε τρίμηνο στέλνει μία επιταγή 10 εκατομμυρίων δολαρίων στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Στις επιστολές του προς τους πολιτικούς έχει δηλώσει πρόθυμος να πληρώσει περισσότερα, όχι όμως πάνω από 50%, και σίγουρα όχι 70% όπως επιμένει η «υπερφιλελεύθερη, σοσιαλίστρια» εγγονή του. Είναι καταγεγραμμένος ως ανεξάρτητος και ψήφισε Τζο Μπάιντεν στις τελευταίες εκλογές γιατί θεωρούσε τον Ντόναλντ Τραμπ «έναν επίδοξο δικτάτορα». Πάνω απ’ όλα, όμως, ο Κούπερμαν πιστεύει στις βασικές αρχές του καπιταλισμού: κέρδισε τα χρήματά του και άρα είναι δικαίωμά του να τα ξοδέψει ή να τα δωρίσει όπως θέλει. Δεν είναι ότι δεν γνωρίζει ότι τα τελευταία 50 χρόνια το χάσμα ανάμεσα στις φτωχές οικογένειες και το υψηλότερο 0,1% έχει δεκαπλασιαστεί, ότι από τη δεκαετία του 1960 μέχρι σήμερα το πέρασμα από τη φτώχεια στον πλούτο έχει γίνει απείρως πιο δύσκολο, ότι τα σημερινά παιδιά έχουν μόνο 43% πιθανότητες να έχουν μια καλύτερη ζωή από τους γονείς τους. Δεν είναι ότι δεν αναρωτιέται κι εκείνος για τις ηθικές ευθύνες ενός δισεκατομμυριούχου, σε μια εποχή ιστορικών ανισοτήτων. Είναι που αρνείται να δεχθεί ότι το αμερικανικό όνειρο έτσι όπως το έζησε εκείνος για μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού απλά έχει πεθάνει.