Τι είχε μέσα το κιβώτιο

Αυτό που περισσότερο μου έκανε εντύπωση στη συζήτηση της Βουλής ήταν η χυδαία απαξίωση του καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins της Βαλτιμόρης, Σεργκέι Ραντσένκο, τον οποίο ο γραμματέας του ΚΚΕ, Δημήτρης Κουτσούμπας, χλεύασε ως «Παπαρατσένκο». Κουκουέδικο χιούμορ, που στηρίζεται στην άγνοια και στη διαστρέβλωση. Το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins έχει ή είχε στις τάξεις του 29 νομπελίστες, είναι από τα καλύτερα του κόσμου. Οι επιστήμονες που εργάζονται εκεί απολαμβάνουν σεβασμού και δεν κρίνονται με βάση τον τρόπο που προσλαμβάνουν, ή αδιαφορούν να προσλάβουν, την εργασία τους διάφοροι υστερόβουλα κακοπροαίρετοι.

Είναι σωστό ότι τα έγγραφα που έδωσε στη δημοσιότητα ο καθηγητής Ραντσένκο είναι γνωστά σε πολλούς μελετητές του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος. Αλλά θα ήταν εθελοτυφλία να αποδέχεται σήμερα οποιοδήποτε ελεύθερο πνεύμα τις απόψεις του ΚΚΕ για τον Εμφύλιο. Το σχετικό δημοσίευμα στην κομματική εφημερίδα («Σιγά την αποκάλυψη», «Ριζοσπάστης», 30/1/2022) είναι μια σημερινή συνηγορία του Εμφυλίου. Σύμφωνα μ’ αυτό, ο Δημοκρατικός Στρατός (ΔΣΕ) συγκρουόταν με «την καπιταλιστική εξουσία» της Ελλάδας και ο στόχος του «ήταν η απελευθέρωση εδαφών, όπου, όπως και στην περίοδο της Κατοχής, θα εγκαθίστατο η ηγεσία του εργατικού – λαϊκού κινήματος, η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση. Τα εδάφη αυτά θα αποτελούσαν το ορμητήριο για την παραπέρα ανάπτυξη της πάλης ενάντια στο αστικό καθεστώς…». Υποστηρίζει επίσης ότι το ΚΚΕ δρούσε μόνο του, ερήμην της συμφωνίας της Γιάλτας, αλλά, «φυσικά ο ΔΣΕ στηρίχθηκε περισσότερο από τις χώρες όπου η εργατική τάξη και οι κοινωνικοί της σύμμαχοι στις συνθήκες της εξόδου από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ξεκινούσαν τη σοσιαλιστική οικοδόμηση (Αλβανία, Βουλγαρία, Γιουγκοσλαβία, Ουγγαρία, Τσεχοσλοβακία, Ρουμανία, μετέπειτα ΓΛΔ)».

Η εξιδανικευμένη αναφορά στην «εποποιία του ΔΣΕ», στη μια πλευρά δηλαδή της τριετούς εμφύλιας σύρραξης που πήγε την Ελλάδα πολύ πίσω και μόνο η ήττα της δεν την οδήγησε σε ανάλογο ολοκληρωτισμό και αυταρχισμό με τις χώρες στις οποίες ολοκληρώθηκε η «σοσιαλιστική οικοδόμηση», είναι απόδειξη ότι το ΚΚΕ, έχοντας κλείσει την παρένθεση αυτοκριτικής Φλωράκη – Φαράκου, εξακολουθεί να ζει την ολοκληρωτική φαντασίωσή του. Δεν είναι τυχαίο ότι η φαντασίωση αυτή έχει καταρριφθεί με πολλούς τρόπους. Και επιστημονικά, και στην πράξη, αλλά και μέσω της λογοτεχνίας. Μέσω σπουδαίων συγγραφέων: του Στρατή Τσίρκα, του Αλέξανδρου Κοτζιά, του Αρη Αλεξάνδρου, του Θανάση Βαλτινού, του Νίκου Γκατζογιάννη, του Σωτήρη Δημητρίου και άλλων.

Για να συνδέσω μάλιστα την ανακάλυψη του καθηγητή Ραντσένκο με την ελληνική λογοτεχνία, θα θυμίσω την αλληγορική και ταυτόχρονα απομυθοποιητική εξιστόρηση του Αρη Αλεξάνδρου στο μυθιστόρημά του «Το Κιβώτιο» (Κέδρος, α’ έκδοση 1975): σαράντα μαχητές πρέπει να μεταφέρουν ένα κιβώτιο στο γενικό αρχηγείο περνώντας μέσα από εχθρικό έδαφος, δίνοντας και τη ζωή τους, διότι χάρη στο περιεχόμενό του θα κριθεί ο πόλεμος. Επιβιώνει ένας που καταφέρνει να ολοκληρώσει την αποστολή. Μόνο που το κιβώτιο, για το οποίο πέθαναν όλοι, είναι άδειο.

Κάπως έτσι, πικρά, αποτιμά τον Εμφύλιο ο αριστερός συγγραφέας Αρης Αλεξάνδρου. Το περιεχόμενο του κιβωτίου ήταν οι διαψευσμένες ελπίδες όσων είχαν πιστέψει στο χειραφετητικό όνειρο του κομμουνισμού – ή οι πιο πεζές ανάγκες των ηγετών της νομενκλατούρας του, όσων βρέθηκαν στο κέντρο των εξελίξεων και έπαιξαν τα παιχνίδια εξουσίας. Παιχνίδια εξουσίας σε μια καθημαγμένη χώρα για ένα ολοκληρωτικό όνειρο. Με επιγόνους που τίποτα δεν μάθανε.

Κυβερνήσεις και καθεστώτα
Κράτησα ακόμα ένα σχόλιο για όσα ακούστηκαν στην προχθεσινή συνεδρίαση της Βουλής, την τελευταία ημέρα συζητήσεων για την πρόταση δυσπιστίας προς την κυβέρνηση που κατέθεσε ο ΣΥΡΙΖΑ. Η απαίτηση του Αλέξη Τσίπρα από τον Κυριάκο Μητσοτάκη να προκηρύξει εκλογές, χωρίς να έχει μεταβληθεί η κοινοβουλευτική ισορροπία και χωρίς να έχει προκύψει κάποιο «εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας», είναι βαθύτατα αντιδημοκρατική απαίτηση. Η φοβέρα «κάντε εκλογές αν σας βαστάει» εκτός από αστεία είναι και απέναντι στη δημοκρατική τάξη.
Οι εκλογές δεν είναι παιχνίδι, ούτε νοείται να κάνουμε εκλογές κάθε που ένα κόμμα της αντιπολίτευσης είναι δυσαρεστημένο με την κυβέρνηση, ακόμα κι αν έχουν αλλάξει οι συσχετισμοί δύναμης. Οι εκλογές διεξάγονται κατά το Σύνταγμα, είναι κορυφαία λειτουργία της δημοκρατίας, αλλά δεν είναι η μόνη. Και σίγουρα δεν είναι αυτοσκοπός. Οι κοινωνίες δεν υπάρχουν για να συγκρούονται αλλά για να χτίζουν τις προϋποθέσεις που θα κάνουν τις ζωές μας καλύτερες. Από τις εκλογές δεν προκύπτουν καθεστώτα αλλά κυβερνήσεις. Δεν έχουμε «καθεστώς Μητσοτάκη» όπως λέει συχνά ο Αλέξης Τσίπρας, έχουμε κυβέρνηση Μητσοτάκη, που θα κριθεί στις επόμενες εκλογές. Οπως δεν είχαμε καθεστώς Τσίπρα, κι ας το προσπάθησε ο πρώην πρωθυπουργός.