Ανάπλαση και οδική ασφάλεια γύρω από τα σχολεία

Περνώντας μπροστά από ένα τυπικό σχολικό συγκρότημα σε οποιαδήποτε πόλη της Ελλάδας διαπιστώνει κανείς πως συνυπάρχουν αθροιστικά όλα τα συνήθη συγκοινωνιακά και περιβαλλοντικά προβλήματα των αστικών περιοχών. Στενά πεζοδρόμια μπροστά στην είσοδο του σχολείου, σταθμευμένα οχήματα που περιορίζουν το οπτικό πεδίο, υψηλές ταχύτητες, έλλειψη πρόνοιας και μέτρων για την απρόσκοπτη και ασφαλή μετακίνηση των μαθητών. Οι μαθητές συνήθως δεν απολαμβάνουν καμία προτεραιότητα έναντι της κυκλοφορίας και δεν είναι λίγες οι φορές που σημειώθηκαν θλιβερά τροχαία με θύματα μαθητές. Ομως η βιώσιμη πόλη της σύγχρονης εποχής πρέπει να διαθέτει «συναισθηματική νοημοσύνη», να αφουγκράζεται, να δείχνει αλληλεγγύη, να υποστηρίζει τον πιο αδύναμο.

Η ανάπλαση και η οδική ασφάλεια των περιοχών γύρω από τα σχολικά συγκροτήματα είναι πρακτική που ακολουθείται σε όλες τις ευρωπαϊκές πόλεις. Στην Ελλάδα τα τελευταία 20 χρόνια έχουν σημειωθεί κάποιες σποραδικές προσπάθειες, όχι όμως ικανοποιητικές. Θα λέγαμε πως οι επιτυχημένες πρακτικές εξακολουθούν να είναι ελάχιστες στις ελληνικές πόλεις. Πρόσφατα ένα μεγάλο πρόγραμμα οδικής ασφάλειας στα σχολεία με πρότυπες παρεμβάσεις προωθείται από τον Δήμο Αθηναίων.

Η διεθνής πρακτική για ιδιαίτερη και ενισχυμένη φροντίδα της οδικής ασφάλειας γύρω από τα σχολικά συγκροτήματα διά του φυσικού αστικού σχεδιασμού είναι προφανώς μια ανάγκη της «ευαισθησίας» των περιοχών αυτών, αφού χρησιμοποιούνται από νέα άτομα που κατευθύνονται μαζικά από και προς τα σχολεία σε καθημερινή βάση και συγκεκριμένες ώρες, με πεζή μετακίνηση. Ο βαθμός έκθεσης είναι μεγαλύτερος του μέσου ενήλικου πολίτη.

Μέτρα. Η εφαρμογή μέτρων ελέγχου της κυκλοφορίας στις περιοχές των σχολικών συγκροτημάτων καθίσταται έτσι μια πολύ σημαντική διαδικασία αστικού σχεδιασμού για τρεις κυρίως λόγους: Πρώτον, για την προστασία και την ασφάλεια των ίδιων των μαθητών, που είναι περισσότερο ευάλωτοι στις απειλές του οδικού περιβάλλοντος, δεύτερον, για τη δημιουργία πυρήνων ήπιας κυκλοφορίας με μέγιστη ταχύτητα τα 20 χλμ./ώρα και την ανάδειξη αυτών των περιοχών σε αναβαθμισμένους τόπους συνάντησης και δραστηριοτήτων επιπέδου γειτονιάς και, τρίτον, αποτελούν παρεμβάσεις βιώσιμης κινητικότητας που δρουν παιδαγωγικά στις νεαρές ηλικίες, αφού οι μαθητές εξοικειώνονται βιωματικά με το ενδεδειγμένο οδικό περιβάλλον και τους κανόνες του, όπως ακριβώς θα κληθούν να το υπηρετήσουν ως πολίτες αργότερα, και υπό διάφορες ιδιότητες (οδηγοί, πεζοί, ποδηλάτες κ.λπ.). Τα όσα βέβαια προτείνονται για τις περιοχές των σχολείων μπορούν να έχουν εφαρμογή σε κάθε άλλη πολυσύχναστη περιοχή (αθλητικά κέντρα, χώροι πολιτισμού, δημόσιοι χώροι και εν γένει χώροι που προσελκύουν μεγάλο αριθμό πεζών).

Τα μέτρα οδικής ασφάλειας στα σχολεία αφορούν κυρίως τη διαφοροποίηση της «ευαίσθητης» περιοχής με την εφαρμογή ιδιαίτερων και εμφατικών κυκλοφοριακών μέτρων και περιορισμών με ανάλογη οριζόντια και κατακόρυφη σήμανση. Συμπληρωματικά, η εφαρμογή πρόσθετων μέτρων ήπιας κυκλοφορίας και ελέγχου της ταχύτητας, όπως διαπλατύνσεις πεζοδρομίων, ανύψωση οδοστρώματος σε διαβάσεις πεζών, απομάκρυνση ανεπιθύμητης στάθμευσης κ.λπ., ενισχύει ακόμη περισσότερο το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.

Βιώσιμη κινητικότητα. Οι παρεμβάσεις ήπιας κυκλοφορίας έχουν μια πρόσθετη σημασία στη συγκυρία που βιώνουμε μετά την επέλαση του COVID-19. Ηδη προκρίνονται ανάλογες παρεμβάσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη και στη χώρα μας και σε πιο διευρυμένη βάση ως επιτακτικό αίτημα των σύγχρονων προταγμάτων της βιώσιμης κινητικότητας και του επαναπροσδιορισμού της ανθρώπινης σχέσης με τον δημόσιο χώρο των πόλεων. Οπότε το ζήτημα αυτό αποκτά μια νέα διάσταση πιο τολμηρή και πιο αποφασιστική για την ανάταξη του δημόσιου χώρου και κυρίως για την απόλυτη προστασία των πιο ευπαθών ομάδων. Μια νέα κυκλοφοριακή και πολεοδομική οργάνωση μπορεί να αναζωογονήσει τον αστικό ιστό και να αποτελέσει πρότυπο για την αναδιοργάνωση του οδικού χώρου με κριτήρια τη βιωσιμότητα και την πράσινη κινητικότητα.

Ο Σταύρος Κωνσταντινίδης είναι πολιτικός μηχανικός – συγκοινωνιολόγος και διευθύνει γραφείο συγκοινωνιακών μελετών και βιώσιμης ανάπτυξης