Αν γράψει απομνημονεύματα ο Τζέφρι Πάιατ

Αλλαγή φρουράς επίκειται στην αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα, με την επικείμενη αποχώρηση του Τζέφρι Πάιατ, ο οποίος υπηρέτησε στην Ελλάδα επί μακρά θητεία, από το 2016 μέχρι σήμερα. Αυτή η περίοδος δεν υπήρξε μία οποιαδήποτε στην πάλαι ποτέ ταραγμένη, ενίοτε εκρηκτική, ιστορία των ελληνοαμερικανικών σχέσεων. Είναι η εποχή στην οποία η κατάσταση μεταξύ των δύο κρατών όχι απλώς ομαλοποιείται, αλλά, εκτοξεύεται σε πρωτόγνωρα επίπεδα. Η διαφορά είναι τέτοια, ώστε για όποιον παρακολουθεί διαχρονικά και συστηματικά αυτές τις σχέσεις, μοιάζει περίπου ως θαύμα. Που, μάλιστα, εξελίχθηκε με αστρικές ταχύτητες.

Οταν έφτανε ο Πάιατ στην Αθήνα τον συνόδευε η φήμη ενός ιδιαίτερα σκληρού διπλωμάτη. Είχε αναπτυχθεί στο προηγούμενο πόστο του, πολύ ακανθώδες για τους Αμερικανούς, την Ουκρανία. Πολλοί τότε σκέφτηκαν ότι η «μετάφραση» μιας τέτοιας τοποθέτησης στην Ελλάδα θα μπορούσε να σημαίνει σκλήρυνση των διμερών σχέσεων, κάτι το οποίο εκείνη την εποχή ουδείς θα μπορούσε να αποκλείσει με δεδομένο και το ιστορικό και την τρέχουσα πραγματικότητα της στιγμής.

Η Ελλάδα είχε κυβέρνηση Τσίπρα – Καμμένου. «Αριστερός» ο πρώτος, με θητεία στις πορείες στην αμερικανική πρεσβεία, ήταν ο κεντρικός κληρονόμος του θεσμικότερου και πιο επίμονου ρεύματος της ελληνικής πολιτικής: του αντιαμερικανισμού. Ρεύμα που υπήρξε κεφάλαιο και καύσιμη εκλογική ύλη για πολλούς έλληνες πολιτικούς, ιδίως από τον Ανδρέα Παπανδρέου και μετά. Αλλά που δεν έμεινε στην Αριστερά κάθε μορφής. Αντίθετα, πέρασε τις παραταξιακές γραμμές και χαρακτήρισε και περιόδους της ελληνικής Δεξιάς. Οσο για τον δεύτερο συγκυβερνήτη, τον «ανεξάρτητο Ελληνα» Πάνο Καμμένο, το ιστορικό του τα έλεγε όλα: σκληρός ρωσόφιλος, ορθόδοξα τόξα, κοκ. Ομως, τελικά, όπως σε πολλές άλλες στιγμές, η Ιστορία αγνόησε τις πιθανότητες και έκανε τα δικά της. Τα πράγματα εξελίχθηκαν στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση. Και σίγουρα ο Πάιατ είχε το δικό του μερίδιο σε αυτή τη μεταβολή, όπως, ακόμα περισσότερο, έχει γνώση «εσωτερικών δεδομένων» της, που αν ποτέ αποφασίσει να γράψει απομνημονεύματα, θα τα καταστήσουν εξαιρετικά ενδιαφέροντα για την κατανόηση της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Κάτι σαν «Από τον αντιαμερικανισμό στον Ατλαντισμό σε πέντε χρόνια: Το παράδειγμα της Ελλάδας»…

Υπάρχουν δύο κύριοι λόγοι και μία αναγκαία συνθήκη που επέφεραν αυτή τη μεταβολή. Ο ένας λόγος, είναι η στάση των ΗΠΑ στα χρόνια της πτώχευσης: η Ουάσιγκτον έβαλε πολλές φορές πλάτη και περιμάζεψε τις σκληρές ορέξεις της Γερμανίας για ισοπέδωση της Ελλάδας και πέταγμά της από το ευρώ με συνοπτικές διαδικασίες. Είναι δεδομένο ότι έπαιξαν ρόλο που η χώρα παρέμεινε τελικά στο κοινό νόμισμα. Και οι Ελληνες το είδαν αυτό. Ο δεύτερος λόγος, έρχεται εξ ανατολών: η τρέλα του Ερντογάν. Που έβαλε στοίχημα ζωής να αποκόψει την Τουρκία από το δυτικό στρατόπεδο. Κάτι που δεν επιθυμούσαν οι Αμερικανοί, αλλά που εκείνος το πάλεψε με τέτοια επιμονή, ώστε το κατέστησε μονόδρομο. Ρωσικοί πύραυλοι, συνεχή προβλήματα, μονομερείς εισβολές, αγαπούλες και άξονες με τη Μόσχα και την Τεχεράνη, εμφανής αντισημιτισμός, αδιανόητες απαιτήσεις σε όλα τα μέτωπα. Δηλαδή, πλήρης αβεβαιότητα για την αξιοπιστία μιας χώρας στο έδαφος της οποίας στάθμευαν στρατηγικές αμερικανικές μονάδες και βασίζονταν σε αυτή καθοριστικής σημασίας σχεδιασμοί. Ολα αυτά, ο Ερντογάν τα έκανε κουρέλια. Να ‘ναι καλά ο άνθρωπος. Οι βάσεις φύγανε απ’ την Τουρκία, η Σούδα διπλασιάστηκε, η Αλεξανδρούπολη έγινε νέο σύνορο του δυτικού κόσμου. Και τώρα γκρινιάζουν οι Ρώσοι.

Αυτές ήταν οι αιτίες, αμφότερες εξωγενείς, αλλά ευτυχώς υπήρξαν. Η αναγκαία συνθήκη, ήταν ενδογενής: έπρεπε κάποτε να τελειώνει το παραμύθι με τον, εν πολλοίς επαγγελματικό, ελληνικό αντιαμερικανισμό. Προς γενική έκπληξη, τον τελείωσε ο Τσίπρας. Και ήταν ο μόνος που θα μπορούσε. Γιατί αν το έκανε η Δεξιά, ο Τσίπρας θα έσκουζε, όπως έσκουξε και τώρα, με τη νέα διμερή αμυντική συμφωνία, σε μία συνεργασία που ξεκίνησε από τη δική του κυβέρνηση!… Και αυτή είναι η μόνη ουσιώδης συμβολή του στην ελληνική πολιτική ιστορία – κάθε άλλο παρά μικρή. Ο Πάιατ, λοιπόν, όλα αυτά τα έζησε και τα χειρίστηκε. Αν γράψει κάποτε για τα ενδότερα της «μεγάλης στροφής», θα έχει ακόμα πιο μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς, άλλωστε, ουδείς προκάτοχός του έζησε κάτι τέτοιο…