Ο Βάνια και η Σόνια

Κρύο γερό έξω καθώς γράφεται αυτό το Γλωσσίδι. Χειμώνας κανονικός. Κατά τα άλλα βέβαια, τίποτα «το ακραίο», όπως θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε τα εντυπωσιοθηρικά ΜΜΕ και κάποιοι αυτοπροβαλλόμενοι έτσι μετεωρολόγοι. Κοιτάζοντας από το παράθυρο του γραφείου μου το τοπίο, επηρεασμένος ίσως και από τα τσεχοφικά διαβάσματά μου, είχα αρχίσει να νομίζω ότι βλέπω… σημύδες. Γρήγορα ωστόσο προσγειώθηκα, καθώς απέναντί μου δεν ήταν βέβαια παρά οι αγαπημένες μου νεραντζιές.

Ας πάω όμως και στα γλωσσικά. Τι όμορφα που είναι, αλήθεια, αυτά τα κατά κανόνα δισύλλαβα ονόματα που συναντάμε στα ρωσικά μυθιστορήματα, διηγήματα και θεατρικά! Κυρίως τα γυναικεία, χωρίς ωστόσο και τα αντρικά να στερούνται γοητείας. Και βέβαια, τόσο τα μεν όσο και τα δε, είναι σχεδόν πάντα υποκοριστικά. Σάσα λοιπόν η Αλεξάνδρα, Σόνια η Σοφία, Βάλια η Βασιλική, Τάνια η Αντωνία, Νίνα η Γεωργία, Βέτα η Ελισάβετ, Κάτια η Κατερίνα, Νατάσα η Ναταλία, Μάσα (αλλά και Μάγια) η Μαρία, Ολια η Ολγα, Νάντια η Νάντεζντα. Σε ό,τι αφορά τους άνδρες, έχουμε επίσης πολύ όμορφα υποκοριστικά, κάποια από τα οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένα στο μυαλό μας με υπέροχους λογοτεχνικούς ή θεατρικούς ήρωες. Κόλια ο Νικόλας, Αλιόσα ο Αλέξης, Πέτια ο Πέτρος, Πάσα ο Πάβελ/Παύλος, Βάσια ο Βασίλης, Βάνια ο Ιβάν/Γιάννης, Κόστια ο Κώστας, Μίτια ο Δημήτρης, Μίσα ο Μιχάλης, Σεριόζα ο Σεργκέι/Σέργιος, Σλάβα ο Βιατσεσλάβ, Βολόντια ο Βλάντιμιρ. Με όλα αυτά, πώς να μη φέρεις στον νου σου θρυλικές λογοτεχνικές φιγούρες όπως ο Αλιόσα Καραμάζοφ ή ο θείος Βάνιας;

Μιας και η στήλη ταξιδεύει σήμερα «στης Ρωσίας τα χιόνια», ιδού και μερικές χρήσιμες (θέλω να πιστεύω) επισημάνσεις που αφορούν την ορθογραφία στα ελληνικά ορισμένων ρωσικών ονομάτων.

Ας τελειώνουμε λοιπόν οριστικά με εκείνες τις καταλήξεις σε -ωφ και -υ (Τσέχωφ, Ποπώφ, Βολκώφ, αλλά και Τρότσκυ, Τσαϊκόφσκυ, κ.λπ.). Νομίζω ότι το έχω γράψει και άλλοτε, αλλά σε αυτήν την περίπτωση δεν πρόκειται για διάθεση απλούστευσης στο πλαίσιο κάποιου δημοτικίστικου/Τριανταφυλλιδικού οίστρου. Οι καταλήξεις –ωφ και -υ δεν είναι απλώς από άλλη εποχή, είναι λάθος. Ούτε καν μακρόν δεν είναι το «ο» στα επώνυμα σε οφ, ώστε να δικαιολογείται το «ω». Οσο για το -υ πιστεύω ότι ήρθε μέσω Εσπερίας. Επειδή οι Αγγλοσάξονες θα έπρεπε να διαβάζουν Μαγιακοφσκάι ή Τροτσκάι το Mayakovski ή Trotski, χρησιμοποιούσαν το «y» στην κατάληξη, το οποίο εμείς, μιμητικά, σχεδόν ξεπατικώνοντας, μετατρέψαμε σε -υ.

Επιδόρπιο

Σε τοπωνύμια όπως Manchester, Rochester, Colchester, κ.ά. που συναντάμε στην Αγγλία, και κατ’ επέκταση σε όλον τον αγγλοσαξονικό κόσμο, η κατάληξη οφείλεται στο ότι, κατά το μακρινό παρελθόν της ρωμαϊκής παρουσίας στη Βρετανία, εκεί υπήρχαν ρωμαϊκά στρατόπεδα (castra). Το castrum λοιπόν των Ρωμαίων ήταν αυτό που εξελίχθηκε στην κατάληξη -chester.