Από τις καταλήψεις στους βανδαλισμούς

Με τη συζήτηση περί βίας να έχει μπει εκ νέου στην καθημερινότητα πολλών ΑΕΙ, πολιτικοί επιστήμονες, κοινωνιολόγοι αλλά και εγκληματολόγοι διασταυρώνουν τα επιχειρήματά τους στη βάση του ερωτήματος «Εχει η ιδιότυπη αυτή “ασθένεια” υποτροπιάσει πραγματικά ή την εντείνει και την υπερτονίζει η αντιπαράθεση που γίνεται στο παρασκήνιο για την ύπαρξη πανεπιστημιακής αστυνομίας;» Στο ερώτημα αυτό ο πολιτικός επιστήμονας, καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου Γεράσιμος Μοσχονάς απαντάει σχεδόν ακαριαία: «Οσο κρέμεται το θέμα της πανεπιστημιακής αστυνομίας πάνω από τα ΑΕΙ, αλλά δεν μπαίνουν τα μέλη της στο εσωτερικό τους, κάθε γεγονός βίας επιβεβαιώνει εκείνους που υποστηρίζουν την εγκατάσταση αστυνομίας στο εσωτερικό των πανεπιστημίων. Οταν αυτή (και εάν) μπει στα ΑΕΙ, κάθε γεγονός βίας θα επιβεβαιώνει εκείνους που ήταν αντίθετοι στην τοποθέτησή της και θα δικαιολογεί τα επιχειρήματα εναντίον της».

Από ποιους; Οπως λένε παλιοί πρυτάνεις των ΑΕΙ, με πολλά χρόνια στη διοίκηση, οι δυο πολιτικά αντίθετες πλευρές στο θέμα της διαχείρισης των παράνομων πράξεων μέσα στα πανεπιστήμια έχουν αυτοπαγιδευτεί στα επιχειρήματά τους, καθώς και οι δυο χρειάζονται τελικά αντίστοιχα περιστατικά έντασης για να επιβεβαιώνουν την πολιτική τους ταυτότητα.

Φαύλος κύκλος. Εχουμε, λοιπόν, κλειστεί μέσα σε έναν φαύλο κύκλο χωρίς ορατή τη διέξοδο διαφυγής; «Η πολιτική βία μεταφέρεται στον χώρο των ΑΕΙ απέξω και ταυτόχρονα είναι εσωτερική» εξηγεί ο Γεράσιμος Μοσχονάς και συνεχίζει: «Κατά τη γνώμη μου, δεν αποτελεί λύση η εγκατάσταση αστυνομίας στα πανεπιστήμια, διότι θα επιτείνει, αντί να επιλύσει, το πρόβλημα της βίας. Θα ενεργοποιήσει δίκτυα που τρέφονται ιδεολογικά από τη σύγκρουση. Το “κλέφτες και αστυνόμοι” δεν αποτελεί λύση. Η “τρίτη λύση”, ομάδες εσωτερικής ασφάλειας υπό την εποπτεία των πανεπιστημιακών Αρχών, αποτελεί τη μόνη δυνατή επιλογή. Ωστόσο, η πόλωση είναι μεγάλη και – ταυτόχρονα – οι τακτικισμοί πολλοί, και από όλες τις μεριές. Προσωπικά, είμαι απαισιόδοξος…».

Πώς όμως ξεκίνησαν οι καταλήψεις ΑΕΙ στην Ελλάδα και ποιο το ιστορικό πλαίσιο γύρω από αυτές; Οπως αποκαλύπτει η μελέτη των αρχείων, η πρώτη κατάληψη έγινε σε ελληνικό πανεπιστήμιο το 1965, πριν δηλαδή από τη δικτατορία. Η κατάληψη έγινε από τους φοιτητές και τις φοιτήτριες της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και μάλιστα την κινητοποίηση υποστήριξαν τότε πολλοί καθηγητές «σταρ» για την εποχή, γνωστοί διανοούμενοι, οι οποίοι είχαν παραταχθεί στην είσοδο της σχολής για να υπερασπιστούν τους νέους. Αυτή φαίνεται ότι είναι η ιστορική «πρώτη στιγμή» κατά την οποία η κοινωνική ένταση και η ιδεολογική αντιπαράθεση μεταφέρονται στην παιδεία, στη νέα γενιά και στα πανεπιστήμια με τη μορφή κατάληψης. Είναι προφανές, βέβαια, ότι στο ιστορικό αυτό πλαίσιο η κοινωνία στήριζε (έστω και με φόβο) τις φοιτητικές κινητοποιήσεις, καθώς έδιναν φωνή και στις δικές τους αγωνίες. Τα επόμενα χρόνια και μετά τη Μεταπολίτευση τα δεδομένα αλλάζουν. Οι δυο ιδεολογικοί πόλοι που κατηύθυναν τις εξελίξεις στην πορεία των χρόνων διατηρούν την πολιτική τους «βεντέτα», η οποία και βρίσκει στα πανεπιστήμια το κατάλληλο έδαφος για να βλαστήσει.

Στα άκρα. Από το 1985 και μετά ένα είδος ανταγωνισμού με αντικείμενο το πανεπιστήμιο, με τον εκφυλισμό των κοινωνικών αγώνων στην πορεία των ετών να μπολιάζεται από τον εγωισμό συχνά απείθαρχων παιδιών ή προβλημάτων της καθημερινότητας της πανεπιστημιακής ζωής, φέρνει τη κατάσταση στα άκρα. Στα παραπάνω, ωστόσο, πρέπει να καταγραφούν και οι συμπεριφορές νεποτισμού ή πελατοκρατίας μέσα στα ΑΕΙ που συχνά δημιουργούσαν πρόσθετες εντάσεις. Πολλές καταστροφές, βιαιοπραγίες, κατασπατάληση δημόσιας περιουσίας και βίαια ξεσπάσματα μετά, μεγάλα πανεπιστήμια της χώρας στέκουν μπροστά σε μια διπλή φύση: Από τη μια τα επιστημονικά τους επιτεύγματα λάμπουν διεθνώς, από την άλλη ομάδες λούμπεν ταραξιών, χωρίς ιδεολογική ταυτότητα πλέον, αναστατώνουν συχνότατα την καθημερινότητα των μελών τους.

Ο έλεγχος της εισόδου στα πανεπιστήμια της χώρας (ως ένα ελάχιστο μέτρο για να μπορέσουν να αποτραβηχθούν από την κοινωνική βία γύρω τους) είναι επιβεβλημένος. Και τις επόμενες εβδομάδες οι διαδικασίες για την τοποθέτησή τους φαίνεται ότι θα είναι έτοιμες να ξεκινήσουν…