Ψηφιακά συστήματα ιχνηλάτησης: έξυπνα «όπλα» {LF}σε – εν Ελλάδι – αχρησία

Ενα από τα βασικότερα μέτρα ελέγχου των επιδημιών είναι η σωστή, εκτεταμένη και έγκαιρη ιχνηλάτηση, ο εντοπισμός δηλαδή των ατόμων που πιθανόν έχουν εκτεθεί σε ένα κρούσμα, η παρακολούθηση της υγείας τους και η ενημέρωσή τους ότι πρέπει να τεθούν σε καραντίνα. Η επέλαση της μετάλλαξης Ομικρον έχει καταστήσει την ιχνηλάτηση κρουσμάτων και ασυμπτωματικών φορέων που συνεχίζουν να διαδίδουν τον ιό ακόμα πιο επιβεβλημένη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υλοποιήσει εκτεταμένα προγράμματα ιχνηλάτησης, τα οποία, εκτός από τη χαρτογράφηση των επαφών, φροντίζουν να καλύψουν τις επείγουσες ανάγκες των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων, ώστε να αποκλειστεί η πιθανότητα αυτά να σπάσουν την επιβεβλημένη κατ’ οίκον απομόνωση. Ταυτόχρονα, από τις πρώτες εβδομάδες της πανδημίας, έθεσαν σε λειτουργία ψηφιακές εφαρμογές ιχνηλάτησης που λειτουργούν ως εξής: εάν ένας χρήστης εξακριβωθεί πως είναι θετικός στον COVID-19 και στη συνέχεια προσθέσει αυτά τα δεδομένα στην εφαρμογή, όλοι οι χρήστες αυτής της εφαρμογής με τους οποίους βρέθηκε κοντά πριν από το θετικό αποτέλεσμα θα ενημερωθούν για την επαφή τους με το διαγνωσθέν άτομο.

Στην Ελλάδα όμως, ακόμα και το ίδιο το σύστημα της παραδοσιακής ιχνηλάτησης – μέσω τηλεφωνικών επαφών με θετικούς φορείς μέσα σε λίγες ώρες από τη γνωστοποίηση της θετικής διάγνωσης – έχει φτάσει στα όριά του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα αρκετοί θετικοί φορείς και οι επαφές αυτών, να μη δέχονται ποτέ τηλεφώνημα από τις αρμόδιες Αρχές και τα ορφανά κρούσματα να αυξάνονται διαρκώς. Eπιπλέον, οι ελληνικές μονάδες ιχνηλάτησης παραμένουν υποστελεχωμένες, ενώ σε αντίθεση με τη διεθνή πρακτική που περιλαμβάνει την αποκλειστική – σχεδόν – εμπλοκή επαγγελματιών της υγείας, το έργο της ιχνηλάτησης έχει αναλάβει προσωπικό από τα σώματα ασφαλείας, γεγονός που αποτελεί ίσως πανευρωπαϊκή πρωτοτυπία.

Η λύση στην έλλειψη έντονης και συστηματικής ιχνηλάτησης θα μπορούσε να αναζητηθεί στην άμεση αξιοποίηση εκείνων των ψηφιακών μοντέλων ιχνηλάτησης που χρησιμοποιούνται ήδη με επιτυχία στο εξωτερικό, αλλά και εκείνων που αναπτύσσονται από ελληνικές ερευνητικές ομάδες. Πρόσφατα, μάλιστα, το Πανεπιστήμιο Πατρών ανέπτυξε μια εφαρμογή ιχνηλάτησης η οποία επιτρέπει στους φοιτητές να τηρούν ένα πλήρες ιστορικό των θέσεων όπου έχουν καθίσει στην αίθουσα διδασκαλίας. Σε περίπτωση κρούσματος το ιστορικό αυτό κοινοποιείται προς τους υπόλοιπους συμφοιτητές του, ώστε να μπορούν οι ίδιοι να διακριβώσουν αν έχουν έρθει σε στενή επαφή μαζί του κατά τη διάρκεια των μαθημάτων.

Δυστυχώς όμως, τέτοιες εξαιρετικές πρωτοβουλίες παραμένουν μεμονωμένες και αποκομμένες από τις υπόλοιπες δράσεις. Ως αποτέλεσμα αυτών των δομικών ανεπαρκειών, οι αρμόδιες Αρχές έχουν χάσει ένα ακόμα σημαντικό όπλο στη μάχη που δίνουν για να περιορίσουν την έκταση της διασποράς, γεγονός που προκαλεί απορία δεδομένης της ιδιαίτερης έμφασης και προβολής που έχει δοθεί σε λιγότερο επείγουσες ψηφιακές μεταρρυθμίσεις.

Μπορούμε, έστω και τώρα, να διδαχθούμε από τα παραδείγματα άλλων χωρών που έχουν δημιουργήσει ασφαλή πρότυπα συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων ιχνηλάτησης; Γιατί δεν έχει τεθεί σε εφαρμογή η ελληνική εκδοχή μιας τέτοιας εφαρμογής ηλεκτρονικής ιχνηλάτησης σχεδόν δύο χρόνια από την ανάπτυξη των περισσότερων ευρωπαϊκών συστημάτων τέτοιου είδους; Σε κάθε περίπτωση, ακόμα και όταν τεθεί μια τέτοια τεχνολογική λύση σε εφαρμογή, δεν θα αποτελέσει πανάκεια: πρέπει απαραίτητα να συνοδευτεί από την άμεση ενδυνάμωση του παραδοσιακού συστήματος ιχνηλάτησης και από την ενίσχυση της – ακόμα ισχνής – ψηφιακής δυνατότητας του εθνικού συστήματος υγείας να αξιοποιήσει τις σχετικές πληροφορίες κατά τρόπο δυναμικό. Κυρίως όμως πρέπει να πειστούν οι ίδιοι οι πολίτες για την αναγκαιότητα χρήσης της γιατί καμία τεχνολογική εφαρμογή δεν θα καταφέρει ποτέ να αποδειχθεί αποτελεσματική εάν δεν καταφέρει να «πείσει» για την αναγκαιότητά της.

O Μιχάλης Κρητικός είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και ερευνητικός εταίρος σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών