Κινήσεις επαναπροσέγγισης ΗΠΑ – Τουρκίας

«Η κυβέρνηση Μπάιντεν θα είναι πάντα υπέρ των συμφερόντων των ΗΠΑ, όπως και όλες οι προηγούμενες» μου τόνιζε με έμφαση έμπειρη διπλωματική πηγή με θητεία στην Ουάσιγκτον, όταν ζητούσε εκτίμηση για τη στάση της νέας διοίκησης στα ελληνοτουρκικά. Με διπλωμάτες να υπογραμμίζουν επίσης ότι στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ υπάρχει και λειτουργεί ένα ισχυρό βαθύ κράτος με ρίζες, που ελέγχει και τη γραφειοκρατία. Το αμερικανικό non paper που χαρακτηρίζει το σχέδιο του αγωγού East Med ως «πηγή έντασης στην περιοχή», εκτός από οικονομικά μη βιώσιμο και περιβαλλοντικά επιζήμιο και ως εκ τούτου δεν έχει τη στήριξη των ΗΠΑ, ήταν η έκφραση της «γυμνής αλήθειας» της γραφειοκρατίας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Η θέση ήταν γνωστή και off the record έχει εκφραστεί αρκετές φορές, με αμερικανικές διπλωματικές πηγές να το χαρακτηρίζουν «σχέδιο επί χάρτου» με περισσότερο πολιτική σημασία παρά ορίζοντα υλοποίησης. Αυτή η «πολιτική σημασία» που αναγνώριζαν όλοι και δη για την Κύπρο, ήταν και το στοιχείο του αιφνιδιασμού στη διατύπωση μίας τέτοιας θέσης σε non paper, που αν και σε επίπεδο γραφειοκρατών, εμφανίστηκε να αποσύρει τη στήριξη των ΗΠΑ στον αγωγό.

Την υλοποίηση ή μη του αγωγού σίγουρα θα την αποφασίσουν οι εταιρείες και όχι τα κράτη, όπως έχει δηλώσει τόσο η ελληνική όσο και η κυπριακή κυβέρνηση, ωστόσο η διατύπωση που επέλεξε να χρησιμοποιήσει, σύμφωνα με όσα είδαν το φως της δημοσιότητας, η αμερικανική γραφειοκρατία, η κοινοποίηση της θέσης εγγράφως και ο χρόνος της αποστολής του, χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια συνεννόηση στο σχήμα 3+1 (Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ και ΗΠΑ) ήταν αυτά που αιφνιδίασαν την Αθήνα και τη Λευκωσία. Οπως σημειώνουν διπλωμάτες είναι σαφής ο ρόλος και η σημασία της Τουρκίας για το βαθύ κράτος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, καθώς και η διάθεση να παραμείνει υπό δυτική επιρροή. Ωστόσο αναλυτές υποστηρίζουν ότι η επιλογή αποστολής του non paper επιβεβαιώνει την τάση εξευμενισμού της Αγκυρας, με τις ΗΠΑ να μην επιθυμούν εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και να δείχνουν διατεθειμένες να ανεχτούν χωρίς επιθετικές παρεμβάσεις τον πρόεδρο Ερντογάν, όσο διαρκέσει.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ. Και αν η Αθήνα βλέπει εναλλακτικές στους σχεδιασμούς, το ερώτημα που παραμένει είναι αν μπορεί να αφήσει πίσω την κρίση του «Ορούτς Ρέις» που έγινε με αφορμή την υπογραφή της συμφωνίας για τον East Med και αν μπορεί να «παραβλέψει» την Κύπρο που βρίσκεται εκτεθειμένη.

Η διπλωματική αναδιατύπωση των θέσεων της αμερικανικής πλευράς μετά τις αντιδράσεις στην Αθήνα, που εξέφρασε ναι μεν τη στήριξη στο σχήμα 3+1, αλλά όχι στον East Med, ήταν εμφανής. Και ξεκάθαρη η αντίδραση και από την πλευρά του τουρκικού Τύπου, με τη «Millyet» να σημειώνει σε άρθρο της με τίτλο «Η Αθήνα καταρρέει, η Αγκυρα κερδίζει», ότι η Ελλάδα τουλάχιστον έτσι θα καταλάβει ότι «πρέπει να αντιμετωπίσει στην απέναντι ακτή τα προβλήματά της με την Τουρκία, αντί να τα μετατοπίζει χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά». Στο ίδιο άρθρο τονίζεται δε ότι η διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας από την Αίγυπτο στην Κρήτη δεν είναι τόσο σημαντικό έργο όσο ο East Med.