Ενα οικοσύστημα προστασίας για κάθε ασυνόδευτο παιδί

Εκατοντάδες ασυνόδευτα παιδιά σε αυτοσχέδια παραπήγματα, στην αποκαλούμενη ζούγκλα σε Μόρια και Βαθύ, χωρίς εποπτεία, χωρίς προστασία: Αυτή ήταν η κατάσταση που επικρατούσε το πρώτο τρίμηνο του 2020 στο πεδίο των ασυνόδευτων ανηλίκων. Αλλωστε, σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ), ο υψηλότερος αριθμός ασυνόδευτων ανηλίκων που είχαμε ποτέ ως τώρα στη χώρα μας, καταγράφεται το πρώτο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου του 2020, φθάνοντας τα 5.424 παιδιά, εκ των οποίων τα 1.105 βρίσκονταν σε συνθήκες αστεγίας και άλλες επισφαλείς συνθήκες. Η ίδρυση, λοιπόν, της Ειδικής Γραμματείας Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων ένα μήνα μετά προέκυψε ως αναγκαιότητα.

Πρόκειται για παιδιά που από πολύ νωρίς κατάλαβαν ότι έπρεπε μόνα τους να τα βγάλουν πέρα, από μικρή ηλικία μπαίνουν σε έναν τρόπο σκέψης που δεν έχει καμία σχέση με τον τρόπο που σκέφτεται η Δύση. Δεν περιμένουν τίποτα, απειλείται η ζωή τους, ενώ οι γονείς τους πέρα από την αγάπη, δεν μπορούν τελικά να τους παρέχουν προστασία. Θα μπορούσε κανείς να πει πως γι’ αυτά τα παιδιά η ζωή είναι ένα πρόβλημα – οι απειλές στην πατρίδα τους, ο δύσκολος αποχωρισμός από την οικογένεια, το επικίνδυνο ταξίδι για χώρες άγνωστες. Κι όμως, αν συναναστραφεί κανείς με ασυνόδευτα ανήλικα, θα διαπιστώσει πως είναι παιδιά που δεν έχουν μιζέρια, μιλούν με φυσικό τρόπο για όσα πέρασαν και κάνουν όνειρα για το μέλλον.

Σχεδόν δύο χρόνια τώρα καταφέραμε να δημιουργήσουμε ένα οικοσύστημα προστασίας που εγγυάται ότι κάθε ασυνόδευτο παιδί απολαμβάνει τη φροντίδα και την προστασία που έχει ανάγκη και εξαλείψαμε φαινόμενα που έθεταν τα ασυνόδευτα παιδιά σε κίνδυνο, βία και εκμετάλλευση. Σήμερα, καταγράφονται συνολικά 2.576 ασυνόδευτα παιδιά στη χώρα μας, εκ των οποίων τα 1.592 ασυνόδευτα αγόρια και κορίτσια διαμένουν σε ξενώνες φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων και τα 308 φιλοξενούνται σε διαμερίσματα ημιαυτόνομης διαβίωσης.

Η πρώτη δράση που πραγματοποιήσαμε ήταν -μετά από ιδέα του Απόστολου Δοξιάδη – η μαζική μεταφορά των ασυνόδευτων από τις άθλιες συνθήκες της Μόριας και της Σάμου. Σε αυτή την προσπάθεια σύμμαχός μας ήταν ο Δήμος Αθηναίων, που παραχώρησε τις κατασκηνώσεις του Αγίου Ανδρέα, οι οποίες λόγω κορωνοϊού παρέμεναν κλειστές. Εκεί έπρεπε να γίνει ταυτοποίηση των παιδιών, ιατρική και ψυχολογική αξιολόγηση, διαδικασίες ιδιαίτερα δύσκολες. Παράλληλα, όμως, αυξήσαμε τις θέσεις στους ξενώνες (στρατηγικός στόχος είναι η ανάπτυξη 2.500 θέσεων μακροχρόνιας φιλοξενίας) και ταυτόχρονα ξεκινήσαμε το πρόγραμμα μετεγκατάστασης σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Είναι ενδεικτικό πως από τις 15 Απριλίου 2020 έως τις 2 Δεκεμβρίου 2021, 1.093 ασυνόδευτα παιδιά έχουν μεταφερθεί σε χώρες, όπως το Βέλγιο, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ελβετία, η Ιρλανδία και η Φινλανδία.

Η λίστα… προστασίας, με δράσεις της Ειδικής Γραμματείας, που έχουν πραγματοποιηθεί και άλλες που δρομολογούνται, είναι μεγάλη. Θα ήθελα να σταθώ, όμως, σε ένα από τα πιο σημαντικά προγράμματα, το «Mentorship»: Τέσσερις νέοι με προσφυγικό προφίλ – από τα πρώτα ασυνόδευτα παιδιά στη χώρα μας – εργάζονται στο υπουργείο και ως μέντορες υποστηρίζουν τα ανήλικα σε όλα τα στάδια της πορείας τους στην Ελλάδα, από την υποδοχή μέχρι και την ένταξή τους. Είναι νέοι που μέσα σε λίγα χρόνια έδωσαν πανελλαδικές, πέρασαν στο πανεπιστήμιο, έχουν κερδίσει υποτροφίες. Είναι παιδιά που πάλεψαν για να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία και περνούν το μήνυμα πως η συστηματική φοίτηση των ασυνόδευτων ανηλίκων είναι το μεγάλο στοίχημα.

Η Ειρήνη Αγαπηδάκη είναι τέως ειδική γραμματέας Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων και νυν γενική γραμματέας Δημόσιας Υγείας