Η δημόσια υγεία είναι υπόθεση του κράτους

Η αβεβαιότητα βαραίνει σε ολόκληρο τον πλανήτη εξαιτίας της πανδημικής κρίσης και του υψηλού κόστους που προκαλείται στην κοινωνία και την οικονομία. Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης προτείνεται πρόσφατα από διάφορες πλευρές το «υπόδειγμα της Σιγκαπούρης» που προβλέπει την καταβολή της δαπάνης νοσηλείας για τους μη εμβολιασμένους.

Είναι εμφανές ότι η πρόταση αυτή συνιστά ανατροπή της αρχής της καθολικής ασφάλισης και του κράτους πρόνοιας όπως έχει διαμορφωθεί στη μεταπολεμική περίοδο.

Είναι γνωστό ότι σημαντικό πρόβλημα αποτελεί επίσης η εμφάνιση του «συνδρόμου του λαθρεπιβάτη» σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού που δεν συμμετέχουν στα προγράμματα εμβολιασμού με την προσδοκία ότι μπορεί να επωφεληθούν από τη συμμετοχή των άλλων για την εγκατάσταση της ανοσίας της αγέλης. Αλλά και η ισχυρή παρουσία «μεταφυσικών» αρνητών και «πολιτικών» κερδοσκόπων που συντηρεί και διευρύνει τα φαινόμενα αυτά με την προσπάθεια πρόκλησης «βιοπολιτικής αντίστασης».

Για τον έλεγχο του φαινομένου αυτού χρησιμοποιείται ακόμη ορθώς το δίπολο «bonus-malus» με σκοπό την ενθάρρυνση του πληθυσμού για τη συμμόρφωση στα εμβολιαστικά προγράμματα που περιλαμβάνει και οικονομικές διαστάσεις. Ομως το «υπόδειγμα της Σιγκαπούρης» βασίζεται στη λανθασμένη υπόθεση ότι οι ανεμβολίαστοι πρόκειται να πειθαναγκαστούν και να πειθαρχήσουν στις οδηγίες των δημοσίων αρχών.

Στα σχετικά ευρήματα που είναι διαθέσιμα φαίνεται ότι οι ανεμβολίαστοι έχουν χαμηλό εισόδημα, περιορισμένη εκπαίδευση, ελάχιστη υγειονομική εγγραμματοσύνη, δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας και ως εκ τούτων μεγαλύτερη ευαλωτότητα.

Συνεπώς, η σχετική πρόταση πλήττει ευθέως το κριτήριο της (κοινωνικής) ισότητας και της (ιατρικής) αποτελεσματικότητας και αναιρεί τη βιοπολιτική φύση του κράτους προστασίας και πρόληψης.

Εξάλλου μια τέτοια προσέγγιση έχει απροσδιόριστα όρια δεδομένου ότι άλλες συμπεριφορές (κάπνισμα, παχυσαρκία και πολλές άλλες), μπορεί να ενοχοποιηθούν με ανάλογη αιτιολογία και να ενταχθούν στην ίδια διαδικασία αποασφάλισης. Υπό το πρίσμα αυτό είναι προφανές ότι επιχειρείται η μετάθεση της κρατικής ευθύνης στα άτομα, πράγμα που συνιστά πλήγμα στην καθολική ασφάλιση και το κράτος πρόνοιας. Η ανοσία στην κοινότητα συνιστά ένα παγκόσμιο δημόσιο αγαθό, η επίτευξη του οποίου αποτελεί ευθύνη του κράτους με όρους δημόσιας υγείας.

Στο πλαίσιο αυτό, μπορεί να είναι δεκτές πολιτικές όπως η «ώθηση» των πολιτών στην υιοθέτηση καλών επιλογών υγείας και η εισαγωγή της υποχρεωτικότητας του εμβολιασμού κατά περίπτωση.

Η πρόταση για την επιβάρυνση των ανεμβολίαστων είναι ένα «αντιπαράδειγμα» που αποτελεί δείγμα κοινωνικής παλινδρόμησης και ακυρώνει την αρχή της αλληλεγγύης διαμέσου των συστημάτων αναδιανομής, ενώ πλήττει τα δικαιώματα πρόσβασης στα δημόσια αγαθά και αγνοεί τις διαστάσεις της βιοηθικής.

Προφανώς η διέξοδος βρίσκεται στην άλλη πλευρά, δηλαδή στην ενδυνάμωση της δημόσιας υγείας σε ένα καλύτερο κράτος αλληλεγγύης, δικαιοσύνης και ισότητας όπως θέλει η ευρωπαϊκή παράδοση και το κοινωνικό κεκτημένο στη χώρα μας.

Ο Γιάννης Κυριόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικών της Υγείας (ΕΣΔΥ, ΠαΔΑ)