Λάμψεις και σκιές  

Το «Μετέωρο και σκιά» είναι μια ταινία του 1985 σε σενάριο και σκηνοθεσία του Τάκη Σπετσιώτη. Θέμα της, τα «μετέωρα» και οι «σκιές» του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, η δραματική πορεία της ζωής του από τα σαλόνια της υψηλής αθηναϊκής κοινωνίας τη δεκαετία του 1920 έως την, από δική του επιλογή, εξαθλίωση. Από τότε που ήταν παιδί και όταν τον ρωτούσαν γιατί τον αγαπάει τόσο πολύ η μαμά του, απαντούσε «Επειδή θα γίνω ποιητής», έως το τελευταίο καρφί στο φέρετρό του. Η ταινία έχει κερδίσει βραβείο α’ ανδρικού ρόλου, σκηνογραφίας, ενδυματολογίας και μακιγιάζ στο 26ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και βραβείο καλύτερης ταινίας στα κρατικά βραβεία ποιότητας του ΥΠΠΟ το 1986, ενώ εδώ και 20 χρόνια κυκλοφορεί στις ΗΠΑ σε DVD.

Πώς και τη θυμήθηκα ύστερα από 37 χρόνια; Προβάλλεται (έως 16 Ιανουαρίου) από την πλατφόρμα του Ertflix. Και ξαναβλέποντάς τη, για πολλοστή φορά, τις μέρες ακριβώς που είχε σκάσει το «Ξεπαρθενών», οι συνειρμοί είναι αναπόφευκτοι. Εντελώς θεωρητικά, η ταινία του Σπετσιώτη και το βιντεάκι προδιαγραφών Tik Tok (περί αυτού πρόκειται όσο κι αν θέλουν να τη λένε ταινία μικρού μήκους, μην ξεχάσουμε κι αυτά που ξέρουμε δηλαδή) θίγουν το ίδιο θέμα. Τον κοινωνικό αποκλεισμό λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. Πρακτικά και ουσιαστικά όμως είναι σαν να αναφέρω τον Παύλο Χαϊκάλη ως συνάδελφο του Ορσον Γουέλες (όπως επεσήμανε στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Ηλίας Κανέλλης). Διότι ό,τι και να θέλουν να καταγγείλουν οι «συντελεστές» του «Ξεπαρθενώνα», το κάνουν με αισθητική που παραπέμπει ντουγρού σε βιντεοκασέτα της δεκαετίας του 1980. Λες και από κάπου θα μπουκάρουν ο Στάθης Ψάλτης με τον «Μπίλια». Και όσο και αν στην τέχνη, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, η αισθητική είναι ηθική, υπάρχουν και άλλες θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στα δύο «έργα» – και ζητώ συγγνώμη από τον Τάκη Σπετσιώτη για τη σύγκριση, τη χρησιμοποιώ, αποκλειστικά και μόνο, ως μπούσουλα.

Πρώτα απ’ όλα, το «ακτιβισμός εκ του ασφαλούς» – με έτοιμο, δηλαδή, ένα μέρος της «διαδικτυακής κοινωνίας» να σε αποθεώσει – μπάζει κάπως. Ο Σπετσιώτης έθιξε αυτό το θέμα το 1985, δηλαδή, για να το πω στα σύγχρονα, before it was cool. Και το έκανε με ευαισθησία, αγάπη και στοργή γι’ αυτό που ήθελε να υπερασπιστεί. Οχι με χλεύη για οτιδήποτε θα μπορούσε να βαφτίσει αυθαίρετα «σύμβολο της αντιπέρα όχθης». Οι συντελεστές του «Ξεπαρθενώνα» έκαναν αυτό που έκαναν γιατί «έτσι γουστάρουν» όπως γράφουν οι ίδιοι σε κείμενό τους. Ο δημιουργός του «Μετέωρο και σκιά» γιατί έτσι ένιωθε (δεν το έχει πει κάπου αλλά εύκολα το συμπεραίνεις από τους «κραδασμούς» της ταινίας). Η τέχνη και η τεχνική της πρόκλησης δεν είναι καθόλου εύκολη. Διότι, συνήθως, αυτοπαγιδεύεται στην κραυγή και αγνοεί τον υπαινιγμό που, επί της ουσίας, είναι το υπερόπλο της.

Μία νύχτα
στην Ακρόπολη

Οι συντελεστές του «Ξεπαρθενώνα» δηλώνουν ότι «δεν είναι τυχαία η επιλογή του Παρθενώνα ως τόπου καθώς λειτουργεί για πολλούς ως ένα παράσημο εθνικισμού, αρχαιολατρίας, πατριαρχίας, εμπορευματοποίησης, μαζικής κουλτούρας και καθωσπρεπισμού». Στο «Μετέωρο και σκιά» υπάρχει επίσης μία σκηνή με τον υπαινιγμό ερωτικής συνεύρεσης μεταξύ του Λαπαθιώτη και ενός νέου στον Ιερό Βράχο. Και ο ποιητής, μιλώντας σε έναν φίλο του γι’ αυτό το περιστατικό λέει: «…Βιαζόμασταν να πάμε κατευθείαν στην Ακρόπολη. Να προλάβουμε το καταρρακτώδες εκείνο φεγγάρι που ποτίζει με το γάλα της λήθης και της σιωπής όλες τις ανησυχίες και τα ανύπαρκτα προβλήματα των ανθρώπων».

Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης ήταν – στη συντηρητική αθηναϊκή κοινωνία του μεσοπολέμου – ομοφυλόφιλος, τοξικομανής και κομμουνιστής. Οταν κάποιος τον ρώτησε γιατί δεν γράφεται στο ΚΚΕ, απάντησε: «Δεν με ενδιαφέρουν οι κομμουνιστές, με ενδιαφέρει ο κομμουνισμός». Και είναι σαν να τον ακούω να λέει σήμερα «Δεν με ενδιαφέρει ο δικαιωματισμός. Με ενδιαφέρει το δικαίωμα».