Στο χάος βυθίζεται το Καζακστάν

Πολεμική σύρραξη θυμίζει το σκηνικό στους δρόμους της πόλης Αλμάτι στο Καζακστάν, όπου δεκάδες διαδηλωτές έχουν χάσει τη ζωή τους τις τελευταίες ημέρες από τις σφοδρές συγκρούσεις που συνεχίζονται με πρωτοφανή αγριότητα, την ώρα που «ειρηνευτικές δυνάμεις» από μια στρατιωτική συμμαχία με επικεφαλής τη Ρωσία έφθασαν στη χώρα έπειτα από αίτημα του προέδρου Κασίμ Τοκάγιεφ. Την ώρα που η χώρα βυθίζεται στο χάος, νεκροί έχουν πέσει τουλάχιστον 18 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας – δύο από τις σορούς τους βρέθηκαν αποκεφαλισμένες – ενώ οι οδομαχίες μαίνονται χωρίς σταματημό και περισσότεροι από 1.000 διαδηλωτές έχουν τραυματιστεί και νοσηλεύονται.

Η εξέγερση που ξεκίνησε από την πόλη αυτή έχει επεκταθεί σε όλη τη χώρα και περισσότερα από 2.000 άτομα έχουν συλληφθεί. Παντού υπάρχουν καμένα αυτοκίνητα, ενώ το προεδρικό μέγαρο και το γραφείο του δημάρχου καταστράφηκαν από πυρκαγιές. Χθες ο στρατός ανακατέλαβε το κύριο αεροδρόμιο, το οποίο την Τετάρτη είχαν καταλάβει οι διαδηλωτές. Ομως χθες το απόγευμα ξέσπασαν νέες συγκρούσεις στην κεντρική πλατεία της πόλης, που υπήρξε η παλιά πρωτεύουσα του Καζακστάν.

Πρόκειται για τη χειρότερη κρίση στη χώρα από τότε που κατέρρευσε η Σοβιετική Ενωση και το Καζακστάν έγινε ανεξάρτητο κράτος, πριν από 30 χρόνια. Πλέον οι Αρχές απαγορεύουν την είσοδο ξένων πολιτών στη χώρα, ενώ εδώ και τρεις ημέρες έχουν κόψει την πρόσβαση στο Διαδίκτυο για να περιορίσουν τον συντονισμό των διαδηλώσεων. Οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας ξεκίνησαν την Πρωτοχρονιά λόγω της αύξησης στην τιμή του αερίου και των καυσίμων, σύντομα όμως πήραν χαρακτήρα αντικυβερνητικής εξέγερσης και διογκώθηκαν την Τετάρτη. Ο πρωθυπουργός παραιτήθηκε, αυτό όμως δεν μπόρεσε να ανακόψει την ορμή των διαδηλωτών οι οποίοι φώναζαν «Γέρο, φύγε», αναφερόμενοι στον ισχυρό άνδρα της χώρας Ναζαρμπάγιεφ, αγάλματα του οποίου κατέστρεψαν.  Παρότι έχει αποχωρήσει από τα δημόσια αξιώματα, ισχυρός άνδρας του Καζακστάν παραμένει ο Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγιεφ, ο οποίος ήταν πρόεδρος της χώρας από την εποχή της Σοβιετικής Ενωσης. Μόλις πριν από τρία χρόνια αποχώρησε από την εξουσία, όμως συνεχίζει να ελέγχει τις εξελίξεις. Μάλιστα μετονόμασε τη νέα πρωτεύουσα Αστάνα δίνοντάς της το όνομά του: Νουρσουλτάν. Το πλούσιο σε πετρέλαιο Καζακστάν, η ένατη μεγαλύτερη σε έκταση χώρα στον κόσμο, έχει προσελκύσει δισεκατομμύρια από ξένους επενδυτές και διατήρησε μια ισχυρή οικονομία. Ομως οι επιδοτήσεις υγραερίου είχαν δημιουργήσει μια ιδιαίτερη κατάσταση όπου το Καζακστάν αντιμετώπιζε τακτικά ελλείψεις καυσίμων.

Για τη Ρωσία η αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων στο Καζακστάν ήταν κρίσιμη επειδή η Μόσχα θέλει να εξασφαλίσει τα συμφέροντά της σε αυτή την πλούσια σε πετρέλαιο και ουράνιο χώρα της Κεντρικής Ασίας. Η αποστολή των δυνάμεων έγινε στο πλαίσιο της στρατιωτικής συμμαχίας Οργανισμός Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας που έφτιαξε η Ρωσία μαζί με την Αρμενία, το Τατζικιστάν, το Κιργιστάν, τη Λευκορωσία και το Καζακστάν. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι αντιμετωπίζει τα γεγονότα «ως υποκινούμενη έξωθεν προσπάθεια με βίαιο τρόπο, με χρήση εκπαιδευμένων και οργανωμένων σχηματισμών, με στόχο να υπονομευθεί η ασφάλεια και η ακεραιότητα του κράτους». Είναι η πρώτη φορά που ο Οργανισμός Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας, ο οποίος δημιουργήθηκε μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, συμφώνησε να αναπτύξει «ειρηνευτική δύναμη» προκειμένου να βοηθήσει μια χώρα-μέλος. Αν και θεωρείται ως η ρωσική απάντηση στο ΝΑΤΟ, η πρώτη κοινή δράση της αφορά τον τερματισμό εσωτερικών διαδηλώσεων παρά αντιμετώπιση επίθεσης από εξωτερική δύναμη.

Το Καζακστάν φιλοξενεί το κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ, το οποίο ουσιαστικά είναι ρωσική βάση. Περίπου το 1/5 των πολιτών της χώρας είναι Ρώσοι. Οι ηγέτες της Γεωργίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας έχουν καταγγείλει ότι κάθε φορά που η Ρωσία αναπτύσσει «ειρηνευτικές δυνάμεις» σε ξένο έδαφος, στην ουσία υποκινεί τη δράση φιλορώσων αυτονομιστικών δυνάμεων.

Οι Ρώσοι θέλουν να διατηρήσουν τον έλεγχο της περιοχής, σε μια περίοδο κατά την οποία βοηθούν τον λευκορώσο πρόεδρο Λουκασένκο να παραμείνει στην εξουσία παρά τις αντικυβερνητικές εκδηλώσεις, παρενέβησαν για να σταματήσουν τον πόλεμο μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας και – προς μεγάλη αγανάκτηση της Δύσης – έχουν συγκεντρώσει πολύ μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις στα σύνορα της Λευκορωσίας με την Ουκρανία. Η ανάπτυξη των ρωσικών δυνάμεων στο Καζακστάν, βέβαια, ενέχει κινδύνους: εκθέτει τις Αρχές της χώρας ως εξαρτημένες από τη Μόσχα, γεγονός που μπορεί να εξοργίσει περισσότερο τους διαδηλωτές. «Είναι Καζάκοι και ο πρόεδρος Τοκάγιεφ προσπαθεί να τους καταστείλει χρησιμοποιώντας ρώσους αλεξιπτωτιστές. Δεν είναι πολύ καλή η εικόνα για τη Μόσχα», σχολιάζει ο οικονομολόγος Τιμ Ας, που ειδικεύεται στην περιοχή.

Ο επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης Ζοζέπ Μπορέλ δήλωσε ότι η στρατιωτική επέμβαση της Ρωσίας στο Καζακστάν «φέρνει μνήμες καταστάσεων που θα έπρεπε να έχουν αποφευχθεί». Εξέφρασε τη «μεγάλη ανησυχία» του για τις εξελίξεις και πρόσθεσε: «Τα δικαιώματα και η ασφάλεια των πολιτών πρέπει να προστατευθούν. Η ΕΕ είναι έτοιμη να συμβάλει στην αντιμετώπιση της κρίσης». Ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Αντονι Μπλίνκεν μίλησε τηλεφωνικά με τον καζάκο ομόλογό του «και προέτρεψε σε μια ειρηνική επίλυση της κρίσης με σεβασμό στα δικαιώματα των πολιτών», ανέφερε η εκπρόσωπος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών. Το Καζακστάν είναι η κορυφαία παραγωγός ουρανίου στον κόσμο, με αποτέλεσμα η τιμή του πολύτιμου μετάλλου να αυξηθεί κατά 8% λόγω της κρίσης, η οποία επηρέασε επίσης την αγορά κρυπτονομισμάτων. Οι συγκρούσεις και η διακοπή του Ιντερνετ είχαν ως αποτέλεσμα να διακοπεί το λεγόμενο mining, καθώς οι εγχώριοι εξορύκτες αναγκάστηκαν να απενεργοποιήσουν τον εξοπλισμό τους. Αυτή η ενέργεια είχε ως αποτέλεσμα να μειωθεί αμέσως το Hash Rate του δικτύου κατά 13,4%, στα 165 EH/S, καθώς το Καζακστάν είναι η δεύτερη μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο όσον αφορά το mining.