Οικολογική έξοδος για {CR}τον Ντέσμοντ Τούτου

Εφυγε όπως ακριβώς ήθελε και όπως ακριβώς έζησε: λιτά, χωρίς φανφάρες, σύμφωνα με τις αξίες του, ένας αιώνιος ακτιβιστής. Το φέρετρο ήταν απλό, από ελαφρύ ξύλο πεύκου, «το φτηνότερο που υπάρχει». Τα μόνα λουλούδια που το κοσμούσαν ήταν μερικά γαρύφαλλα από τον κήπο όπου του άρεσε να «τεμπελιάζει» μαζί με την πολυαγαπημένη του σύζυγο. Και αντί της παραδοσιακής μεθόδου αποτέφρωσης, προτίμησε για τον εαυτό του μια εναλλακτική λύση φιλική προς το περιβάλλον, που καταναλώνει δέκα φορές λιγότερη ενέργεια και προκαλεί σημαντικά χαμηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου: την αλκαλική υδρόλυση (aquamation). Η σορός του βυθίστηκε για τέσσερις ώρες σε ένα μίγμα υδροξειδίου του καλίου και νερού σε μία θερμοκρασία 93 βαθμών Κελσίου. Και οι στάχτες του αναπαύονται από χθες σε μία ειδική θέση μπροστά στην κεντρική Αγία Τράπεζα του αγγλικανικού καθεδρικού του Αγίου Γεωργίου, στο Κέιπ Τάουν, κάτω από μία πέτρα στην οποία έχει χαραχτεί, με κεφαλαία γράμματα, το εξής: «Ντέσμοντ Μπίλο Τούτου Οκτ. 1931 – Δεκ. 2021 Αρχιεπίσκοπος του Κέιπ Τάουν 1986-1996».

Οσοι ενδεχομένως να απόρησαν με την «έξοδο» που επέλεξε ο  Ντέσμοντ Τούτου, ίσως να μη γνώριζαν πως η προστασία του περιβάλλοντος, η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, ήταν μία από τις πολλές μάχες που έδινε με πάθος τα τελευταία χρόνια. «Οποιος προκαλεί κακό στο περιβάλλον, όποιος ευθύνεται για την καταστροφική υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας, δεν κάνει απλά λάθος, διαπράττει μια αμαρτία», είχε δηλώσει το 2004 από το βήμα του ΟΗΕ. «Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να τροφοδοτούμε τον εθισμό μας στα ορυκτά καύσιμα σαν να μην υπήρχε αύριο. Γιατί δεν θα υπάρξει αύριο», είχε γράψει το 2014. Ως «eco-warrior», οικολόγο ακτιβιστή, τον περιέγραψε αποχαιρετώντας τον ο αιδεσιμότατος Μάικλ Ουίντερ, πρωτοπρεσβύτερος του καθεδρικού ναού του Αγίου Γεωργίου. «Πολλοί νομπελίστες βλέπουν τη λάμψη τους να θαμπώνει με τον χρόνο, η δική του γινόταν όλο και μεγαλύτερη», είπε στο βιντεοσκοπημένο μήνυμά του ο αρχιεπίσκοπος του Κάντερμπερι, Τζάστιν Ουέλμπι, θρησκευτικός ηγέτης της αγγλικανικής εκκλησίας.

Λόγω και της Covid-19, μόλις 100 άτομα, ανάμεσά τους μόνο ένας ξένος εν ενεργεία ηγέτης, ο βασιλιάς του Λεσότο, ήταν παρόντα το Σάββατο στην κηδεία αυτού του νοτιοαφρικανού γίγαντα, που τιμήθηκε με Νομπέλ Ειρήνης το 1994 για τον αγώνα του κατά του απαρτχάιντ και δεν έπαψε ποτέ καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του να πολεμά τις αδικίες. Εχοντας πλάι του δύο προκατόχους του, τον Θάμπο Μπέκι και τον Καλέμα Μοντλάντε, ο νυν πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, Σίριλ Ραμαπόζα, συνόψισε το πνεύμα του αρχιεπισκόπου σε δύο εικόνες. Την εικόνα του αποφασισμένου ακτιβιστή που αψηφά «έναν κλοιό πάνοπλων αστυνομικών» στη διάρκεια μιας διαδήλωσης κατά του απαρτχάιντ στο Κέιπ Τάουν το 1989 και την εικόνα του ευαίσθητου ειρηνοποιού στην κεφαλή της Επιτροπής αλήθειας και συμφιλίωσης, που βάζει τα κλάματα ακούγοντας έναν βετεράνο της μάχης για την απελευθέρωση να διηγείται, το 1996, τα βασανιστήρια που υπέστη στα χέρια των υπηρεσιών ασφαλείας του απαρτχάιντ, με αποτέλεσμα να καθηλωθεί σε αναπηρικό καροτσάκι.

Μία ημέρα πριν από την επίσημη τελετή, την τελευταία του 2020, μαύροι, λευκοί και «coloured» (μιγάδες) Νοτιοαφρικανοί περίμεναν υπομονετικά την ουρά προκειμένου να πουν το τελευταίο αντίο στον Ντέσμοντ Τούτου, χαιρετίζοντας τη «σεμνότητά» του, την «ομορφιά» του, το «σύμβολο αντίστασης», «ανεκτικότητας», «συμφιλίωσης» που εκπροσωπούσε. «Ηταν η ηθική μας πυξίδα για χρόνια και ενώ έχουμε δει πολλούς ανθρώπους να χάνονται στον δρόμο για την κορυφή του κράτους, ήταν ανέκαθεν ο μόνος που έλεγε την αλήθεια», δήλωσε ένας από αυτούς, ο Ριάζ Λάκμαν. «Υπάρχει τόση διαφθορά στη χώρα μας», δήλωσε μία άλλη, η Νίκολα Τίπινγκ, «ήταν ένας από τους τελευταίους αυθεντικά καλούς ανθρώπους, χρειαζόμαστε τη φωνή του».