Μέτρα – ανάχωμα για την ακρίβεια στο ράφι

Πλέγμα στοχευμένων μέτρων για την αναχαίτηση του κύματος ακρίβειας που σαρώνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις προτείνουν τέσσερις οικονομολόγοι μέσω των «ΝΕΩΝ». Πρόκειται για παρεμβάσεις που κατά κύριο λόγο εστιάζουν στον «πυρήνα του προβλήματος», την έκρηξη των τιμών ενέργειας ενώ περιλαμβάνουν δράσεις για την περαιτέρω στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων από τις επιπτώσεις του πληθωρισμού. Αφορούν ακόμη πρωτοβουλίες για την αποτροπή φαινομένων κερδοσκοπίας, η οποία παραδοσιακά αναπτύσσεται σε τέτοιες περιόδους. Στο τραπέζι μπαίνει και  πρόταση για ριζική μείωση του ΦΠΑ στα είδη διατροφής και του ΕΦΚ στα καύσιμα, η οποία θα μπορούσε να φέρει άμεσα αποτελέσματα στην τσέπη των καταναλωτών

Γεώργιος Μπαλτάς
5+1 δράσεις για άμεσο αποτέλεσμα
Επιχειρήσεις και καταναλωτές έρχονται αντιμέτωποι με πρωτοφανείς λογαριασμούς ενέργειας, ενώ ήδη έχουν επηρεαστεί αισθητά οι τιμές βασικών προϊόντων διατροφής και καθημερινής χρήσης. Η κατάσταση στην αγορά είναι πάρα πολύ ανησυχητική, με εξωφρενικές αυξήσεις στο κόστος της ενέργειας, τεράστια επιβάρυνση του κόστους παραγωγής και λειτουργίας των επιχειρήσεων και ενεργειακή φτώχεια που διαπερνά πλέον και τα μεσαία οικονομικά στρώματα της ελληνικής κοινωνίας. Η αντιμετώπιση της νέας αυτής κρίσης δεν είναι απλή υπόθεση και καθίστανται αναγκαίες δράσεις με άμεσο αποτέλεσμα για τον έγκαιρο περιορισμό των επιπτώσεων σε επιχειρήσεις και καταναλωτές. Ειδικότερα:

1. Η εποπτεία, η συνεννόηση και ο συντονισμός κλαδικών φορέων και επιδραστικών παραγόντων της αγοράς μπορούν να περιορίσουν δυσανάλογες αυξήσεις των τιμών χονδρικής και λιανικής πώλησης που δεν δικαιολογούνται από την πραγματική κοστολογική επιβάρυνση.

2. Παρεμβάσεις για την αποτροπή της διάδοσης πληθωριστικής και κερδοσκοπικής ψυχολογίας, η οποία μπορεί να προκαλέσει αυτοτροφοδοτούμενες και δομικά αναίτιες ανατιμήσεις στην αγορά, με έμφαση σε κλάδους ανελαστικής ζήτησης.

3. Παρεμβάσεις στις αγορές ενέργειας όπου εντοπίζεται η ρίζα του προβλήματος που δημιουργεί την ενεργειακή φτώχεια και την υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών. Για παράδειγμα, η τιμολόγηση με βάση το οριακό κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να αλλάξει με συντονισμένη δράση στην ΕΕ.

4. Εκτακτη μείωση ή αναστολή επιβαρύνσεων και χρεώσεων στους λογαριασμούς ενέργειας που δεν συνδέονται άμεσα με την κατανάλωση.

5. Εκτακτη υπαγωγή στον υπερμειωμένο συντελεστή ΦΠΑ 6% όλων των ειδών διατροφής. Σημειώνεται παρενθετικά ότι χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν μηδενικό συντελεστή ΦΠΑ στα είδη διατροφής.

6. Εκτακτη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης καυσίμων που επιβαρύνει το μεταφορικό κόστος επιχειρήσεων και καταναλωτών. Ο φόρος αυτός ανέρχεται σήμερα σε 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα βενζίνης και 410 ευρώ ανά 1.000 λίτρα πετρελαίου κίνησης.

Ο Γεώργιος Μπαλτάς είναι καθηγητής του Τμήματος Μάρκετινγκ και Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, διευθυντής Μεταπτυχιακών Σπουδών

Γεώργιος Δουκίδης
Πρωτοβουλίες-ασπίδα στις επιπτώσεις
Οκτώ στους 10 καταναλωτές θεωρούν ότι αυξήθηκαν οι τιμές στα τρόφιμα τον τελευταίο μήνα με κύριους λόγους τις αυξημένες διεθνείς τιμές των πρώτων υλών, τα προβλήματα στη διακίνηση των προϊόντων διεθνώς λόγω της πανδημίας, τον υψηλό ΦΠΑ και τα υπέρογκα κόστη στην παραγωγή των προϊόντων και στη λιανική διάθεση. Οι ειδικοί θεωρούν ότι οι περισσότεροι από τους παραπάνω παράγοντες θα συνεχίσουν να επηρεάζουν αρνητικά τα κόστη στην εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων το 2022 και ειδικά οι υπέρογκες αυξήσεις του κόστους ενέργειας για αρκετά χρόνια. Για την αντιμετώπιση της ακρίβειας μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν αλλά ένας συνδυασμός πρωτοβουλιών και συμπεριφορών θα μπορούσε να μετριάσει τις αρνητικές επιπτώσεις:

(1) Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το πρόβλημα με το υπέρογκο κόστος ενέργειας (παρότι σε κάποιες χώρες δεν είναι τόσο έντονο λόγω εξαίρεσης από το σύστημα εμπορίας ρύπων) μπορεί να αντιμετωπισθεί ουσιαστικά για τις επιχειρήσεις αξιοποιώντας τον ήδη υπάρχοντα μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (RRF) αλλά με νέα αντίστοιχα εθνικά σχέδια για να μετριαστούν οι οικονομικές επιπτώσεις και να καταστούν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις περισσότερο ανταγωνιστικές και οι τοπικές κοινωνίες περισσότερο βιώσιμες.

(2) Σε εθνικό επίπεδο πέρα από την οριζόντια επιδότηση στο ρεύμα και την έκπτωση σε φυσικό αέριο για τους οικιακούς καταναλωτές που ανακοίνωσε η κυβέρνηση, υπάρχει και το θέμα μιας ενδεχόμενης μείωσης του ΦΠΑ σε επιλεγμένα προϊόντα του τυπικού καλαθιού της νοικοκυράς και για συγκεκριμένη περίοδο. Για παράδειγμα, οι περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης έχουν χαμηλό συντελεστή ΦΠΑ για τρόφιμα πρώτης ανάγκης (π.χ. ψωμί, γαλακτοκομικά κ.λπ.) που κατά κανόνα κυμαίνεται στο 4%-7% όταν στην Ελλάδα τα αντίστοιχα βασικά αγαθά έχουν διπλάσιο ή τριπλάσιο συντελεστή ΦΠΑ στο 13%.

(3) Παράλληλα η πιο έξυπνη αξιοποίηση από τους καταναλωτές της εξοικονόμησης χρημάτων από τις οργανωμένες προσφορές στα σουπερμάρκετ, που έφτασε το 2020 τα €1,3 δισ., δηλαδή το 13,2% της συνολικής αξίας αγορών τροφίμων, μπορεί επίσης να δώσει κάποια ευκαιριακή ανακούφιση.

Ο Γεώργιος Δουκίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Δημήτρης Γιακούλας
Αγκάθι οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας
Ο χρόνος που φεύγει, εκτός από την πανδημία χαρακτηρίστηκε και από το φαινόμενο του έντονου πληθωρισμού ο οποίος εμφανίστηκε στις περισσότερες χώρες μετά την άρση των lockdowns. O πληθωρισμός οφείλεται αφενός στην αδυναμία της προσφοράς να ανταποκριθεί άμεσα στην επάνοδο της ζήτησης (όλοι έχουμε ακούσει για την έλλειψη containers και microchips) και αφετέρου στις επεκτατικές νομισματικές και δημοσιονομικές πολιτικές που ακολούθησαν οι περισσότερες δυτικές χώρες προκειμένου να στηρίξουν τις οικονομίες τους. Στη χώρα μας ο πληθωρισμός εμφανίστηκε για τους ίδιους λόγους, σχετικά καθυστερημένα, στα τέλη του δευτέρου τριμήνου του 2021 και κορυφώθηκε τον Νοέμβριο με τον ΔΤΚ να αυξάνεται κατά 4,8%. Τα επίπεδα του πληθωρισμού στην Ελλάδα παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, ωστόσο οι επιπτώσεις του είναι βαρύτερες λόγω του μεγαλύτερου μέρους του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών που απορροφάται από καταναλωτικές δαπάνες.

Η ΕΚΤ αναμένει αποκλιμάκωση του φαινομένου τους επόμενους μήνες. Εάν δεν διαψευσθεί από μία δυσάρεστη τροπή της μετάλλαξης Ομικρον, αυτό που πρέπει να διαχειριστούν οι κυβερνήσεις και οι νομισματικές Αρχές είναι οι προσδοκίες των οικονομικών μονάδων οι οποίες συχνά δημιουργούν μεγαλύτερες επιπτώσεις από το πραγματικό φαινόμενο. Για παράδειγμα στη χώρα μας είδαμε σε  πολύ σύντομο χρονικό διάστημα να εκτοξεύονται οι τιμές των ακινήτων και των αυτοκινήτων, όχι τόσο λόγω της πραγματικής αύξησης της ζήτησής τους, αλλά λόγω της προσδοκίας ότι οι τιμές τους θα συνεχίσουν να αυξάνονται στο μέλλον. Ενα σημαντικό κομμάτι του πληθωρισμού δεν σχετίζεται με την πανδημία αλλά με τις διαρκώς αυξανόμενες τιμές ενέργειας. Αυτό θα απασχολήσει πολύ έντονα τη χώρα μας τα επόμενα χρόνια ενόψει της επικείμενης απολιγνιτοποίησής της και της υστέρησης επενδύσεων σε ΑΠΕ.

Ο Δημήτρης Γιακούλας είναι επιστημονικό στέλεχος του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ και διδάσκει Οικονομικά στο Τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου

Αντώνης Ζαΐρης
Απαραίτητο το μείγμα μέτρων με επιδοτήσεις
Η εκτόξευση του ενεργειακού κόστους εξελίσσεται σε ένα περιβάλλον γεμάτο «νάρκες». Οι πληθωριστικές πιέσεις θα μειώσουν το αγοραστικό διαθέσιμο εισόδημα ενώ η επανεμφάνιση τον δίδυμων ελλειμμάτων, δημοσιονομικού και εμπορικού, συνιστά ορατή απειλή, στο δημόσιο χρέος – το δεύτερο υψηλότερο στον κόσμο ως ποσοστό του ΑΕΠ. Η δυναμική απάντηση μέσω ορισμού προτεραιοτήτων στον εξαγωγικό προσανατολισμό της χώρας, στη στρατηγική επενδυτικής επιτάχυνσης, καθώς και στις εκκρεμούσες δομικές μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση αποτελεί τη μόνη λύση-διέξοδο στην παρούσα πολυεπίπεδη κρίση. Ο ρόλος των δημόσιων πολιτικών και τα γενναία μέτρα στήριξης, καθίστανται επιβεβλημένα.

Το μείγμα μέτρων ορθά εμπεριέχει υψηλές κρατικές επιδοτήσεις για όλους τους καταναλωτές ώστε να καλυφθεί ένα μεγάλο ποσοστό αύξησης στους λογαριασμούς ρεύματος για τις πρώτες 300 κιλοβατώρες ανά μήνα, αλλά και μεγαλύτερη μείωση στους λογαριασμούς φυσικού αερίου. Συμπληρωματικά η κυβέρνηση θα έχει και τον κουμπαρά του ταμείου ρύπων γύρω στο ένα δισ. ευρώ για την επιδότηση του λογαριασμού ρεύματος το πρώτο τρίμηνο του 2022.

Το ερώτημα βεβαίως παραμένει αν τα έσοδα ρύπων είναι ικανά από μόνα τους να καλύψουν μέρος από το τσουνάμι των ανατιμήσεων. Ειδική μέριμνα επίσης θα υπάρξει και για τη στήριξη των αγροτών με επιδότηση που θα καλύψει το 80% της ρήτρας αναπροσαρμογής που έχει επιβληθεί αφαιρουμένων τυχόν προηγούμενων επιδοτήσεων που έχουν ήδη δοθεί.

Κυρίαρχο παραμένει το ζήτημα των επιχειρήσεων που έχουν πληγεί από το κόστος ενέργειας όπου πρέπει να ληφθούν μέτρα επιδότησης ανεξαρτήτως τάσης ηλεκτροδότησης ή μέτρα αναστολής πληρωμής φορολογικών υποχρεώσεων μέχρι να εκτονωθεί η κατάσταση, διαφορετικά οι δυσμενείς επιπτώσεις στις θέσεις εργασίας, στα επενδυτικά σχέδια και στη ρευστότητα των επιχειρήσεων θα γίνουν ορατές το επόμενο διάστημα.

Ο Αντώνης Ζαΐρης είναι επίκουρος καθηγητής Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Νεάπολις στην Κύπρο και μέλος της Ενωσης Αμερικανών Οικονομολόγων (ΑΕΑ)