60 χρόνια μετά δεν αρκεί να στεκόμαστε επιδερμικά στις ταραχές

Στις χριστουγεννιάτικες ιστορίες της Κύπρου περιλαμβάνεται μία που δεν εξιστορείται συχνά∙ πώς χαράχθηκε στη Λευκωσία η πρώτη «πράσινη γραμμή»… Η επιλεκτική λήθη του εθνικιστικού αφηγήματος που έχει προσδιορίσει το DNA γενεών Κυπρίων προσπερνά αδίστακτα τα Ματωμένα Χριστούγεννα του 1963 ή αντιστέκεται στον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα γεγονότα εκείνης της περιόδου για όσα δεινά ακολούθησαν.

Ο πολιτικός όμως τυχοδιωκτισμός του περιορισμού της ιστορικής αλήθειας για όσα διαδραματίστηκαν είναι άκρως επικίνδυνος, καθότι υποθάλπει ανορθολογικούς αφορισμούς, ανατροφοδοτεί τον εθνικιστικό φανατισμό και παρεμποδίζει την αποσόβηση τραγικών επαναλήψεων ή δεινών χειρότερων από προηγούμενα. Μολονότι αυτή η ιστορία παραμένει ξεχασμένη γιατί κανείς από τους πρωταγωνιστές της δεν πέτυχε μέσα από τις καθοδηγούμενες συμπλοκές των δύο κοινοτήτων να ολοκληρώσει τους εθνικόφρονες σχεδιασμούς του, αναντίρρητα τα συγκλονιστικά εκείνα γεγονότα, απότοκο της σωβινιστικής παραστρατιωτικής δράσης της τουρκοκυπριακής «ΤΜΤ» και της ελληνοκυπριακής «Οργάνωσης», προκάλεσαν την πρώτη ακαριαία ρήξη ανάμεσα στις δύο κοινότητες της Κύπρου. Συντηρώντας έτσι την «εθνική πολιτική» των ημερών, της διπλής ένωσης, που δέκα χρόνια μετά εκφράστηκε με το προδοτικό πραξικόπημα που λειτούργησε ως δούρειος ίππος για την παράνομη τουρκική εισβολή.

Σχεδόν εξήντα χρόνια μετά, δεν αρκεί βεβαίως να στεκόμαστε επιδερμικά στις διακοινοτικές ταραχές. Οι φρικαλεότητες που διαδραματίστηκαν όπως μεταφέρονται μέσα από μαρτυρίες της εποχής, οι διωγμοί, το αιματοκύλισμα κι ο σφαγιασμός αθώων ανθρώπων, δεν ήταν συμβάντα τυχαία ούτε συνέπειες μιας αυθόρμητης αντίδρασης αφρόνων ανθρώπων. Εγκλωβισμένοι στο όραμα της «εθνικής πραγμάτωσης» της ένωσης με την Ελλάδα ή τη διχοτόμηση, ακραίοι εθνικιστές και στις δύο κοινότητες αντίστοιχα επιδόθηκαν από νωρίς σε εγκληματικές δραστηριότητες που υπέσκαπταν σκαιώς τη νεοσύστατη Κυπριακή Δημοκρατία. Και είναι δυστυχώς η ανοχή που επιδείχθηκε στο παρακράτος από την εκλεγμένη ηγεσία από τη μια και λανθασμένοι πολιτικοί χειρισμοί από την άλλη που έγιναν τροφή για την εθνικιστική προπαγάνδα κι εξτρεμιστική δράση. Η αμφισβήτηση του δικοινοτισμού του Συντάγματος του 1960 από τη μια κοινότητα και η εγκατάλειψη των δομών του κράτους από την άλλη, έπληξαν καίρια την Κυπριακή Δημοκρατία. Ταυτόχρονα, η υποταγή των δύο κοινοτήτων στα παίγνια των ξένων δυνάμεων και χειρότερα η επιδίωξη της εμπλοκής των «μητέρων πατρίδων» – πέραν των ήδη επικίνδυνων διεθνών πτυχών του Συντάγματος όπως η Συνθήκη Εγγύησης – μετέτρεψαν το νεοσύστατο κράτος σε πεδίο αλλότριων ανταγωνισμών και επεμβάσεων τρίτων.

Υπό το βάρος της απαράδεκτης επίσημης στροφής της Τουρκίας και του τουρκοκύπριου ηγέτη σε λύση δύο κρατών, των παράνομων ενεργειών στα εδάφη και την ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας που στόχο έχουν τη δημιουργία νέων διχοτομικών τετελεσμένων, η σχηματική μεταφορά των διδαγμάτων εκείνης της περιόδου στο σήμερα είναι ολωσδιόλου ουσιαστική. Αν στο όνομα ενός παρεξηγημένου πατριωτισμού πάνω χέρι πάρει ο εθνικισμός και η προσπάθεια επανέναρξης του διαλόγου υποταχθεί πλήρως στα κελεύσματα της ακραίας εθνικιστικής δεξιάς που επί της ουσίας αμφισβητεί το ίδιο το δικοινοτικό κράτος του 1960, μοναδική κερδισμένη θα είναι η Τουρκία.

Αντίθετα, μόνο αν παραμεριστούν αυτές οι ολέθριες απόψεις που καθιστούν την Κύπρο και τους πολίτες της, Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, δέσμιους μιας ατελέσφορης και επικίνδυνης προσέγγισης που βρίσκει οπαδούς και στην παρούσα κυβέρνηση, η προοπτική πιθανών θετικών εξελίξεων θα δοκιμαστεί. Αν αναληφθούν πρωτοβουλίες για να επαναρχίσει ο διάλογος από εκεί που έμεινε, με βασικές συγκλίσεις που απαντούν πειστικά στις ανησυχίες των Τουρκοκυπρίων για την αποτελεσματική τους συμμετοχή στο ομοσπονδιακό κράτος και με δεδομένη τη θέση της διεθνούς κοινότητας για τερματισμό της Συνθήκης Εγγύησης και των όποιων επεμβατικών δικαιωμάτων τρίτων.

Η Σταύρη Καλοψιδιώτου είναι διδάκτωρ Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου, μέλος Κεντρικής Επιτροπής ΑΚΕΛ