Πολιτική με νεκρούς

Στη Ρωσία των πρώτων δεκαετιών του 19ου αιώνα, οι δουλοπάροικοι κάθε γαιοκτήμονα καταγράφονταν από το τσαρικό κράτος σε καταλόγους, οι οποίοι ανανεώνονταν ανά δεκαετία. Τους μετρούσαν ως «ψυχές», σε αντιδιαστολή με τα «κεφάλια» για τη μέτρηση των ζώων. Οσοι δουλοπάροικοι πέθαιναν ενδιαμέσως δεν διαγράφονταν αμέσως από τον κατάλογο. Εμεναν εκεί σαν ζωντανοί μέχρι την επόμενη απογραφή δουλοπαροίκων και, στο διάστημα αυτό, οι αφέντες τους πλήρωναν κάθε χρόνο τον αναλογούντα κεφαλικό φόρο.

Εδώ ακριβώς είναι το άνοιγμα, για να χωθεί στην υπόθεση ο Τσίτσικωφ, ο ήρωας του Γκόγκολ στο μυθιστόρημά του «Νεκρές ψυχές». Ο πονηρός και γλοιώδης Τσίτσικωφ γυρίζει στη ρωσική επαρχία και, προφασιζόμενος υψηλά ηθικά κίνητρα, τη σωτηρία της ψυχής του κ.λπ., αγοράζει έναντι ευτελούς αντιτίμου τις ψυχές των νεκρών δουλοπαροίκων από τους αφέντες τους, οι οποίοι προσφέροντας τις απαλλάσσονται από τον ετήσιο φόρο. Με τους νεκρούς ως περιουσιακό στοιχείο, ο Τσίτσικωφ πηγαίνει μετά στις τράπεζες, τους υποθηκεύει και τσεπώνει δάνεια που δεν πρόκειται ποτέ να επιστραφούν. Ο Τσίτσικωφ, δηλαδή, φτιάχνει περιουσία εκμεταλλευόμενος τη γραφειοκρατική υπόσταση των νεκρών.

Θυμήθηκα τον ήρωα του Γκόγκολ, όχι μόνο λόγω του απόηχου του ονόματός του στον Τσίπρα, αλλά κυρίως για τον λόγο ότι και αυτός προσπαθεί να κάνει κάτι παρεμφερές. Οπως ο Τσίτσικωφ κάνει περιουσία με τους νεκρούς, ομοίως ο Τσίπρας προσπαθεί να κάνει πολιτική με τους νεκρούς της πανδημίας. Ξανά και ξανά, παρά τις αντιδράσεις στο εσωτερικό του κόμματος από την αριστερή αντιπολίτευση, αυτός εμμένει σε μια πολιτική, η οποία αποδεδειγμένα δοκιμάζει τα νεύρα των δικών του στελεχών, αλλά και τα όρια της ενότητας του κόμματός τους σε τελευταία ανάλυση. Το πρόσφατο περιστατικό εις βάρος του Ανδρέα Ξανθού, ο οποίος υπέστη ένα κομματικό «bullying», επειδή διαχώρισε τη θέση του από τις καταγγελίες Γιαννάκου, τις οποίες το κόμμα του ακρίτως έσπευσε να υιοθετήσει, είναι το σοβαρότερο σε μία μακρά σειρά παρόμοιων περιστατικών. Δεν τους δίνουμε πολλή σημασία, όμως, διότι επισκιάζονται από σημαντικότερα θέματα της επικαιρότητας.

Να έλεγες, τουλάχιστον, ότι η πολιτική με νεκρούς απέδιδε σε ψήφους, ίσως να το καταλάβαινα με λίγη προσπάθεια. Αλλά δεν έχει καμία απήχηση στον κόσμο. Κοινός τόπος για τους περισσότερους γύρω μας είναι η φρικαλέα σκέψη: «Φαντάσου, φίλε μου, να είχαμε τον Τσίπρα στην κυβέρνηση…». Υπάρχει κάποιος που δεν του πέρασε από το μυαλό η σκέψη χωρίς να αφήσει ένα ρίγος; Ανεξαρτήτως των δικών μας, πάντα υπερβολικών, απαιτήσεων από τις εκάστοτε κυβερνήσεις, ανεξαρτήτως των λαθών που έχει κάνει η σημερινή κυβέρνηση στη διαχείριση της πανδημίας, οι περισσότεροι καταλαβαίνουμε ότι, μέχρι τώρα, η κυβέρνηση έχει δώσει τον καλύτερο εαυτό της σε αυτή την προσπάθεια και ότι η χώρα έχει αντεπεξέλθει ικανοποιητικά στην αντιξοότητα. Μπορείς να τους πεις ανίκανους, ακατάλληλους, κακούς, βλάκες και ό,τι άλλο θέλεις, αλλά δεν μπορείς να τους κατηγορήσεις για αδιαφορία, μαλθακότητα και ευθυνοφοβία. Και αυτή την ειδοποιό διαφορά είναι αδύνατον να μην τη σταθμίζει ο καθένας στο μυαλό του με την εμπειρία της κυνικής ανικανότητας, που άφησαν οι κυβερνήσεις του ΣΥΡΙΖΑ. Η πολιτική με νεκρούς το μόνο που πετυχαίνει είναι να εκνευρίζει και εν τέλει να πολώνει το κλίμα. Γιατί τέτοια επιμονή, λοιπόν, εκ μέρους του Αλέξη Τσίπρα;

Εχω την εντύπωση ότι ο λόγος είναι περισσότερο ψυχολογικός παρά πολιτικός. Ισως νομίζει ότι καταλογίζοντας νεκρούς στον Μητσοτάκη εξιλεώνεται ο ίδιος για τους νεκρούς του Ματιού και της Μάνδρας. Νομίζει ότι έτσι ισοφαρίζει, ανταποδίδει – πολλοί τρόποι υπάρχουν για να το πει – τις δύο τραγωδίες της δικής του κυβερνητικής περιόδου. Δεν καταλαβαίνει ότι δεν είναι το ίδιο. Δεν καταλαβαίνει την τεράστια διαφορά που χωρίζει τη φιλοτιμία και την εργατικότητα από την ολιγωρία και τον κυνισμό της συγκάλυψης. Οπως και ο Τσίτσικωφ, ο Τσίπρας υπολογίζει τους νεκρούς σαν αριθμούς και δεν μπορεί να κατανοήσει τις ευρύτερες συνθήκες και τις ειδικές περιστάσεις που δίνουν στους αριθμούς το νόημά τους. Με άλλα λόγια, ο Τσίπρας είναι θύμα της απλοϊκότητάς του, δηλαδή της αγραμματοσύνης του.

Για να κλείσω το σημείωμα από εκεί που το άνοιξα, στο τέλος της τριλογίας που σχεδίαζε ο Γκόγκολ, της οποίας οι «Νεκρές ψυχές» ήταν το πρώτο μέρος, ο Τσίτσικωφ σώζει κατά κάποιον τρόπο την ψυχή του, παίρνοντας τον δρόμο για μια αποικία ποινικών στη Σιβηρία. Εδώ σταματούν ευτυχώς οι αναλογίες με την πολιτική επικαιρότητα.