Αποκωδικοποιώντας τις σχέσεις Αγκυρας και Αμπου Ντάμπι

Προτού αποτιμήσουμε την ποιότητα των σχέσεων Τουρκίας – Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με αφορμή την επίσκεψη του τούρκου υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου στο Ντουμπάι, ας λάβουμε υπόψη τα κριτήρια βάσει των οποίων οι μικρές και πλούσιες χώρες του Περσικού Κόλπου σχεδιάζουν και εφαρμόζουν την εξωτερική τους πολιτική και τις διμερείς τους σχέσεις σε διεθνές και περιφερειακό επίπεδο.

Πρόκειται για κράτη με πλήρη επίγνωση των μειονεκτημάτων που απορρέουν από το μικρό τους μέγεθος. Συγχρόνως, έχουν πλήρη επίγνωση της οικονομικής τους δύναμης χάρη στην υπερεπάρκεια ενεργειακών τους πόρων. Γνωρίζουν επίσης ότι η ενεργειακή τους υπερεπάρκεια δεν πρόκειται να κρατήσει επ’ άπειρον. Ωστόσο, μέχρι να φτάσει η ώρα της ενεργειακής ανέχειας – και επειδή δεν ξεχνούν ποτέ τη δύσκολη θέση στην οποία έχει αρχίσει να περιέρχεται το «φτωχότερο» σε κοιτάσματα Μπαχρέιν -, οι υπόλοιπες φιλοδυτικές μοναρχίες του Κόλπου, άλλες λίγο κι άλλες πιο πολύ, έχουν μάθει να αναδεικνύουν την επιχειρηματική τους διεισδυτικότητα ως το κύριο (αν όχι το μοναδικό) εργαλείο της εξωτερικής τους πολιτικής σε σχέση με τις χώρες που καταρχήν εξυπηρετούν τη συσσώρευση οικονομικών αποθεμάτων και δεν αντίκεινται στις γεωστρατηγικές τους περιφερειακές προτεραιότητες. Ετσι, οι εξαιρετικά ολιγομελείς διπλωματικές τους υπηρεσίες (λόγω του μικρού τους πληθυσμού) δεν κάνουν βήμα χωρίς προηγουμένως να λάβουν το πράσινο φως από τα τοπικά επιχειρηματικά συμφέροντα, που διατηρούν κυριολεκτικά σχέσεις αίματος με εκάστοτε τοπικό μοναρχικό κατεστημένο. Με τα ίδια ακριβώς κριτήρια λαμβάνονται οι αποφάσεις και για τις αμυντικές συμπράξεις, οι οποίες κεντρίζουν ολοένα και περισσότερο το ενδιαφέρον χωρών γεωγραφικά μακρινών από τον Περσικό Κόλπο – συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας.

Ωστόσο, είναι αξιοσημείωτο το εξής: εκάστοτε οικονομική δέσμευση, σύμπραξη ή επένδυση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα πρέπει να συμβαδίσει ιδεολογικά με την καλλιέργεια παλαιών ή νέων πολιτικών δεσμών – ή αντιστρόφως. Και ακριβώς σε αυτό το λεπτό δεδομένο έγκεινται τυχόν απορίες που εκφράζονται όταν οι πολιτικές διακηρύξεις των αράβων μοναρχών του Κόλπου δεν συμβαδίζουν απόλυτα με σημαντικές επενδυτικές τους επιλογές.

Η εξωτερική πολιτική του Κατάρ αποτελεί τον απόλυτο φαινότυπο της τακτικής που περιγράφηκε περιληπτικά ανωτέρω. Το ιδιότυπο αυτό μοντέλο της καταριανής εξωτερικής πολιτικής εφαρμόζεται από την εποχή της λεγόμενης Αραβικής Ανοιξης μέχρι σήμερα. Απόδειξη: μπορεί μια μεγάλη Τουρκία να έχει εναγκαλιστεί πολιτικά και οικονομικά από το μικροσκοπικό Κατάρ, ωστόσο τίποτα δεν εμπόδισε την Qatar Petroleum να συμπράττει με την ExxonMobil στην κυπριακή ΑΟΖ ή τους καταριανούς επενδυτές όταν αναζητούσαν ρόλο στο αναπτυξιακό εγχείρημα του Ελληνικού.

Στα χνάρια του Κατάρ κινούνται τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το καταριανό μοντέλο εξωτερικής πολιτικής βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη μετά την υπογραφή των Συμφωνιών του Αβραάμ, που άνοιξαν νέους διαύλους επικοινωνίας όχι μόνο με το Ισραήλ, αλλά συγχρόνως με Ελλάδα και Κύπρο. Η πρόσφατη συμφωνία «διάσωσης» της τουρκικής οικονομίας και η τωρινή επίσκεψη Νταβούτογλου στο Ντουμπάι και στην EXPO2020 αποτελούν δύο γεγονότα που δίνουν σημάδια χρήσιμα, τα οποία καλό θα είναι Αθήνα και Λευκωσία να αποτιμήσουν.

Ας μη βιαστούν να τα θεωρήσουν «προμηνύματα αναξιοπιστίας». Πρόκειται για ένα νέο (άγνωστο για μας) μοντέλο εξωτερικής πολιτικής που πρέπει να μελετηθεί προσεκτικά.

Ο δρ Γαβριήλ Χαρίτος είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Μπεν – Γκουριόν (Πανεπιστήμιο Μπεν – Γκουριόν, Ισραήλ) και επισκέπτης καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο