«Το τηλεφώνημα του Πούτιν»

Δημιουργήθηκε το 2000, αμέσως μετά την άνοδο του Βλαντίμιρ Πούτιν στην εξουσία, και πήρε το μυστηριώδες όνομα «Γραφείο Μ». Μία υπηρεσία στους κόλπους της FSB, της ρωσικής αντικατασκοπίας, που ελέγχει και το υπουργείο Εσωτερικών, και το υπουργείο Εκτάκτων Καταστάσεων, και το υπουργείο Δικαιοσύνης, και το Ανώτατο Δικαστήριο, και τον γενικό εισαγγελέα, και την ομοσπονδιακή Ανακριτική Επιτροπή, και όλες τις υπόλοιπες διωκτικές αρχές. Μία μορφή πανίσχυρης πολιτικής αστυνομίας που φρόντισε να επιβεβαιώσει αυτό που λέει η ρωσίδα ακτιβίστρια Ζόια Σβέτοβα: μπορεί τα Γκουλάγκ να χάθηκαν μαζί με τον Στάλιν, αλλά «το πνεύμα των Γκουλάγκ επέζησε».

Βλαντίμιρ Οσέτσκιν, 40 χρόνων, μέλος της ΜΚΟ Gulagu.net, πρώην κρατούμενος στις ρωσικές φυλακές που απελευθερώθηκε το 2011 και έχει βρει άσυλο στη Γαλλία· Σεργκέι Σάβελεφ, 31 χρόνων, λευκορωσικής καταγωγής, πρώην κρατούμενος στις ρωσικές φυλακές που απελευθερώθηκε τον Φεβρουάριο και έχει αιτηθεί άσυλο στη Γαλλία. Και οι δυο τους φυλακίστηκαν με βάση κατηγορίες στημένες από τις ρωσικές υπηρεσίες ασφαλείας, και οι δυο τους πέρασαν τα πάνδεινα στη φυλακή, και οι δυο τους κατάφεραν αυτό που δεν είχαν καταφέρει η ρωσική αντιπολίτευση, ο ανεξάρτητος Τύπος, οι ΜΚΟ: να αποκαλύψουν το κρατικό σύστημα βασανιστηρίων που έχει στήσει το «Γραφείο Μ» στις ρωσικές φυλακές – όχι όλες τις ρωσικές φυλακές, καμιά δεκαπενταριά «ειδικευμένα» ιδρύματα ανά τη χώρα.

Ο Σεργκέι Σάβελεφ συνελήφθη το 2013 σε μια κατασκευασμένη υπόθεση ναρκωτικών και στάλθηκε στις φυλακές Σαράτοφ, 700 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μόσχας. «Με βασάνιζαν μία φορά την εβδομάδα, επί δύο μήνες», λέει στο γαλλικό περιοδικό L’Obs. Στη συνέχεια, στρατολογήθηκε από τη διοίκηση. Τα ταλέντα του ως επαγγελματία προγραμματιστή χρησιμοποιήθηκαν για τη διαχείριση του συστήματος πληροφορικής των φυλακών. Επειτα από περίπου έναν χρόνο, οι φύλακες τον είχαν πια συνηθίσει, τον άφηναν λοιπόν μόνο στην αίθουσα. To εκμεταλλεύτηκε προκειμένου να αντιγράψει περισσότερα από 300 βίντεο βασανιστηρίων σε κρατουμένους, όχι μόνο των φυλακών Σαράτοφ αλλά και άλλων «εξιδεικευμένων» κέντρων, αφού ο Σάβελεφ κατάφερε να διεισδύσει στο «ενδοδίκτυο» που συνδέει τις ρωσικές φυλακές μεταξύ τους. Τα περισσότερα από αυτά μένει να δημοσιοποιηθούν, το Gulagu.net δέχεται διαρκώς επιθέσεις. Ο Βλαντίμιρ Οσέτσκιν, απεναντίας, δημοσιοποίησε πρόσφατα αντίστοιχα, αφόρητα, βίντεο βασανιστηρίων και βιασμών κρατουμένων. «Οι ωμότητες αυτές διαπράττονται με εντολή της διοίκησης των φυλακών από κρατουμένους που αποκαλούνται “ακτιβιστές”, σκληρούς εγκληματίες στρατολογημένους από την FSB» λέει. «Κατόπιν, τα θύματα υποχρεώνονται να κελαηδήσουν υπό την απειλή της κυκλοφορίας των βίντεο».

Στις φυλακές Σαράτοφ, όπως και στα υπόλοιπα «ειδικά κέντρα», οι αίθουσες βασανιστηρίων κρύβονται εντός του νοσοκομείου που προορίζεται για τους φυματικούς, ενός χώρου κλειστού και απομονωμένου από την υπόλοιπη σωφρονιστική αποικία. «Είναι άλλωστε πιο εύκολο να δικαιολογήσεις έναν θάνατο μέσα σε ένα νοσοκομείο» εξηγεί ο Οσέτσκιν. Το ποσοστό θνησιμότητας στις ρωσικές φυλακές είναι από τα υψηλότερα της Ευρώπης – πρωτίστως λόγω των επιπτώσεων της φυματίωσης.

Κρατούμενοι δένονται χειροπόδαρα, τους στερούν την τροφή και τον ύπνο. Κρατούμενοι αφήνονται γυμνοί, τους περνούν από φάλαγγα, τους χτυπούν με πλαστικά μπουκάλια γεμάτα νερό ώστε να αποφεύγονται τα σημάδια. Ουρούν πάνω στο πρόσωπό τους, τους βουτούν το κεφάλι μέσα σε λεκάνες τουαλέτας, τους καίνε με κολλητήρια. Οπως συνήθως, οι μέθοδοι των βασανιστών έχουν τις ιδιαίτερες ονομασίες τους, υπάρχει η «μέθοδος του ελέφαντα», και η «μέθοδος του σουπερμάρκετ», το «τηλεφώνημα του Πούτιν», «ο παπαγάλος», «το καμίνι», «ο φάκελος», «το ψυγείο», η μια πιο διεστραμμένη από την άλλη. Κρατούμενοι βιάζονται με ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς, με μπαστούνια, με κλομπ, με θερμαντικές αντιστάσεις, με μπουκάλια, ενίοτε με μπουκάλια σαμπάνιας. Ο βιασμός παραμένει η προσφιλέστερη μέθοδος, αφού έχει φριχτές συνέπειες για όλη τη διάρκεια της κράτησης. Η αμείλικτη ιεραρχία των ρωσικών φυλακών είναι ίδια με εκείνη των Γκουλάγκ, όπως την περιέγραψε στο «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ» ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν. Απαξ και ένας κρατούμενος βιάζεται, γίνεται ένας «εξευτελισμένος», ένας «πετούκ», ένας παρίας, και πρωτίστως, μια λεία. Συχνά τον φωνάζουν με γυναικεία ονόματα – Σβέτα, Μάσα, Τάνια… Και όταν κάποιος άλλος κρατούμενος έχει σεξουαλικές ορέξεις, ο «πετούκ» πρέπει να υποταχθεί, ειδάλλως θα ξυλοκοπηθεί άγρια.

Καμιά φορά, οι βασανιστές δρουν από αγνό σαδισμό. Συνήθως όμως, προσπαθούν να αποσπάσουν ομολογίες, ενοχοποιητικές για άλλους μαρτυρίες ή, απλούστερα, χρήματα. «Οσους δεν κατορθώνουν να τους σπάσουν με τα βασανιστήρια» λέει ο Οσέτσκιν «τους μεταφέρουν στην ψυχιατρική πτέρυγα. Τους χορηγούν ψυχοτρόπους ουσίες και τους μετατρέπουν σε φυτά, δεμένους στο κρεβάτι, ανήμπορους να μιλήσουν, να σηκωθούν, αναγκασμένους να τα κάνουν πάνω τους… Αν έρθει ο δικηγόρος τους, του εξηγούν πως ο πελάτης του ήθελε να αυτοκτονήσει, ότι χρειάστηκε να του κάνουν μία κούρα ύπνου. Επειτα από μερικούς μήνες, ο πεισματάρης συνειδητοποιεί πως, αν δεν συνεργαστεί, θα τελειώσει τη ζωή του ως φυτό». Πάμε λοιπόν, πάμε να θυμηθούμε την αρχή, γιατί λίγα μοιάζει να έχουν αλλάξει: «Πώς πηγαίνει κανείς σ’ αυτό το μυστηριώδες Αρχιπέλαγος; Κάθε ώρα πετούν για εκεί αεροπλάνα, φεύγουν πλοία, τρένα ξεκινούνε ξεφυσώντας, αλλά δεν υπάρχει επάνω τους ούτε μια επιγραφή που να δείχνει τον προορισμό τους…».