Η γνωστή ιδιαιτερότητα

Προτού αναφερθώ στο συμβάν και στις εντυπώσεις που μου προκάλεσε, θέλω να είναι σαφές ότι το κάνω με απόλυτο σεβασμό στην προσωπικότητα, το έργο και την κοινωνική θέση των προσώπων που αφορά. Δεν είναι τα πρόσωπα το θέμα, αλλά το ερώτημα που προκύπτει από ένα γεγονός που τα αφορά. Εννοώ την είδηση που διάβασα στις αρχές της εβδομάδας ότι ο ομότιμος καθηγητής της Ιατρικής Δημήτριος Λινός χειροτονήθηκε ιερέας και πρωτοπρεσβύτερος την περασμένη Κυριακή, σε μια μονή του Πηλίου. Σε όλες τις ιστοσελίδες, η είδηση εμφανίσθηκε με τη σαφή διευκρίνιση ότι η πρόθεση της οικογένειας του χειροτονηθέντος ήταν να μη δοθεί δημοσιότητα στην τελετή, γι’ αυτό και είχε επιλεγεί η μονή στο Πήλιο. Αλλά ξέρετε πώς είναι αυτά, το φωτορεπορτάζ ήταν πλήρες, κάλυπτε όλη την τελετή και στο επίκεντρο πάντοτε ο χειροτονηθείς. Το δε κείμενο ήταν πανομοιότυπο σε όλα τα Μέσα που δημοσίευσαν την είδηση. Δεν περιμένω καν να ακούσω το νιάου νιάου στα κεραμίδια και προχωρώ στην ουσία.

Πώς γίνεται να κάνεις αυτό το άλμα πίστεως από την επιστήμη στην ιεροσύνη και, πολύ περισσότερο, πώς γίνεται να πιστεύεις ότι ανήκεις και στα δύο, δεν προδίδεις κανένα; Πώς γίνεται, δηλαδή, παπάς και γιατρός; Δεν είναι σαν να αυτομολείς από τον έναν κόσμο στον άλλον; Μιλούμε για δύο κόσμους οι οποίοι συγκρούονται, αλλά ο δρ Λινός μπορεί να είναι συγχρόνως και πατήρ Δημήτριος στο ίδιο πρόσωπο.

Καταλαβαίνω πολύ καλά και ομολογώ ότι θαυμάζω εκείνους που παλεύουν μια ζωή να ισορροπήσουν τον κόσμο της επιστήμης και της θρησκείας μέσα τους, ιδίως όταν η προσπάθεια αυτή είναι διαρκώς ζωντανή. Εννοώ εκείνους όπως ο Ντοστογέφσκι που ποτέ δεν συμβιβάζονται με το ερώτημα που θέτει ο Ιβάν, ο ρασιοναλιστής των αδελφών Καραμαζώφ: πώς συμβιβάζεται η πίστη στον Θεό, όταν ο κόσμος που δημιούργησε περιέχει τόσο πόνο. Ολόκληρο το έργο του μεγάλου Ρώσου μπορεί να το δει κάποιος σαν έκφραση αυτού του αγώνα που ποτέ δεν είχε οριστική έκβαση, αλλά απλώς τον διέκοψε ο θάνατος. Αυτό το καταλαβαίνω θαυμάσια. Το άλλο είναι αδύνατο να μην κάνει τις σκέψεις μου να πηγαίνουν σε καταστάσεις παρενδυσίας. Αυτή είναι όμως η πολιτισμική ιδιαιτερότητα της περίπτωσής μας. Καλώς ή κακώς είμαστε από την άλλη μεριά της γραμμής του Χάντινγκτον, ανεξαρτήτως αν η διαχρονική τάση μας είναι προς τη Δύση. Είμαστε η χώρα στην οποία οι παπάδες είναι γιατροί και οι γιατροί παπάδες, χωρίς να τίθεται ζήτημα – στη βαρύτερη περίπτωση, να το χαρακτηρίσει κάποιος ως γραφικότητα.

Ο πατήρ Λινός, μολονότι είχε λαμπρή σταδιοδρομία ως γιατρός, έγινε ευρύτερα γνωστός τελευταία λόγω της συζύγου του, της καθηγήτριας της Επιδημιολογίας, κυρίας Αθηνάς Λινού, η οποία ήταν το παράδειγμα της υπουργού Υγείας κοινής αποδοχής, κατά τον Αλέξη Τσίπρα. Είναι χρήσιμο να θυμίσω ότι ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ χρησιμοποίησε το όνομα της κυρίας Λινού με την άδειά της. Οι δυο τους συνομιλούν και δεν το κρύβουν. Το παράδοξο είναι ότι, πάντα με κομψό τρόπο σε κάθε παρέμβασή της, η κυρία Λινού έρχεται να δικαιολογήσει τη θέση της Εκκλησίας σε ζητήματα που προέκυψαν με την πανδημία, πάντα βεβαίως με ηπιότητα, σοβαρότητα και αποκλειστικά από την επιστημονική σκοπιά. Εδώ πλέον σχηματίζεται το τρίγωνο της ιδιαιτερότητας, η τριάδα, αν ο όρος δεν θεωρείται βλασφημία: Ορθοδοξία, Επιστήμη και Αριστερά. Δηλαδή ακριβώς αυτό που ονομάζω Υπαρκτό Ελληνισμό.

Εχω το θράσος να προσφέρω μια εξήγηση της ιδιαιτερότητας. Να το πω κάπως απλουστευτικά: στον Ρωμαιοκαθολικισμό βρίσκεις τη σωτηρία πληρώνοντας το αντίτιμο των αμαρτιών σου σε ειδικό ίδρυμα, το οποίο λέγεται Πουργατόριο και κατά τις υπάρχουσες περιγραφές (Δάντης) δεν περιλαμβάνει, ευτυχώς, παιδεραστές παπάδες στις τιμωρίες, κάτι που σημαίνει ότι δεν θα είναι και τελείως δυσάρεστα. Ο Προτεσταντισμός, αντιθέτως, στην καθαρότερη μορφή του, δεν προσφέρει τη σωτηρία σε κανέναν. «There is no free lunch», ακούω τη φωνή της αειμνήστου βαρόνης από το βάθος. Μόνον ο Θεός γνωρίζει ποιους εκλεκτούς επιλέγει για τη σωτηρία. Ολοι οι άλλοι συνεχίζετε να κάνετε το καθήκον σας, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει happy ending στην υπόθεση. (Εχει μια τραγικότητα, δεν μπορείς να πεις. Καταλαβαίνεις επίσης την ηθική βάση του καπιταλισμού…) Η Ορθοδοξία, από την άλλη, διαθέτει το έλεος του Θεού ανά πάσα στιγμή, αρκεί να το ζητήσεις. Ούτε μαστίγια ούτε λαχνός για τυχερούς. Παίρνεις την κατευθείαν πτήση προς τη σωτηρία, όχι με βαρετές στάσεις στο Μόναχο ή τη Φρανκφούρτη.

Στο πνευματικό υπόβαθρο αυτής της γενναιόδωρης Ορθοδοξίας βρίσκονται οι ρίζες της ιδιότυπης Αριστεράς στην Ελλάδα, που αναγνωρίζει μόνο δικαιώματα και ποτέ υποχρεώσεις, της γλυκιάς, άδολης και πονόψυχης Αριστεράς που υπόσχεται στους πάντες ότι αξίζουν τα πάντα. Παραλλαγές πίστεως…