Εκκρεμότητες

Από το κείμενο του προηγούμενου Σαββάτου, εμπνευσμένο από τα ντιλς του Τσίπρα, έμεινε μια εκκρεμότητα. Αφορά κάποιες λέξεις που τείνουν (απλώς τείνουν, όμως) να αποτελέσουν εξαίρεση – ίσως πρόκειται για τη σχεδόν απαραίτητη εξαίρεση σε κάθε κανόνα.

Οι λέξεις τανκ και κόμικ έχουν «καταφέρει» με τα χρόνια να (σχεδόν) πολιτογραφηθούν στον πληθυντικό ως τανκς και κόμικς. Ωστόσο, ο κανόνας ισχύει προφανώς και για αυτές τις λέξεις. Το ορθό είναι τα τανκ και τα κόμικ, έστω και αν από πρώτη ματιά μάς ξενίζει ο τύπος χωρίς τελικό σίγμα. Σε ό,τι αφορά πάντως τα τανκ/τανκς, εδώ και χρόνια προσπαθώ να παρακάμπτω το πρόβλημα, ή εν πάση περιπτώσει τη σχετική αμηχανία, κάνοντας απλώς λόγο, και κυρίως γράφοντας, για τεθωρακισμένα ή για άρματα μάχης (ακόμα πιο σωστό αυτό, μιας και υπάρχουν και άλλου είδους τεθωρακισμένα στρατιωτικά οχήματα). Ασε που για συγκρούσεις μεταξύ τεθωρακισμένων (λ.χ. η Μάχη του Κουρσκ, τον Ιούλιο του 1943) είναι πολύ πιο βολικό να χρησιμοποιείται η λέξη αρματομαχία απ’ ό,τι το τανκομαχία, τανκσομαχία ή δεν ξέρω κι εγώ ποια άλλη κακόηχη λέξη.

Ο φίλος Μιχάλης Μοδινός, εκτός των άλλων και συγκάτοικος στο «Βιβλιοδρόμιο»  (ενίοτε, μάλιστα, και απολύτως γείτονας), σε συνέχεια των σχολίων μου για το dramatically (που αποδίδεται ελληνικά δραματικά!), το iconic (που γίνεται εικονικός!) ή το pathetic (που γίνεται παθητικός!), μου επισήμανε τα πάθη ενός ακόμα αγγλικού επιρρήματος, του apparently, το οποίο αρκετά συχνά αποδίδεται προφανώς, αντί του ορθού εκ πρώτης όψεως, απ’ ό,τι φαίνεται, απ’ ό,τι δείχνουν τα πράγματα κ.ο.κ.

Μιας και σήμερα ο τόνος του κειμένου είναι διορθωτικός/επανορθωτικός, ιδού μια ακόμα περίπτωση όπου, έστω αν και δεν μπορεί να γίνει λόγος για λάθος, ωστόσο η συνηθισμένη ελληνική διατύπωση πάσχει, ή έστω δεν «ευτυχεί».

Ολοι λίγο-πολύ γνωρίζουμε τη ρήση «Και αν δεν υπήρχε ο Θεός, θα έπρεπε να τον…», η οποία κατ’ επέκταση χρησιμοποιείται και για ποικίλα άλλα που «αν δεν υπήρχαν, θα έπρεπε να τα…». Σχεδόν πάντα λοιπόν, η φράση συμπληρώνεται παρ’ ημίν με το ρήμα εφευρίσκω: «Και αν δεν υπήρχε ο Θεός, θα έπρεπε να τον εφεύρουμε», «και αν δεν υπήρχε ο Πολάκης, θα έπρεπε ο Μητσοτάκης να τον εφεύρει» κ.ο.κ. Ωστόσο, σ’ αυτήν την περίπτωση, το πιο κατάλληλο ελληνικό ρήμα δεν είναι το εφευρίσκω αλλά το επινοώ. «Και αν δεν υπήρχε ο Θεός, θα έπρεπε να τον επινοήσουμε», λοιπόν. Οσο για τα εφευρίσκω/εφεύρεση, ας τα κρατάμε για ό,τι στο σχολείο μαθαίναμε ως εφευρέσεις (η πυρίτιδα, η τυπογραφία, το αλεξικέραυνο, το αερόστατο κ.ο.κ.).

Επιδόρπιο

Με τον γνωστό αποστασιοποιημένο ορθολογισμό του (στα όρια της ξινίλας, θα λέγαμε σήμερα με δημοσιογραφικούς όρους), ο Καντ έλεγε ότι ο γάμος είναι «οικειοποίηση των γεννητικών οργάνων του άλλου»!