Οι «στρατηγικοί εταίροι» του Ισραήλ

Το αβέβαιο βήμα της αμερικανικής πολιτικής στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου θέτει σε αμφισβήτηση μακρόχρονες ισορροπίες και συνακόλουθα διαμορφωμένες σχέσεις. Το γεγονός εύλογα προκαλεί έντονη κινητικότητα στο διπλωματικό πεδίο. Κράτη και κυβερνήσεις που απολάμβαναν στο παρελθόν την αμερικανική προστασία και εγγύηση αισθάνονται πλέον την ανάγκη να αναζητήσουν νέα στηρίγματα σε ένα ολοένα και πιο σύνθετο περιβάλλον. Οι μικρές ηγεμονίες του Περσικού Κόλπου, με το Ιράν απέναντι, αισθάνονται πρώτες την πίεση και τη συνακόλουθη ανάγκη αναζήτησης στηριγμάτων. Το Ισραήλ, ισχυρότερο, και σε πιο ασφαλή γεωγραφικά θέση, δεν ξεφεύγει από τους ίδιους προβληματισμούς.

Το μεγάλο πρόβλημα που έχουν να αντιμετωπίσουν οι κυβερνήσεις του Ισραήλ είναι η ενίσχυση των περιφερειακών δυνάμεων στην περιοχή. Το Ιράν είναι η πιο επικίνδυνη από τις τελευταίες, η Τουρκία η πλέον αμφιλεγόμενη, η Αίγυπτος η πλέον εύθραυστη και ασταθής. Για την ισραηλινή διπλωματία πρώτη προτεραιότητα είναι η διατήρηση της συνεννόησης και της καλής σχέσης με την Αίγυπτο. Στο αμέσως επόμενο επίπεδο βρίσκεται η διαχείριση του Ιράν και της Τουρκίας. Στην παρούσα κατάσταση των πραγμάτων τυχόν προσέγγιση Τουρκίας και Ιράν θα αποτελούσε για το Ισραήλ τον απόλυτο εφιάλτη. Ο πιο πρόσφορος τρόπος για να εξορκιστεί ο εφιάλτης αυτός θα ήταν η αποκατάσταση των σχέσεων με την Τουρκία. Οι ισραηλινοί πολιτικοί -όπως και ο πρεσβευτής του Ισραήλ στην Αθήνα – δεν παύουν να το δηλώνουν αυτό.

Η σχέση με την Ελλάδα και την Κύπρο δεν μπορεί να είναι στην πρώτη σειρά προτεραιότητας για την ισραηλινή διπλωματία, καθώς δεν δίνει λύση στο βασικό πρόβλημα της χώρας αυτής: την παρουσία τριών ισχυρών περιφερειακών δυνάμεων στη γειτονιά της. Το ότι αντιμετωπίζεις κοινούς κινδύνους είναι κάτι που σε φέρνει κοντά, αυτό όμως σε καμία  περίπτωση δεν σημαίνει ότι το «κοντά» σού δίνει αξιόπιστες απαντήσεις στους κινδύνους.

Για τον λόγο αυτόν η οικονομική συνεργασία είναι το κυρίως πιάτο στις επαφές μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Πρόκειται για μια σχεδόν μονόπλευρη σχέση, καθώς ισραηλινά κεφάλαια επενδύουν στις δύο χώρες, στα ακίνητα, στην τεχνολογία, στον τουρισμό. Μεγάλο το ενδιαφέρον και για την πώληση όπλων. Το πιο σημαντικό όμως στην τριμερή αυτή σχέση είναι η εξασφάλιση «ενδοχώρας» – ασφαλών διαδρομών – για τα ενεργειακά δίκτυα. Η υποβρύχια σύνδεση για μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας και ο πολύπαθος East Med, ή όποια άλλη εκδοχή του, είναι σχεδόν ζωτικά σχέδια για το Ισραήλ.

Το πρόβλημα είναι ότι η «ενδοχώρα» αυτή περνά μέσα από τη σκιά της τουρκικής Γαλάζιας Πατρίδας. Η αδυναμία της Ελλάδας και της Κύπρου να αντιμετωπίσουν τον τουρκικό έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου υποβαθμίζει τη σημασία τους ως «στρατηγικών εταίρων» για το Ισραήλ. Και, ως εκ τούτου, καθιστά μονόδρομο την προσέγγιση του δεύτερου με την Τουρκία. Η δε πρόσκληση του Μητσοτάκη και του Αναστασιάδη στην Ιερουσαλήμ (έχει τη σημασία του αυτό) προετοιμάζει ίσως την επιζητούμενη προσέγγιση με την Τουρκία.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο ΑΠΘ