Ηχοδύναμα

Εριχ Κλάιμπερ: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις «78 στροφών» στην POLYDOR, Eloquence, 3 CD

Το ένδοξο παρελθόν της δισκογραφίας επιστρέφει δριμύτερο. Εν προκειμένω, ο Εριχ Κλάιμπερ, αυτός ο τόσο μοναδικός αρχιμουσικός, που σχεδόν ό,τι άφησε πίσω του ήταν και θα είναι αξεπέραστο.

Αν και το κύριο σώμα των ηχογραφήσεων του Κλάιμπερ προέρχeται από την αγγλική DECCA της δεκαετίας του ’50, πριν από αυτές υπάρχουν οι ηχογραφήσεις του στη γερμανική POLYDOR στα τέλη της δεκαετίας του ’20. Που τώρα, σε αυτή την έκδοση, βλέπουν για πρώτη φορά το φως συγκεντρωμένες. Και προκαλούν ρίγος: για την καθαρότητά τους, για την ολοκληρωμένη, καθηλωτική ερμηνευτική τους θέση, για την επάρκεια με την οποία αυτή αποδίδεται υπό τον Κλάιμπερ. Οχι απλώς έναν από τους πιο σημαντικούς μαέστρους του πρώτου μισού του 20ού αιώνα αλλά και έναν από τους πιο σπουδαίους «εκπαιδευτές» ορχηστρών. Εναν άνθρωπο που μπορούσε να μάθει σε μια ορχήστρα να παίζει καλά και να αποδίδει αυτό που εκείνος ήθελε.

Αυτή η σπάνια αρετή είναι εδώ εξίσου άμεση όπως και στη μετέπειτα εποχή της DECCA, όπου ο Κλάιμπερ διηύθυνε κορυφαίες ορχήστρες, οι οποίες μάλιστα βρίσκονταν στο κορυφαίο σημείο της ιστορίας τους: την Κονσερτγκεμπάου του Αμστερνταμ ή τη Φιλαρμονική της Βιέννης. Στην POLYDOR οι ηχογραφήσεις έχουν γίνει στο μεσοπολεμικό Βερολίνο, με δύο επίσης κορυφαίες ορχήστρες, τη Φιλαρμονική και τη Staatskapelle. Με αυτές δούλεψε για μακρό διάστημα, ιδίως την περίοδο που δέσποσε ως διευθυντής της Unter den Linden, της σημαντικότερης από τις (ουκ ολίγες) όπερες της πόλης. Η χρυσή αυτή περίοδος κλείνεται μέσα σε αυτές τις ηχογραφήσεις. Και όπως αργότερα, έτσι και τότε ο Κλάιμπερ φέρνει τις σπουδαίες αυτές ορχήστρες στα δικά του μέτρα. Δεν είναι «θύμα» τους, όπως συχνά συνέβη με μαέστρους που ανέβηκαν μεν στο πόντιουμ τέτοιων σχημάτων αλλά δεν μπόρεσαν να τα υποτάξουν και να τα καθοδηγήσουν, κάτι που ο Κλάιμπερ πετυχαίνει στον υπερθετικό βαθμό.

Το ρεπερτόριο των ηχογραφήσεων αυτών καθορίζεται εν πολλοίς από τις τεχνικές δυνατότητες της εποχής. Η ηχογράφηση μεγάλων σε διάρκεια έργων ήταν ακόμη δύσκολη υπόθεση εκείνη την περίοδο, λόγω της αδυναμίας των υλικών και των μεθόδων να «χωρέσουν» εκτενέστερους χρόνους – έπρεπε να γίνονται συνεχείς αλλαγές στη διάρκεια ενός έργου, και αυτό με μέσα που ήταν επίσης προβληματικά. Ωστόσο αποτύπωναν, παρά τους προφανείς περιορισμούς, καλά την ουσία του ήχου – όχι το εύρος του αλλά την ουσία. Μπορούσες δηλαδή να ακούσεις και το ποιος ήταν ο ερμηνευτής αλλά και το τι ήταν εκείνο που τον έκανε σημαντικό. Η ηχογράφηση ενός έργου σαν τη «Συμφωνία του Νέου Κόσμου» του Ντβόρζακ – το οποίο έτσι κι αλλιώς ήταν ακόμα τότε περίπου «νέα» μουσική – ήταν μέγα επίτευγμα.

Αυτή η έκδοση δεν απευθύνεται φυσικά σε ανθρώπους που δεν μπορούν να αντιληφθούν την αξία της μέσα από όλους τους πιο πάνω περιορισμούς. Δεν είναι για αφτιά που ξέρουν τον ήχο της εποχής μας και τον έχουν απόλυτη ανάγκη ως στοιχείο κατανόησης της μουσικής. Ωστόσο, και πάλι, ίσως πολλοί εξ αυτών να βρουν εδώ την οδό που θα τους επιτρέψει να χτίσουν την πρώτη τους γέφυρα με το ένδοξο, όπως προαναφέρθηκε, παρελθόν.