Τα «παραθυράκια» των ελέγχων

Ενας νεωκόρος κρατάει στα χέρια του το smartphone του ναού. Σκανάρει μέσω της εφαρμογής του gov.gr τις φωτοτυπίες των πιστοποιητικών εμβολιασμού που του δείχνουν τα μέλη του ποιμνίου. Μετά τσεκάρει τις ταυτότητές τους για να βεβαιωθεί πως το όνομα που αναγράφεται εκεί είναι αυτό που διάβασε δίπλα στο είδος του εμβολίου. Ο έλεγχος των ανεμβολίαστων γίνεται παραδοσιακά. Το έξυπνο τηλέφωνο δεν χρειάζεται. Αρκεί μια ματιά στη βεβαίωση και το δελτίο ταυτότητας. Η εικόνα είναι φανταστική. Αλλά όποιος τη φέρνει στο μυαλό του, αντιπαραβάλλοντάς τη με την πραγματικότητα των εκκλησιαστικών και κυβερνητικών ανακοινώσεων σχετικά με την εφαρμογή των νέων υγειονομικών πρωτοκόλλων στους χώρους λατρείας, μπορεί να αντιληφθεί μια κρίσιμη αδυναμία του ελληνικού κράτους: την αδυναμία του να ελέγξει κατά πόσο τηρούνται οι κανόνες που το ίδιο επιβάλλει.

ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ. Η Ιερά Σύνοδος δήλωσε από τη Δευτέρα αναρμόδια. Το εργατικό και εθελοντικό προσωπικό των ναών δεν έχει, αποφάνθηκε η Ιεραρχία, ούτε τις δυνατότητες ούτε τις αστυνομικές εξουσίες να διασφαλίσει πως δεν θα εισέλθει ο κορωνοϊός στον Οίκο του Θεού. Κάποια ρεπορτάζ εκείνη την ημέρα έκαναν λόγο ακόμη και για πιστούς χωρίς μάσκα στις λειτουργίες. Αν έχουν μια αξία τα πισωγυρίσματα στη διαχείριση της πανδημίας – τα οποία αποτυπώνονται τόσο καθαρά σε όσα (δεν) συμβαίνουν στις εισόδους των ναών -, αυτή δεν είναι πως υπογραμμίζουν το προφανές: την προνομιακή σχέση του θεσμού της Εκκλησίας με την εκάστοτε κυβέρνηση. Είναι ότι επιβεβαιώνουν ένα δομικό ελάττωμα σ’ αυτήν του κρατικού μηχανισμού με τους πολίτες.

Το πρόβλημα, βέβαια, δεν εμφανίστηκε με το τέταρτο κύμα του ιού. Ούτε αφορά αποκλειστικά τις εκκλησίες. Ηταν εδώ πάντα. Αλλά έγινε ο ελέφαντας στο δωμάτιο από το τέλος της πρώτης καραντίνας κι έπειτα. Οι συνομιλητές των κυβερνητικών παραγόντων, οι οποίοι ήταν επιφορτισμένοι με την επίβλεψη της συμμόρφωσης στους περιορισμούς, άκουγαν από τότε «πόσο δύσκολο είναι να έχουμε έναν αστυνομικό για κάθε πολίτη». Ή πως «για να ανακοινώσουμε καινούργια μέτρα θα πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι είναι εφικτή η επιτήρηση όσων καλούνται να τα ακολουθήσουν».

Οι δυνατότητες ελέγχου αποτέλεσαν πολλές φορές την τελευταία διετία σημείο τριβής μεταξύ των μελών της κυβέρνησης που ενεπλάκησαν στην αντιμετώπιση της υγειονομικής κρίσης από διαφορετικά πόστα. Και πολύ περισσότερες έγιναν αφορμή για διαφωνίες ανάμεσα σε επιστήμονες και εκπροσώπους της πολιτείας – μιας κι ό,τι φαινόταν σώφρον από επιδημιολογική σκοπιά δεν ήταν πάντα εύκολα υλοποιήσιμο.

Αρκετές ιδέες που έπεσαν στο τραπέζι του διαλόγου από την επιτροπή των λοιμωξιολόγων εγκαταλείφθηκαν εξαιτίας της παραπάνω απόστασης ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη. Οπως, ας πούμε, εκείνη για τα τοπικά λοκντάουν σε δήμους της πρωτεύουσας με αυξημένο αριθμό κρουσμάτων. Το επιχείρημα της πλευράς που υποστήριζε ότι είναι αδύνατο να «κλείσουν» τα δημοτικά σύνορα αποδείχθηκε συντριπτικό.

Πέρα από τις πρακτικές δυσκολίες – τις οποίες αναγνωρίζουν και οι πιο κακοπροαίρετοι -, όμως, υπάρχουν κι άλλου τύπου εμπόδια. Εμπόδια, τα οποία τίθενται από την πολιτική φύση εκείνων που ενσαρκώνουν την πολιτεία. Προσκόμματα, με άλλα λόγια, που βάζουν τα κομματικά στελέχη στους κρατικούς τους εαυτούς προκειμένου να μην αποξενώσουν επαγγελματικές, ηλικιακές ή κοινωνικές κατηγορίες που συγκαταλέγουν στη δυνητική εκλογική τους βάση.

Η μόνιμη επωδός των αντιπολιτευομένων θέλει, φέρ’ ειπείν, την κυβέρνηση να διστάζει να ζητήσει απ’ τον κλήρο θυσίες ανάλογες με αυτές που απαιτεί από κλάδους σαν την εστίαση ή το λιανεμπόριο στο όνομα της συλλογικής μάχης κατά της Covid-19 λόγω των ψήφων του χριστεπώνυμου πλήθους. Οι κυβερνητικοί απαντούν επικαλούμενοι την πίστη και την ανάγκη για πνευματική τροφή. Ή με ερωτήματα τύπου «είναι ίσης ηθικής αξίας ο χώρος του εμπορίου και ο χώρος της λατρείας;».

ΥΠΟΝΟΜΕΥΕΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ. Το πρόβλημα, βέβαια, είναι βαθύτερο από την απόπειρα ψηφοθηρίας που καταγγέλλει η αντιπολίτευση. Είναι πως το ίδιο το κράτος υπονομεύει την ευλαβική τήρηση των κανόνων – και, άρα, καταλήγει να αυτοϋπονομεύεται – όταν προσφέρει σε κάποιους, θεσμούς ή μεμονωμένα άτομα, παραθυράκια. Είτε μεγάλα, σαν την απόσυρση του προστίμου για τους ιερείς στην περίπτωση που βρεθεί πιστός χωρίς rapid test μέσα στον ναό, είτε μεγέθους φεγγίτη, όταν διατείνεται διά της επίσημης κυβερνητικής φωνής πως ορισμένοι έχουν την ευχέρεια να διαλέξουν μόνοι τους τον «δόκιμο τρόπο» να εφαρμόσουν τους περιορισμούς που ισχύουν παντού – ενώ περιμένει από τους υπόλοιπους να ακολουθήσουν κατά γράμμα το περιεχόμενο των κοινών υπουργικών αποφάσεων.

Η φράση «μην ψάχνουμε να βρούμε ποιος θα κάνει τον έλεγχο» – ακούστηκε στο πρώτο μπρίφινγκ της εβδομάδας που πέρασε – μοιάζει να υποδηλώνει πως δεν αναζητούνται πια μέθοδοι επιτήρησης, ανακοινώνονται μέτρα κι η επιτυχία τους επαφίεται στον πατριωτισμό των οιονεί επιτηρουμένων. Τι κι αν το 67% των τελευταίων δηλώνει – σε μέτρηση της Alco τις προάλλες – ότι δεν πρέπει να επιτρέπεται η είσοδος των ανεμβολίαστων στις εκκλησίες και το 62% πιστεύει πως δεν θα έπρεπε να μπαίνουν ούτε στα σουπερμάρκετ; Τι, δηλαδή, κι αν η πλειονότητα τάσσεται υπέρ των μπλόκων;