Η Αθήνα δεν θέλει μια αποσταθεροποιημένη Τουρκία

Εκτός ελέγχου κινδυνεύει να οδηγηθεί η κατάσταση στην Τουρκία, δεδομένης της συνεχούς όξυνσης της οικονομικής κρίσης, που απειλεί τη χώρα με νέο κραχ. Το βλέμμα στην Αγκυρα έχει στρέψει και η Αθήνα παρακολουθώντας στενά τις εξελίξεις, έστω και αν η οικονομία αποτελεί εσωτερικό ζήτημα, καθώς ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση της Τουρκίας δεν είναι κάτι που επιθυμεί η Ελλάδα. Μία αποσταθεροποιημένη Τουρκία, άλλωστε, παραδομένη στην εσωτερική βία, δεν είναι κάτι που θα επιθυμούσε γενικότερα η Δύση, δεδομένης της ιδιαίτερα σημαντικής για τις γεωπολιτικές εξελίξεις της χώρας.

Στις ανησυχίες της Αθήνας εντάσσεται και το ενδεχόμενο μιας προσπάθειας της Τουρκίας να επιχειρήσει «εξαγωγή» της κρίσης στα ελληνοτουρκικά, το Μεταναστευτικό ή την Κύπρο, που αποτελεί την πλέον «ασφαλή» βαλβίδα εκτόνωσης, σε σχέση με την Ελλάδα, που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε ένα παιχνίδι αποπροσανατολισμού, κάτι που ο τούρκος πρόεδρος έχει επιχειρήσει ξανά. Η ρητορική άλλωστε των στελεχών της κυβέρνησης Ερντογάν, που ακολουθούν την προεδρική γραμμή είναι σαφώς επιθετική απέναντι στην Ελλάδα, αλλά και την Κύπρο, με ένα blame game διαρκείας εναντίον της Αθήνας, που επιχειρείται να εμφανιστεί ως αυτή που παρανομεί σε σχέση με το Μεταναστευτικό, αλλά και ως η πλευρά που ανεβάζει την ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τα προβλήματα στην τουρκική οικονομία υπονομεύουν την εξουσία του Ερντογάν καθώς διαχρονικά έχουν αποτελέσει αφετηρία πολιτικών αλλαγών και έγιναν κατ’ επανάληψη αντικείμενο εκμετάλλευσης στο πεδίο της πολιτικής, από τη δικτατορία του Εβρέν μέχρι το πλέον πρόσφατο παράδειγμα του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του τούρκου προέδρου.

Μία από τις μεγάλες κρίσεις στην τουρκική οικονομία καταγράφεται την περίοδο 1979-1980, επί Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ. Μία κρίση άλλης εποχής, που ακολούθησε την εισβολή στην Κύπρο και το εμπάργκο που είχε επιβληθεί στην Τουρκία. Η αύξηση στις τιμές του πετρελαίου το 1979 ανεβάζει το πληθωρισμό πάνω από 63,9%, την ανεργία στο 20% και την τουρκική λίρα να υποτιμάται σημαντικά. Τα καταναλωτικά αγαθά πέφτουν στη «μαύρη αγορά» και εμφανίζονται ελλείψεις σε βασικά προϊόντα, όπως πετρέλαιο και γκάζι. Η οικονομική εξαθλίωση οδηγεί σε κοινωνική αναταραχή, διαδηλώσεις και έντονη δυσαρέσκεια. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις οδηγούν στις 12 Σεπτεμβρίου 1980 στο στρατιωτικό πραξικόπημα του Κενάν Εβρέν, που στηρίζεται από ΗΠΑ και ΝΑΤΟ. Το 1983 γίνεται πρωθυπουργός ο Τουργκούτ Οζάλ και υπογράφει συμφωνία stand-by (SBA) με το ΔΝΤ, η οποία προέβλεπε νέα υποτίμηση της λίρας και μείωση των δαπανών.  Η οικονομική κρίση χτυπά ξανά την Τουρκία το 1994 επί πρωθυπουργίας Τανσού Τσιλέρ. Από τον Αύγουστο του 1993 μέχρι τον Ιανουάριο του 1994 παραιτούνται δύο κεντρικοί τραπεζίτες. Οι διεθνείς πιστωτικοί οργανισμοί υποβαθμίζουν το χρέος της χώρας και στο τέλος του χρόνου περίπου το 50% του συνόλου των καταθέσεων γινόταν σε ξένο νόμισμα. Σημειώνεται εκροή κεφαλαίων και κατάρρευση της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Περί τον Απρίλιο του 1994, 41.000 λίρες ισούνταν με ένα δολάριο, με τη λίρα να καταρρέει. Η κυβέρνηση εξήγγειλε μέτρα τα οποία υπέβαλε και στο ΔΝΤ αιτούμενη δάνειο 740 εκατ. δολαρίων. Η κρίση του 2001 έρχεται στη σκιά της κρίσης που προηγήθηκε στη Ρωσία, αλλά και των καταστροφικών σεισμών του 1999, εν μέσω εκτεταμένης διαφθοράς. Ηδη τέλος του 2000 η Τουρκία είχε πάρει από το ΔΝΤ δάνεια 11,4 δισ. δολαρίων. Η ανεργία εκτινάσσεται και καταγράφονται ελλείψεις σε φάρμακα. Στις 19 Φεβρουαρίου 2001, ο πρωθυπουργός Ετζεβίτ συγκρούεται με τον πρόεδρο Σεζέρ κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας της Τουρκίας με αφορμή την έρευνα για τη διαφθορά σε σχέση με τις τράπεζες. Το χρηματιστήριο βυθίζεται, ενώ υπολογίζεται ότι εκείνη τη χρονιά η λίρα υποτιμήθηκε κατά 96%. Η χρηματοπιστωτική κρίση της χώρας συνδέεται άμεσα με τη διαφθορά στο πολιτικό σύστημα. Η κρίση απαξιώνει τα κραταιά πολιτικά κόμματα και το ΑΚΡ κερδίζει τις εκλογές το 2002.

Και το ερώτημα είναι κατά πόσο αυτή η οικονομική κρίση μπορεί να νικήσει στις εκλογές τον τούρκο πρόεδρο, φέρνοντας νέα πρόσωπα στο προσκήνιο…