Η μετάλλαξη της βαλκανικής Ακροδεξιάς

Οι κοινοβουλευτικές εκλογές στη Βουλγαρία, τον Νοέμβριο του 2021, ήταν οι τρίτες μέσα στο 2021, δεδομένου ότι μετά τα αποτελέσματα των δύο προηγούμενων, τον Απρίλιο και τον Ιούλιο, δεν έγινε δυνατό να σχηματιστεί κυβέρνηση.

Η επικράτηση ενός νέου κόμματος, του Συνεχίζουμε την Αλλαγή, με 26%, που ίδρυσαν δύο πρώην υπουργοί της μεταβατικής κυβέρνησης, οι Ασέν Βασίλεφ και Κίριλ Πέτκοφ, οι «σαραντάρηδες του Χάρβαντ», δημιουργεί ελπίδες για τη συγκρότηση μιας κυβέρνησης συνεργασίας με μεταρρυθμιστική φιλελεύθερη ατζέντα, που θα έχει κύριο στόχο την καταπολέμηση της διαφθοράς που εξαπλώθηκε στη χώρα στα χρόνια που κυβέρνησε ο Μπόικο Μπορίσοφ και το κόμμα του GERB. Για να γίνει αυτό πρέπει να συμπράξουν τρία κόμματα, το Υπάρχει Τέτοιος Λαός, του τηλεοπτικού παρουσιαστή και τραγουδιστή Σλάβι Τρίφονοφ, το Δημοκρατική Βουλγαρία των Χρίστο Ιβάνοφ – Ατανάς Ατανάσοφ και κατά πάσα πιθανότητα το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Δύσκολη εξίσωση, αλλά όχι ακατόρθωτη.

Ενώ αυτά συμβαίνουν στην κεντρική πολιτική σκηνή, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εξελίξεις στο δεξιό άκρο του βουλγαρικού πολιτικού συστήματος. Η Ακροδεξιά στη Βουλγαρία γνώρισε, πριν από χρόνια, σκηνές δόξας, με τον ηγέτη του ΑΤΑΚΑ Βόλεν Σιντέροφ να συγκεντρώνει ποσοστό 24% στις προεδρικές εκλογές του 2006. Το κόμμα αυτό συνεργάστηκε, αλλά και συγκρούστηκε, με άλλα δύο ακροδεξιά κόμματα, το VMRO-BND του Κρασιμίρ Καρακατσάνοφ και το NFSB του Βαλέρι Σιμεόνοφ. Τα τρία αυτά κόμματα συμμετείχαν στην τρίτη κυβέρνηση Μπορίσοφ (2017 – 2021), με τον Καρακατσάνοφ να είναι αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εθνικής Αμυνας.

Είναι αξιοσημείωτο ότι και στις τρεις εκλογικές αναμετρήσεις του 2021 τα τρία αυτά κόμματα καταποντίστηκαν. Πρόκειται για το τέλος μιας ορισμένου τύπου υβριδικής Ακροδεξιάς που ο Cas Mudde έχει αποκαλέσει «κομμουνιστική Ακροδεξιά», δεδομένου ότι ενσωμάτωνε στοιχεία της λενινιστικής κληρονομιάς, ιδίως την εθνικιστική – κομμουνιστική παρακαταθήκη της.

Επειδή όμως οι ακροδεξιές αντιλήψεις δεν έχουν εκλείψει από τη βουλγαρική κοινωνία, ένα νέο κόμμα ανέλαβε να καλύψει το κενό. Πρόκειται για το κόμμα Αναγέννηση, του Κονσταντίν Κονσταντίνοφ, που συνδυάζει στοιχεία της παραδοσιακής Ακροδεξιάς (π.χ. στο ζήτημα των σχέσεων με τη Βόρεια Μακεδονία) με μια ισχυρή αντιεμβολιαστική ατζέντα.

Παρόμοιο φαινόμενο παρατηρήθηκε και στη Ρουμανία, στις εκλογές τον Δεκέμβριο του 2020, όπου ένα πρωτοεμφανιζόμενο κόμμα, το AUR, με αντιεβολιαστική ατζέντα και με ρητορεία εναντίον της μάσκας και των μέτρων κοινωνικής προφύλαξης από τον ιό, συγκέντρωσε πάνω από 9%, χωρίς να έχει ανιχνευθεί σε οποιαδήποτε δημοσκόπηση. Ηγέτες του, δύο άγνωστοι νεαροί. Είχε προηγηθεί η εκλογική εξαφάνιση του εμβληματικού ακροδεξιού κόμματος της Μεγάλης Ρουμανίας που ο ηγέτης του Βαντίμ Τουντόρ είχε λάβει ποσοστό 33% στις προεδρικές εκλογές του 2000.

Φαίνεται ότι η Ακροδεξιά στα Βαλκάνια μεταλλάσσεται, ανανεώνεται ηλικιακά και ενσωματώνει στη θεματολογία της την αντιεμβολιαστική ρητορεία. Εάν ισχύει η διαπίστωση του Timothy Snyder ότι «υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να θεωρούμε την περιοχή των Βαλκανίων και τα συνιστώντα της κράτη προπομπούς εξελίξεων στη Δυτική Ευρώπη», τότε πρέπει να αναλύσουμε αυτό το νέο φαινόμενο, δεδομένου ότι τα πρώτα σημάδια έχουν ήδη φανεί: στην Αυστρία το ακροδεξιό FPÖ συμμετέχει ενεργά στις διαδηλώσεις των αντιεμβολιαστών και στη Γερμανία, σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα του «Der Spiegel», οι περιοχές με τη μεγαλύτερη εξάπλωση του κορωνοϊού είναι εκείνες όπου το ακροδεξιό AfD έχει τη μεγαλύτερη εκλογική επιρροή.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι εκδότης και συγγραφέας