Σιωπηλή αισιοδοξία

Θυμίζει λίγο την Μπέτι Ντέιβις – έτσι φαίνεται σ’ εμένα τουλάχιστον. Το φαρδύ μέτωπο, τα μεγάλα μάτια, τα υψωμένα φρύδια, το σχετικά κοντό μαλλί, το σπάνιο χαμόγελο (στην οθόνη). Η Σοφία Κόκκαλη δεν είναι βέβαια Μπέτι Ντέιβις. Είναι όμως μία από τις πιο δυναμικές κινηματογραφικές φιγούρες του ελληνικού κινηματογράφου και θεάτρου των τελευταίων 10 χρόνων.

Η πρόσφατη βράβευσή της στο 62ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης με Βραβείο Καλύτερου Γυναικείου Ρόλου σε ταινία του Διεθνούς Διαγωνιστικού Τμήματος, τη «Σελήνη 66 ερωτήσεις» της Ζακλίν Λέντζου, δεν πρέπει να μας προκαλεί εντύπωση. Κάποια στιγμή αναπόφευκτα μια μεγάλη βράβευση θα ερχόταν, είχε ήδη φανεί από τη δεύτερη κιόλας μεγάλου μήκους ταινία της, τη «Μικρά Αγγλία» (2013) του Παντελή Βούλγαρη. Εκεί έπαιξε τη μικρότερη αδελφή τής επίσης εξαιρετικής Πηνελόπης Τσιλίκα, με την οποία μονομαχεί στον βωμό του μεγάλου έρωτα. Και τότε η Κόκκαλη είχε γευτεί την πρώτη της διάκριση, μια υποψηφιότητα για το βραβείο α’ γυναικείου ρόλου στα βραβεία της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, την οποία, από τότε, η ηθοποιός θα απασχολούσε όποτε είχε ταινία…

Στη «Σελήνη 66 ερωτήσεις» η Σοφία Κόκκαλη, δίπλα στον Λάζαρο Γεωργακόπουλο, παίζει κάτι εντελώς διαφορετικό. Είναι η Αρτεμις, μια νεαρή κοπέλα που έπειτα από χρόνια απόστασης επιστρέφει αναγκαστικά στην Αθήνα. Την καλεί πίσω η εύθραυστη κατάσταση της υγείας του πατέρα της. Με την ανακάλυψη ενός μεγάλου μυστικού του, η Αρτεμις θα γνωρίσει στ’ αλήθεια τον πατέρα της για πρώτη φορά ίσως ύστερα από τόσα χρόνια. Θα αρχίσει να τον καταλαβαίνει με έναν τρόπο που ως τότε αδυνατούσε. Και κατά συνέπεια, για πρώτη φορά, θα εκδηλώσει προς αυτόν την πραγματική της αγάπη.

Η δυναμική της ελληνογαλλικής συμπαραγωγής «Σελήνη 66 ερωτήσεις» είχε ήδη φανεί, πολύ πριν από τη διάκριση της Κόκκαλη στο ΦΚΘ. Πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της Ζακλίν Λέντζου (έχει στο ενεργητικό της πέντε μικρού μήκους, γυρισμένες από το 2013 έως το 2020), εκπροσώπησε τη χώρα μας στις «Συναντήσεις» («Encounters»), το πρόγραμμα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου, που ξεκίνησε το 2020, διευρύνοντας το διαγωνιστικό τμήμα της διοργάνωσης.

Μέλος της πρωτοποριακής θεατρικής ομάδας Blitz, η Σοφία Κόκκαλη, απόφοιτη της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, έχει δυναμική παρουσία και στο θέατρο. Ανάμεσα στις παραστάσεις της που έχουν συζητηθεί είναι η «Antigone – Lonely Planet» της Λένας Κιτσοπούλου, ο «Λεντς» του Γκέοργκ Μπίχνερ σε σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη, προσφάτως το «Σχολείο γυναικών» του Μολιέρου σε σκηνοθεσία Εκτορα Λυγίζου, με τον οποίο είχε συνεργαστεί στο «Σώσε» του Μάικλ Φρέιν, μια μεγάλη επιτυχία της. Επαιξε στους «Ναυαγούς», έργο της Ηρώς Μπέζου που σκηνοθέτησε η ίδια μαζί με τον Γιάννη Παπαδόπουλο στο Θέατρο Τέχνης, ενώ τον χειμώνα μαζί με τον Χάρη Φραγκούλη η Κόκκαλη ανεβάζει το «Η ζωή είναι όνειρο» του Καλντερόν στο Θησείον. Εκεί που δοκιμάζεται ακόμη, με δική της όμως επιλογή, είναι η τηλεόραση. Επαιξε προσφάτως στη σειρά «Καρτ ποστάλ» της ΕΡΤ, αλλά η τηλεοπτική της παρουσία είναι πολύ περιορισμένη.

Πριν από τη «Μικρά Αγγλία» η Σοφία Κόκκαλη είχε μόνο μία ταινία στο ενεργητικό της, την «Απ’ τα κόκαλα βγαλμένα», ένα αξιόλογο ντεμπούτο της στον κινηματογράφο που σκηνοθέτησε ο (και δάσκαλός της) Πέτρος Σεβαστίκογλου. Ομως η «Μικρά Αγγλία» ήταν το πραγματικό κινηματογραφικό σχολείο της, όπως και για όλους τους νέους ηθοποιούς που συμμετείχαν στην ταινία. Μιλώντας εκείνη την εποχή για την εμπειρία της σε μια τόσο μεγάλη ελληνική παραγωγή, είχε αναφερθεί με υπέρτατο σεβασμό στον Παντελή Βούλγαρη, για το πόσο «ανοιχτός στη “μετακίνησή” του» ήταν, για το «πόσο δεκτικός σε προτάσεις και καλές ιδέες. Ηταν μια διαδικασία που ο ηθοποιός πήγαινε στον σκηνοθέτη και ο σκηνοθέτης έκανε κι αυτός πάρα πολλά βήματα, όχι μόνο προς τον ηθοποιό, αλλά στον καθένα που είχε δημιουργική σχέση με την ταινία» μου είχε πει στην εποχή της «Μικράς Αγγλίας».

Η κινηματογραφική πορεία της Κόκκαλη έπειτα από αυτήν τη θρυλική πλέον ταινία είναι πραγματικά αξιοπρόσεκτη, παρότι οι τίτλοι της είναι λίγοι. Ηταν ανάμεσα στους ηθοποιούς του παρεξηγημένου «Interruption» του Γιώργου Ζώη και κέρδισε μία ακόμη υποψηφιότητα στα Βραβεία της ΕΑΚ για τον α’ γυναικείο ρόλο της ταινίας «Electra» (2015). Η ειρωνεία είναι ότι το βραβείο στην ίδια κατηγορία το κέρδισε τελικά για ταινία ενός άλλου Βούλγαρη, του Αλέξανδρου, γιου του Παντελή. Ηταν το 2016 όταν ο Αλέξανδρος Βούλγαρης έδωσε σάρκα και οστά σε μια ιστορία εμπνευσμένη από εκείνη της μητέρας του, της συγγραφέως Ιωάννας Καρυστιάνη, και ήταν η Κόκκαλη που στο «Νήμα» στην ουσία κλήθηκε να ερμηνεύσει μια γυναίκα πολύ κοντά στην τελευταία. Με τον Αλ. Βούλγαρη θα συνεργαζόταν και στη «Winona», ενώ για το «Παρί» του Σιαμάκι Ετεμάντι ήταν και πάλι υποψήφια στα Βραβεία της ΕΑΚ, αυτήν τη φορά για τον β’ γυναικείο ρόλο, βραβείο που διεκδίκησε και για το «Digger» του Τζώρτζη Γρηγοράκη.

Από την εποχή της «Μικράς Αγγλίας» είχα διακρίνει τη σιωπηλή αισιοδοξία της Σοφίας Κόκκαλη, σε μια εποχή μάλιστα που η χώρα μας βρισκόταν πολύ βαθιά μέσα στο στόμα του λύκου της οικονομικής κρίσης και επιτυχίες όπως η «Μικρά Αγγλία» ήταν εξαιρέσεις σε έναν ελληνικό κινηματογράφο που δεινοπαθούσε. Εκείνη την εποχή η Κόκκαλη μιλούσε για «όρεξη στους δημιουργούς» και ήξερε ότι η όρεξη αυτή θα αυξηθεί – όπως και έγινε. «Αυτή η όρεξη μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα», έλεγε, «μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους που δεν έχουν χρήματα να δημιουργήσουν». Και είχε επίσης κάνει μια πολύ σημαντική παρατήρηση που ίσχυε τότε και ισχύει και σήμερα: «Υπό αυτές τις δύσκολες συνθήκες, οι επιλογές σου γίνονται με πολύ πιο σοβαρό τρόπο, πρέπει να πιστέψεις αυτό που αποφασίζεις να κάνεις, πρέπει να το φροντίζεις και να το αγαπάς. Γιατί μόνο έτσι θα ανθήσει».