Συμμαχίες που μπορούν να σε παγιδεύσουν

Συνέρχεται σήμερα η τετραμερής Ελλάδας, Γαλλίας, Κύπρου, Αιγύπτου. Μια διάσκεψη στην οποία η ελληνική κυβέρνηση επενδύει πολλές ελπίδες. Σε αρκετούς μάλιστα η Γαλλία φαντάζει είτε ως αυτοτελής σύμμαχος-προστάτης της χώρας μας έναντι των τουρκικών απειλών είτε ως συμπληρωματικός προς τις ΗΠΑ. Κεντρική φιγούρα της συνάντησης αναδεικνύεται φυσικά η Γαλλία, η οποία προσπαθεί μεθοδικά να ανακτήσει μέρος τουλάχιστον του καθεστώτος μεγάλης δύναμης που απολάμβανε στο παρελθόν. Η τετραμερής αποτελεί κατά κάποιον τρόπο τη φυσική συνέχεια της πρόσφατης ελληνογαλλικής συμφωνίας. Η ίδια η συμφωνία ωστόσο έχει τουλάχιστον τέσσερα επίμαχα σημεία.

Πρώτον, ξεκαθαρίζει στο άρθρο 3 ότι εντάσσεται στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Αρα η Γαλλία δεν μπορεί να υπερβεί το νατοϊκό πλαίσιο και να πράξει τα δέοντα υπερασπίζοντας την Ελλάδα, αν χρειαστεί.

Δεύτερον, είναι αμφίβολο αν η Γαλλία έχει την αναγκαία δύναμη, στρατιωτική αλλά ιδίως οικονομική, να ασκήσει έναν τόσο αυτόνομο ρόλο στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Είναι παραπάνω από φανερό ότι οι κινήσεις της φτάνουν λίγο-πολύ μέχρι εκεί που το επιτρέπουν οι ΗΠΑ. Οσο και αν οι λεονταρισμοί του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν κήρυξαν το ΝΑΤΟ κλινικά νεκρό, η Γαλλία παραμένει στο ΝΑΤΟ. Υπέστη μάλιστα την ταπεινωτική ακύρωση της συμφωνίας με την Αυστραλία. Από την άλλη, σε επίπεδο ΕΕ τίποτα δεν γίνεται, όσο και αν η Γαλλία προσπαθεί, αν δεν λάβει σε τελική ανάλυση την έγκριση της Γερμανίας.

Τρίτον, η ελληνογαλλική συμφωνία περιλαμβάνει κάποιες προϋποθέσεις που θα μπορούσαν να ονομαστούν «ρήτρες διαφυγής». Στο άρθρο 2 ορίζεται ότι θα υπάρξει αμοιβαία βοήθεια σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης, αν κάτι τέτοιο διαπιστωθεί από κοινού. Και αν υπάρξει διχογνωμία, αν δηλαδή η γαλλική πλευρά δεν θεωρήσει επίθεση ένα συμβάν που η ελληνική το αποτιμά ως τέτοιο; Της δίνεται έτσι η ευκαιρία να αποποιηθεί των δεσμεύσεών της. Στα άρθρα 8, 10 και 20 ορίζεται ότι Ελλάδα και Γαλλία αναπτύσσουν τη συνεργασία τους «όποτε είναι δυνατό». Αυτή η αυτονόητη αναφορά δεν είναι χωρίς σημασία. Υπογραμμίζει ουσιαστικά τη δυνατότητα του ισχυρού μέρους να ξεφύγει από τις υποχρεώσεις του προς το ανίσχυρο μέρος (Ελλάδα), όταν το κρίνει αναγκαίο.

Τέταρτον, στο άρθρο 18 προβλέπεται η συμμετοχή της Ελλάδας σε θέατρα επιχειρήσεων που ενδιαφέρουν τη Γαλλία. Η Ανατολική Μεσόγειος και η Υποσαχάρια Αφρική είναι δύο από αυτά, όπου εκτυλίσσονται οι κάθε άλλο παρά ενάρετες νεοαποικιοκρατικές βλέψεις της Γαλλίας.

Στο φως των παραπάνω η τετραμερής αποτελεί μάλλον ένα βήμα εμπλοκής της Ελλάδας στους σχεδιασμούς της Γαλλίας για την περιοχή παρά το αντίστροφο, δηλαδή δέσμευση της Γαλλίας στην προάσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας. Οπως σημειώνουν οι συνάδελφοι Αθ. Πλατιάς και Κ. Κολιόπουλος στο πρόσφατο βιβλίο τους «Η τέχνη της στρατηγικής», «οι συμμαχίες μπορεί να σε σώσουν, μπορεί και να σε παγιδεύσουν». Εδώ έχουμε να κάνουμε με τη δεύτερη περίπτωση.

Ο Δημήτρης Καλτσώνης είναι καθηγητής Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο