Πανδημία και διαχείριση της ατομικής αλλά και της συλλογικής ανασφάλειας

Βρισκόμαστε σε μια πολύ κρίσιμη καμπή της πανδημίας COVID-19. Ο αριθμός των μολύνσεων αυξάνει διαρκώς και, σε συνδυασμό με το ποσοστό των ανεμβολίαστων, η πίεση που ασκείται στο σύστημα Υγείας προσεγγίζει επίπεδα μη διαχειρήσιμα. Με δεδομένα τα όσα έχουμε διαπιστώσει μέχρι σήμερα για τις στάσεις και συμπεριφορές του πληθυσμού και τη δυνατότητα επιτήρησης των μέτρων από την πολιτεία, η μετέπειτα πορεία της πανδημίας θα εξαρτηθεί από τα αντανακλαστικά και την αποφασιστικότητα που θα επιδείξει η κεντρική διοίκηση απέναντι σε μια σειρά από ζητήματα και κυρίως σε αυτά που σχετίζονται με τον εμβολιασμό που, στην παρούσα φάση, αποτελεί τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο αντιμετώπισης του πανδημικού κινδύνου.

Η πρόσφατη σύσταση της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμού για ενεργοποίηση της πλατφόρμας μέσω της οποίας προγραμματίζεται η χορήγηση της αναμνηστικής δόσης του εμβολίου στους πεντέμισι μήνες είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Ισως, δε, με δεδομένο ότι: α) υπάρχει επάρκεια εμβολίων, β) παρ’ όλα αυτά, ακόμα ένα κρίσιμο ποσοστό του πληθυσμού που έχει δικαίωμα στον εμβολιασμό δεν αποφασίζει να προσέλθει στα εμβολιαστικά κέντρα, γ) τα τελευταία μπορούν να υποστηρίξουν πολύ μεγαλύτερο αριθμό εξυπηρετούμενων και δ) γνωρίζουμε ότι η προστασία των πλήρως εμβολιασμένων περιορίζεται με την πάροδο του χρόνου, θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο μείωσης του προβλεπόμενου χρονικού διαστήματος για τον εμβολιασμό όσων έχουν νοσήσει αλλά και όσων επιθυμούν να κάνουν την αναμνηστική δόση. Πολλώ δε μάλλον τη στιγμή που η μείωση της θερμοκρασίας νομοτελειακά θα περιορίσει τις υπαίθριες δραστηριότητες και θα αυξήσει τον κίνδυνο νέων μολύνσεων.

Από εκεί και πέρα, το πρόβλημα μετατίθεται στη διαχείριση όσων δεν έχουν ακόμα πειστεί για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων, παρά τα αδιάσειστα επιστημονικά τεκμήρια αλλά και την εμπειρική πραγματικότητα που βεβαιώνουν τα παραπάνω. Η κλιμάκωση του σχεδιασμού από την πειθώ στα κίνητρα και στη συνέχεια στην υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού σε συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες αποτελεί μια λογική και κοινωνικά αποδεκτή επιλογή.

Και ενώ η αντιμετώπιση της ατομικής ανασφάλειας μπορεί να απαιτεί περαιτέρω επένδυση σε ενημέρωση, προσαρμογή των μηνυμάτων σε ειδικά ακροατήρια, κίνητρα κ.λπ., η ανάγκη για αντιμετώπιση της συλλογικής ανασφάλειας είναι επιτακτική. Ο σεβασμός των ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων (πρέπει να) είναι αυτονόητος, ωστόσο η οικονομική και κοινωνική ζωή σε συλλογικό επίπεδο δεν είναι επιτρεπτό να τίθεται σε ομηρεία. Η ευθύνη του κράτους στις κοινωνίες της συνύπαρξης είναι δεδομένη και στο πλαίσιο αυτό ενδεχόμενη απόφαση για υποχρεωτικό εμβολιασμό π.χ. επαγγελματικών ομάδων που θεωρείται ότι μπορούν να συμμετέχουν στη διασπορά του ιού, όπως είναι οι υγειονομικοί, οι εκπαιδευτικοί κ.λπ., εμπίπτει στις υποχρεώσεις του σχετικά με τη θωράκιση της υγείας πληθυσμού. Στο ίδιο πνεύμα, χωρίς φυσικά να περιορίζεται η ελευθερία του λόγου, είναι απαραίτητος ο έλεγχος – με αυστηρά κριτήρια επιστημονικής τεκμηρίωσης και δεοντολογίας – των ανεύθυνων δηλώσεων αντιεμβολιαστών επιστημόνων, που παραπλανούν και οδηγούν στην υιοθέτηση καταστροφικών επιλογών σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.

Εν κατακλείδι, αν και μετά τη διάθεση των εμβολίων μπορούμε να πούμε ότι έχουμε εισέλθει στην πορεία προς την οριστική αντιμετώπιση της πανδημικής κρίσης, η διάρκεια αυτής θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό και από την αποφασιστικότητα που η κεντρική διοίκηση θα επιδείξει σχετικά με τη λήψη μέτρων που μπορεί να μην έχουν μεγάλο βαθμό αποδοχής σε κάποια ακροατήρια. Ομως, τη στιγμή που τα επιστημονικά δεδομένα είναι αδιάσειστα, η ευρύτερη κοινωνική αποδοχή τους πρέπει να θεωρείται δεδομένη και η αντιμετώπιση της συλλογικής ανασφάλειας μπορεί να προκριθεί σε σχέση με την αποδοχή – και αντιμετώπιση – της ανασφάλειας σε ατομικό επίπεδο.

Ο Κυριάκος Σουλιώτης είναι καθηγητής Πολιτικής Υγείας και κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

Ο Αγις Τσουρός είναι πρώην διευθυντής Πολιτικής Υγείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και adjunct professor Παγκόσμιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Βοστώνης