Η Αν πέρα {LF}από τον Σαίξπηρ

Ας ξεκινήσουμε με τα γεγονότα. Ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ στα 18 του, παντρεύτηκε τη μεγαλύτερή του Αν Χαθαγουέι (που ήταν τότε περίπου 25 ετών), γόνο εύπορης αγροτικής οικογένειας. Οταν παντρεύτηκαν, εκείνος ήταν καθηγητής Λατινικών και βοηθούσε τον πατέρα του, που έφτιαχνε γάντια, εκείνη ασχολείτο με τις αγροτικές εργασίες. Εκείνη έμεινε έγκυος πριν από τον γάμο και μετά από έξι μήνες γέννησε την πρώτη κόρη της, τη Σουζάνα. Μετά από μια διετία, γεννήθηκαν τα δίδυμα, ο Αμνετ και η Τζούντιθ. Ο Αμνετ όμως πέθανε το 1596, στην ηλικία των 11 ετών από άγνωστο λόγο.

Παίρνοντας αφορμή από τον θάνατο του μοναδικού γιου του Σαίξπηρ, η πολύ καλή βορειοϊρλανδή συγγραφέας Maggie O’ Farell (1972, Coleraine Βόρειας Ιρλανδίας), εμπνεύσθηκε από το γεγονός αυτό, για να γράψει τον «Αμνετ» («Hamnet»), ένα έξοχο μυθιστόρημα 382 σελίδων, που βραβεύτηκε την προηγούμενη χρονιά με το Women’s Prize for Fiction και κυκλοφόρησε στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε ρέουσα μετάφραση του Αύγουστου Κορτώ.

Το όνομα «Αμνετ» με το οποίο ο Σαίξπηρ και η σύζυγός του βάφτισαν τον γιο τους, όπως και της δίδυμης αδελφής του Τζούντιθ, δόθηκαν προς τιμή των δυο φίλων του ζευγαριού, του Αμνετ και της Τζούντιθ Σάντλερ. Μετά από τρία χρόνια από τον θάνατο του γιου του, ο Σαίξπηρ έγραψε μια από τις πιο φημισμένες τραγωδίες του, την οποία ονόμασε «Αμλετ», έργο που τον καθιέρωσε οριστικά. Το όνομα «Αμνετ», όπως αναφέρει ο μελετητής του μεγάλου δραματουργού και σπουδαίος δοκιμιογράφος Στίβεν Γκρίνμπλατ (Stephen Greenblatt) στο άρθρο του «The death of Hamnet and the Making of Hamlet», και το όνομα «Αμλετ», είναι μορφές του ίδιου ονόματος όπως αναφέρουν τα ληξιαρχικά έγγραφα του Στράτφορντ της εποχής. Το ερώτημα λοιπόν είναι, γιατί ο Σαίξπηρ έδωσε το όνομα του γιου του σε ένα θεατρικό έργο, που εμπνεύστηκε από έναν αρχαίο ααξονικό μύθο;

Μπορεί ο τίτλος του βιβλίου να είναι το όνομα του πρόωρα χαμένου παιδιού, μπορεί επίσης ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ να είναι το κύριο πρόσωπο ενδιαφέροντος στην ιστορία, αλλά η ευφυής συγγραφέας στέκεται στον χαρακτήρα και την προσωπικότητα της γυναίκας που είναι γνωστή ως Αν Χαθαγουέι αλλά σε έγγραφα της εποχής (όπως στη διαθήκη του πατέρα της) ονομάζεται Αγκνες – κι εδώ όπως στην περίπτωση του Αμνετ/Αμλετ, έχουμε μια παραφθορά του ίδιου ονόματος Αν/Αγκνες. Η Αγκνες, λοιπόν, είναι ουσιαστικά η ηρωίδα του μυθιστορήματος, αποτελεί τον κεντρικό χαρακτήρα γύρω από τον οποίον περιστρέφεται η πλοκή του βιβλίου.

«Στα μέρη τούτα έλεγαν παλιά μια ιστορία για μια κοπέλα που ζούσε στις παρυφές ενός δάσους. Οι άνθρωποι αντάλλασσαν τα λόγια αυτά αναμεταξύ τους: «Εχεις ακουστά την κοπέλα που ζούσε στην άκρη του δάσους;» όπως κάθονταν τη νύχτα γύρω απ’ τη φωτιά, την ώρα που ζύμωναν, ή έξαιναν μαλλί για κλώσιμο. Τέτοιες ιστορίες, βέβαια, κάνουν τη νύχτα να κυλάει πιο εύκολα, πραΰνουν ένα δύστροπο παιδί, σε κάνουν να ξεχνάς τις έγνοιες σου.

Στην άκρη του δάσους, μια κοπέλα».

Η σκιά του θανάτου του Αμνετ, ακολουθεί τον αναγνώστη σε όλο το μυθιστόρημα, που ξεκινάει με τον μικρό να φροντίζει την άρρωστη δίδυμη αδελφή του, που παρουσιάζει συμπτώματα πανώλης, και πανικόβλητος να διασχίζει το Στράτφορντ αναζητώντας πρώτα τη μητέρα του και μετά έναν γιατρό.

Η Ο’ Φάρελ μετατοπίζει το βάρος της ιστορίας όμως αργά, πιάνοντας το νήμα από την αρχή. Τη γνωριμία της Αγκνες με τον Σαίξπηρ (που ποτέ δεν κατονομάζεται στο βιβλίο, απλά αναφέρεται ως «ο καθηγητής των Λατινικών», ο «σύζυγος», ο «πατέρας»), πόσο εντυπωσιάζεται εκείνος από αυτή την αγρότισσα με την τρομερή φήμη στην πόλη, ότι είναι ατίθαση, ότι είναι περίεργη, και στην οποία τρέχουν οι κάτοικοι των γύρω περιοχών για να γιατρευτούν από τα μαντζούνια της. Μεταξύ τους υπάρχει μια ακαταμάχητη έλξη, στην οποία δεν μπορούν να αντισταθούν, η εκκεντρικότητα και η άγρια ομορφιά της, αιχμαλωτίζουν τον ρομαντικό Σαίξπηρ. Σύντομα η Αγκνες, διαπιστώνοντας ότι η μητέρα της δεν επιθυμεί αυτή την ένωση (ο πατέρας του Σαίξπηρ, είχε χρεωκοπήσει και της χρωστούσε χρήματα) θα πάρει την κατάσταση στα χέρια της, και θα μείνει έγκυος, φέρνοντας τις δύο οικογένειες προ τετελεσμένου γεγονότος.

Η Αγκνες, δεν θα αργήσει να διαπιστώσει ότι ο γάμος με τον Σαίξπηρ, δεν πρόκειται να ευδοκιμήσει όσο εκείνος είναι εγκλωβισμένος στο επαρχιακό και στενό περιβάλλον της μικρής πόλης, και όσο ζουν σε ένα μικρό σπίτι δίπλα στους γονείς του. Πείθει τον σύζυγό της να πάει στο Λονδίνο, ως αντιπρόσωπος της βιοτεχνίας γαντιών του πατέρα του, αλλά ουσιαστικά γνωρίζοντας ότι εκείνος, που γράφει συνεχώς στο δωμάτιό του, χωρίς κανένας να γνωρίζει τι ακριβώς, θα ακολουθήσει τα όνειρά του. Ο Σαίξπηρ από την ώρα που φεύγει από το σπίτι του Στράτφορντ, θα είναι απών. Η Αγκνες θα γεννήσει τα δίδυμα ουσιαστικά μόνη, θα βιώσει το δράμα του χαμού του Αμνετ, όπου ο Σαίξπηρ δεν θα προλάβει ούτε να της παρασταθεί. Ο γάμος τους, παρά την οικονομική άνθηση, που γνωρίζει η οικογένεια, καθώς ο Σαίξπηρ έχει ήδη γίνει διάσημος και πλούσιος, θα δοκιμαστεί.

Σύγχρονη διάσταση

Η Ο’ Φάρελ, έχοντας την Αγκνες στο κέντρο της ιστορίας, απογειώνει το μυθιστόρημά της. Η σύζυγος του Σαίξπηρ περιγράφεται ως μια γυναίκα δυναμική και στιβαρή, σοφή και ταυτόχρονα αφελής, με άπειρες ιατρικές γνώσεις γύρω από τα βότανα που της μετέφερε η πρόωρα χαμένη μητέρα της, με γνώσεις για το δάσος, για τα ζώα, τα έντομα. Η συγγραφέας τής δίνει μια σύγχρονη διάσταση, ως μια γυναίκα που πρέπει να φροντίσει για όλους και για όλα, με τον σύζυγο διαρκώς απόντα, να ανέρχεται επαγγελματικά και να «φέρνει χρήματα» στο σπίτι. Η Αγκνες δεν έχει ιδέα για το πόσο σπουδαίος θεωρείται ο Σαίξπηρ, εκείνη βλέπει έναν άνθρωπο που αποξενώνεται σιγά – σιγά από το οικογενειακό περιβάλλον και από εκείνη και που κουβαλάει έντονα τις ενοχές του, έναν σύζυγο που ήταν απών από το νεκροκρέβατο του γιου του. Οι εκπληκτικές τελευταίες σελίδες του βιβλίου, που η Αγκνες θα ταξιδέψει στο Λονδίνο και θα δει το «Αμλετ», επιτέλους κατανοώντας το βαθύτερο είναι του συζύγου της, θα μετατρέψουν την κατάσταση εντός της.

Είναι εξαιρετικό το όγδοο μυθιστόρημα της πολυβραβευμένης Ο’ Φάρελ. Ο σπαραγμός, η θλίψη, η οδύνη μεταφέρονται με τόση ζωντάνια, που διαπερνούν τον αναγνώστη. Η συγγραφέας πήρε ένα γνωστό ιστορικό γεγονός και το μετέτρεψε σε ένα μοντέρνο και γεμάτο δυναμισμό μυθιστόρημα, πήρε μια γυναίκα που βρίσκεται στο περιθώριο και στη σκιά του διάσημου συζύγου της και τη μετέτρεψε σε ηρωίδα ολκής. Το μεγάλο όμως πλεονέκτημα του βιβλίου, πέραν της ηρωίδας, είναι η ατμόσφαιρα που δημιουργεί η συγγραφέας. Ο κόσμος του τέλους του 16ου αιώνα περιγράφεται τόσο έντονα και τόσο ζωντανά, που νομίζεις ότι βλέπεις έναν ωραίο πίνακα, ενώ το κεφάλαιο με τη μεταφορά της πανώλης από λιμάνι σε λιμάνι είναι τόσο ευφυές που ξαφνιάζει.

Το «Αμνετ» είναι ένα υπέροχο μυθιστόρημα για τον ρόλο της γυναίκας την εποχή εκείνη, για την απώλεια και τον θάνατο, το πένθος και τον σπαραγμό, τη δημιουργία και την έμπνευση, τον έρωτα και τις σχέσεις. Το βιβλίο που ξεκίνησε να γράφει η Ο’ Φάρελ πριν από τριάντα χρόνια, το παράτησε και ευτυχώς το ξεκίνησε ξανά, για να το διαβάσουμε την εποχή του κορωνοϊού, που άνθρωποι πεθαίνουν αβοήθητοι δίπλα μας, καθιστώντας το, εξαιρετικά επίκαιρο και στις μέρες μας. Θέλει μεγάλη συγγραφική αυτοπεποίθηση να γράψεις ένα βιβλίο, όπου ένας από τους ήρωες είναι – αν όχι ο μεγαλύτερος – ένας από τους επιδραστικότερους συγγραφείς όλων των εποχών και να μην τον βάλεις στο κέντρο του. Η ιρλανδή συγγραφέας το κατάφερε και μάλιστα ιδανικά!

Με το κείμενο αυτό εγκαινιάζεται η συνεργασία του «Β» με τον Αγη Αθανασιάδη, που διατηρεί το μπλογκ Librofilo (www.librofilo.blogspot.gr).  Μέσα στον μήνα θα υποδέχεται τους αναγνώστες και στο νέο βιβλιοπωλείο του «Librofilo & Co», που ανοίγει στο Κουκάκι (Βεΐκου 101).

{1BSYG}Μάγκι Ο’Φάρελ{1BSYG}{CR}{2BTIT}Άμνετ{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Αύγουστος Κορτώ{CR}Εκδ. Ψυχογιός, σελ. 392{CR}{BIBTIM}Τιμή 16,60 ευρ{3BEKD}ώ{BIBTIM}