Πέθανε ο τελευταίος πρόεδρος του απαρτχάιντ

Σε ηλικία 85 χρόνων απεβίωσε χθες, στο σπίτι του στο Κέιπ Τάουν, έπειτα από μάχη με τον καρκίνο, ο Φρεντερίκ Ντε Κλερκ, ο τελευταίος λευκός πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, που έβαλε τέλος στο καθεστώς του απαρτχάιντ μαζί με τον Νέλσον Μαντέλα, και μοιράστηκε για αυτόν τον λόγο μαζί του το Νομπέλ Ειρήνης το 1993.

Ο Ντε Κλερκ γεννήθηκε το 1936 στο Γιοχάνεσμπουργκ σε μία υπερσυντηρητική οικογένεια: ο παππούς του ήταν ένας από τους συνιδρυτές του Εθνικού Κόμματος της Νότιας Αφρικής, που εγκαθίδρυσε μετά το 1948 το καθεστώς του απαρτχάιντ, ο πατέρας του ανέλαβε διάφορα υπουργικά πόστα τη δεκαετία του 1950 και του 1960, ο ίδιος ακολούθησε τα βήματά του τις δεκαετίες του 1970 και του 1980. «Φαινόταν να είναι η πεμπτουσία του ανθρώπου του κομματικού μηχανισμού (…) Τίποτε στο παρελθόν του δεν έμοιαζε να δείχνει ούτε καν σκιά μεταρρυθμιστικού πνεύματος», θα έγραφε αργότερα για αυτόν ο Νέλσον Μαντέλα στην αυτοβιογραφία του. Κι εντούτοις, έναν χρόνο αφότου διαδέχθηκε στην προεδρία της Νότιας Αφρικής τον Πίτερ Μπότα, λόγω ενός εγκεφαλικού επεισοδίου που οδήγησε στην παραίτησή του, ο Ντε Κλερκ αιφνιδίασε δηλώνοντας, στις 2 Φεβρουαρίου του 1990, ενώπιον του Κοινοβουλίου: «Η ώρα των διαπραγματεύσεων έχει φτάσει».

Η χώρα ήταν αντιμέτωπη με βαριές οικονομικές κυρώσεις και μία κοινωνική κινητοποίηση που αμφισβητούσε όλο και περισσότερο το απαρτχάιντ. Ο Ντε Κλερκ ήρε την κατάσταση έκτακτης ανάγκης που ίσχυε από το 1985, ανακοίνωσε την άνευ όρων αποφυλάκιση του ηγέτη του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (ANC) Νέλσον Μαντέλα και νομιμοποίησε περισσότερα από 30 κόμματα μη λευκών, ανάμεσά τους και το ANC. Ηταν η αρχή της μεταβατικής διαδικασίας που οδήγησε, τον Απρίλιο του 1994, στις πρώτες πολυφυλετικές εκλογές της χώρας και τη νίκη του ANC με ποσοστό 62,65%. Το νέο Κοινοβούλιο εξέλεξε τον Μαντέλα πρόεδρο της χώρας, ο Φρεντερίκ Ντε Κλερκ, όπως και ο μετέπειτα πρόεδρος Θάμπο Μπέκι, ανέλαβαν αντιπρόεδροί του. Το 1996, ωστόσο, ο Ντε Κλερκ αποχώρησε από την κυβέρνηση εθνικής ενότητας, εκτιμώντας πως το νέο σύνταγμα δεν διασφάλιζε τα συμφέροντα της λευκής μειοψηφίας. Εναν χρόνο αργότερα, εγκατέλειψε την προεδρία του Εθνικού Κόμματος και ανακοίνωσε την απόσυρσή του από την ενεργό πολιτική.

Με τα χρόνια, και κυρίως με την έναρξη των ακροάσεων της Επιτροπής Αλήθειας και Συμφιλίωσης, που ανέλαβε να ρίξει φως στα εγκλήματα του απαρτχάιντ, η εικόνα του αμαυρώθηκε στα μάτια της κοινής γνώμης. Ο ίδιος προκάλεσε σάλο πέρυσι δηλώνοντας στο εθνικό ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο πως δεν πιστεύει ότι το απαρτχάιντ ήταν έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, όπως έχει χαρακτηριστεί από τον ΟΗΕ. Κατόπιν, ζήτησε συγγνώμη για αυτήν τη δήλωσή του.