Νέα πνοή στη Στοά Μοδιάνο

Από τη δεκαετία του ΄60, με γοήτευαν οι τακτικές επισκέψεις με τον πατέρα μου στην κεντρική αγορά στην οδό Αθηνάς. Ενας ζωντανός μεγαλειώδης χώρος με μια μοναδική πολλαπλότητα εμπειριών. Με αυτές τις μνήμες, σαν φοιτητής στη Θεσσαλονίκη, απολάμβανα τη μεγαλύτερη αντίστοιχη Κεντρική Στοά Τροφίμων της πόλης, την περίφημη «Αγορά Μοδιάνο», με τα 144 καταστήματα, ανάμεσά τους καφενεία, ταβερνεία και μεζεδοπωλεία, αγαπημένα στέκια συνάντησης.

Πρόκειται για ένα γραμμικό κτίριο, σχεδιασμένο το 1922 από τον αρχιτέκτονα και πολιτικό μηχανικό Eli Modiano, με σπουδές στην École Centrale des Arts et Manufactures του Παρισιού, γιο του τραπεζίτη Ιακώβ Μοδιάνο, μιας από τις σημαντικές εβραϊκές σεφαραδίτικες οικογένειες που κινούσαν εκείνη την εποχή την οικονομία της πόλης. Πραγματοποιείται μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917, στο πλαίσιο του επανασχεδιασμού του κέντρου της πόλης από τον πολεοδόμο Ernest Hébrard. Ενα από τα πρώτα κτίρια στην Ελλάδα, κατασκευασμένο από μπετόν, ύψους 15 μέτρων και  εμβαδού 2.712 τ.μ. με μια εντυπωσιακή στέγη με φεγγίτες και με ζευκτά από χάλυβα φερμένο από το Βέλγιο, που υποδέχεται σε ελαφρά κεκλιμένο δάπεδο σειρές με μονώροφα ισόγεια καταστήματα. Δύο ενδιαφέρουσες προσόψεις με μεγάλα ανοίγματα και με νεοκλασικά αετώματα, κοσμούν τις δύο κύριες εισόδους που ενώνουν τις οδούς Ερμού και Βασιλέως Ηρακλείου.

Η Στοά Μοδιάνο υπήρξε η πρώτη εσωτερική αγορά τροφίμων με εκλεκτά προϊόντα, στην καρδιά της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της Θεσσαλονίκης, χτισμένη στα ευρωπαϊκά πρότυπα, πόλος έλξης της αστικής τάξης της πόλης, και όπως λέγεται, την ημέρα των εγκαινίων στις 23 Μαρτίου 1925, ως αργά τη νύχτα προσφέρονταν στους καλεσμένους εξαιρετικά εδέσματα και ποτά, μέχρι μαύρο χαβιάρι και σαμπάνια.

Μέσα στα χρόνια πολλά άλλαξαν. Από τις μεγάλες δόξες, η φθορά και η εγκατάλειψη του κτιρίου μετά από έναν αιώνα, οδήγησαν στη διακοπή της λειτουργίας του και μέσω του ΤΑΙΠΕΔ πέρασε στην ιδιοκτησία των ομίλων Fais, αφού είχε χαρακτηριστεί ως διατηρητέο το 1983 και ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο το 1995 από το υπουργείο Πολιτισμού. Στόχος του ομίλου, πέρα από τη διατήρηση του μνημείου είναι να εντάξει υψηλής ποιότητας τρόφιμα, μέσα σε μία πολυπολιτισμική αγορά, που θα συγκεντρώνει μοναδικές γεύσεις και προϊόντα από όλο τον κόσμο. Παράλληλα δε  να λειτουργήσει και σαν χώρος κοινωνικής συγκέντρωσης και επικοινωνίας.

Η αρχιτεκτονική επέμβαση

Τη μελέτη ανάπλασης ανέλαβε το αρχιτεκτονικό γραφείο SPARCH/Σακελλαρίδου-Παπανικολάου, με υπεύθυνη του έργου τη Μόρφω Παπανικολάου, αρχιτέκτονα και  διδάσκουσα στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ, με σύμβουλο σε θέματα αποκατάστασης μνημείων την Κλεοπάτρα Θεολογίδου και με τη συνεργασία του πολιτικού μηχανικού Αθανάσιου Κοντιζά. Η γνωστή και βραβευμένη Ελευθερία Ντεκώ έχει αναλάβει τους φωτισμούς.

Στόχος της αρχιτεκτονικής επέμβασης είναι να αναδείξει τον χαρακτήρα του μνημείου, την ιστορία του, τη μορφή του και τις τεχνικές κατασκευής του. Παράλληλα επιδιώκει να συνδέσει το σημαντικό του παρελθόν με τη δημιουργία μιας σύγχρονης ταυτότητας,  διατηρώντας την παραδοσιακή δομή ως αγοράς τροφίμων σε αρμονία με τις απαιτήσεις του σύγχρονου τρόπου πώλησης τροφίμων, σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Στο πλαίσιο αυτό, στο ισόγειο εντάσσονται με την ίδια διάταξη τα καταστήματα, με τις απαραίτητες αποθήκες και τις Η/Μ εγκαταστάσεις στο υπόγειο. Στο επίπεδο των υφιστάμενων εξωστών που βρίσκονται στις δύο βασικές όψεις της Αγοράς προβλέπεται η ανακαίνιση των δύο χώρων εστίασης. Η  πιο ενδιαφέρουσα όμως αρχιτεκτονική χειρονομία είναι ή ένταξη πάνω από τις οροφές των καταστημάτων ενός νέου ξύλινου δαπέδου (deck), που θα μπορεί να φιλοξενήσει καθιστικά σαν ένας χώρος συναντήσεων, διέλευσης, ίσως παρουσιάσεων βιβλίων ή άλλων οργανωμένων και μη δραστηριοτήτων. Ενα επίπεδο με ενδιάμεσα ανοίγματα για να μην κρύβονται το φυσικό φως και τα μεταλλικά στοιχεία της οροφής από το ισόγειο, αλλά και σαν ένας δρόμος χαλάρωσης που  εξασφαλίζει και τη δυνατότητα να παρακολουθείς τα όσα γίνονται στο κάτω επίπεδο της αγοράς.

Ψυχοθεραπεία του παρελθόντος, ρομπότ του μέλλοντος

Λέγεται από τους Θεσσαλονικείς ότι μια επίσκεψη στην αγορά Μοδιάνο ήταν εκτός των άλλων και ψυχοθεραπευτική. Συχνά την επισκεπτόντουσαν όταν ήταν ψυχολογικά πιεσμένοι, χωρίς απαραίτητα να χρειάζονταν να ψωνίσουν κάτι. Στην αγορά αυτή «διασταυρώθηκαν, συγχρωτίστηκαν, διασκέδασαν, μέθυσαν, τραγούδησαν, χόρεψαν, αντάλλαξαν ευχές, υποσχέσεις και πειράγματα χιλιάδες άνθρωποι». Σήμερα βιώνουμε μια νέα εποχή, που η πανδημία οδήγησε στις διαδικτυακές παραγγελίες τροφίμων. Χιλιάδες ρομπότ σε τεράστιες αυτοματοποιημένες αποθήκες στο Ηνωμένο Βασίλειο, κινούνται σε ένα ορθογωνικό πλέγμα με ράγες και πάνω από αμέτρητα κιβώτια προϊόντων, επιλέγουν και συσκευάζουν τις παραγγελίες για να φτάσουν έξω από την πόρτα των καταναλωτών σε ελάχιστο χρόνο. Προοιωνίζεται λοιπόν η κυριαρχία μιας νέας πραγματικότητας στο άμεσο μέλλον.

Αναρωτιέμαι, μετά από αυτή τη σημαντική επέμβαση στη Στοά Μοδιάνο και με τις ουσιαστικές αλλαγές που έχουν προκύψει στην ευρύτερη περιοχή και στη νοοτροπία των ανθρώπων, αν τελικά το κτίριο αυτό μέσα στον χρόνο θα λειτουργήσει με μια ανάλογη με τα παλιά λογική. Θέλω να ελπίζω ότι οι Θεσσαλονικείς θα καταφέρουν να περισώσουν αυτή την ανθρώπινη διάσταση και θα αποφύγουν να το οδηγήσουν σε ένα νέο απρόσωπο Mall.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί εδώ και δέκα χρόνια τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com με σχετική θεματολογία