Το 1821 με το βλέμμα ευρωπαίων ζωγράφων

Εχει δεχθεί το βόλι του εχθρού και ξεψυχά δίπλα σε ένα κανόνι. Γύρω του, οι συμπολεμιστές του, μερικοί μόλις Ελληνες από τους 485 που μάχονταν εναντίον των 6.000 Οθωμανών στο Σκουλένι της Μολδαβίας. Εκείνος στο ένα του χέρι κρατά ακόμη το όπλο του και με το άλλο έχει γράψει με το αίμα του το τελευταίο σημείωμα προς τη μητέρα του «μήτηρ, θνήσκω υπέρ πατρίδος, 1821». Το όνομά του μπορεί να μην έγινε γνωστό στο ευρύ κοινό, όμως πέρασε στην αθανασία χάρη σε έναν από τους σπουδαιότερους ιταλούς ζωγράφους του 19ου αι., τον Φραντσέσκο Ποντέστι, που απεικόνισε σε μια ελαιογραφία του τις τελευταίες στιγμές του ζακυνθινού αγωνιστή, του Σπύρου Δαγλιόστρου.

Η ελαιογραφία αυτή, έργο που φιλοτεχνήθηκε περί το 1831, είναι ένα από τα 30 και πλέον που συνθέτουν την έκθεση «Θησαυροί φιλελληνικής ζωγραφικής από τη συλλογή του Ιδρύματος Αντώνιος Ε. Κομνηνός», η οποία αποτελεί συνδιοργάνωση του Μουσείου Μπενάκη και του Ιδρύματος Α. Κομνηνού, ως η κατακλείδα των εκθέσεων και εκδόσεων του υπερδραστήριου μουσείου στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων για την επέτειο των 200 ετών από την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης.

Μέσα στο «δωμάτιο με τους θησαυρούς», όπως χαρακτήρισε την αίθουσα των περιοδικών εκθέσεων του κεντρικού κτιρίου του Μουσείου Μπενάκη ο επιστημονικός διευθυντής του Γιώργης Μαγγίνης, οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία – με δωρεάν είσοδο – να δουν έργα τέχνης που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό με υπογραφές σπουδαίων ζωγράφων, οι οποίοι ενέταξαν το φιλελληνικό στοιχείο στο εικαστικό τους ρεπερτόριο, από την Ιταλία, τη Γερμανία, τη Δανία, τη Γαλλία και την Αγγλία. Και να διαπιστώσουν «τις διαφορετικές πτυχές προσέγγισης του φιλελληνισμού ανάλογα με τα πρότυπα και την ιδεολογία της χώρας καταγωγής τους», όπως τόνισε η ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια της έκθεσης Φανή – Μαρία Τσιγκάκου.

ΑΠΡΟΣΜΕΝΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ. Πέρα από την υψηλή ποιότητα της ζωγραφικής και την αίσθηση ότι το βλέμμα βρίσκεται απέναντι από συνεχή μικρά αινίγματα που ζητούν απαντήσεις (όπως επί παραδείγματι αν τα κτίρια που εμφανίζονται σε διάφορες όψεις της Αθήνας υπήρχαν ή προστέθηκαν από τους ζωγράφους, αν ο λόφος του Αστεροσκοπείου μπορεί να φαίνεται ψηλότερος από τον βράχο της Ακρόπολης κ.ά.), κατά την περιήγηση στις τρεις ενότητες της έκθεσης που σχεδίασαν ο Ανδρέας Γεωργιάδης και η Βιβή Γερολυμάτου ο επισκέπτης μπορεί να δοκιμάσει την παρατηρητικότητά του και να ανακαλύψει πολλές ενδιαφέρουσες και σε ορισμένες περιπτώσεις απρόσμενες λεπτομέρειες. Η βιβλική σκηνή της «Φυγής στην Αίγυπτο» μεταφέρεται μπροστά από το Αστεροσκοπείο και με φόντο τα μνημεία της Ακρόπολης από τον αυστριακό ζωγράφο Γιόζεφ Χόφμαν, ο οποίος σχεδίαζε σκηνικά για την Οπερα της Βιέννης και το Μπάιροϊτ, στο έργο του «Αποψη της Αθήνας με την Ακρόπολη και τον Λόφο του Αστεροσκοπείου» (1857), παραγγελία του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Σίνα. Τα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας όπως διακρίνονται στο φόντο του πίνακα «Η πόλη της Κέρκυρας από την Ανάληψη» (1857), ένα από τα 3.000 έργα με θέμα την Ελλάδα του διάσημου άγγλου τοπιογράφου Εντουαρντ Λιρ. Ο άνδρας που σηκώνει ψηλά το παιδάκι το οποίο κρατά στα χέρια του για να φτάσει μια γυναίκα που του προσφέρει ένα κουλουράκι στον γεμάτο πρόσωπα και δράσεις της καθημερινότητας πίνακα του Δανού Μαρτίνους Κριστιάν Βέσελτοφτ Ρορμπάι «Η περιοχή γύρω από τον Πύργο των Ανέμων» (1839). Ενας άλλος άνδρας με τα εργαλεία στο χέρι, έτοιμος να ξεκινήσει την ανοικοδόμηση, αλλά και ο φοίνικας – σύμβολο αναγέννησης – που έχει φυτρώσει μέσα στα χαλάσματα μαρτυρούν την αισιοδοξία για το μέλλον στον πίνακα του γερμανού καλλιτέχνη της «ιστορικής – ειδησεογραφικής ζωγραφικής» Πέτερ φον Ες «Επιστροφή αθηναϊκής οικογένειας στο κατεστραμμένο σπίτι τους» (1837). Η έκθεση συνοδεύεται από δίγλωσσο κατάλογο (ελληνικά – αγγλικά).