«Στην πέρα όχθη μιας ζωής ξοδεμένης»

Είναι φέτος 50 χρόνια από τον θάνατο του Γιώργου Σεφέρη. Οσα και τα χρόνια, πάνω – κάτω, πολλών από μας, που αρχίσαμε να υπάρχουμε ποιητικά τον καινούργιο αιώνα – μετά το 2000. Για εμάς, αισθάνομαι, η ποίηση του Σεφέρη, ενώ διατηρεί ακέραιο τον πυρήνα της δραματικής της συγκίνησης, μοιάζει πολλές φορές με ωραίο δώρο που δεν ανοίχτηκε και το περιτύλιγμά του είναι πια πολυκαιρισμένο, αδιάφορο, ά-σχημο. Δεν μας λέει πολλά, όλων εμάς, η «Κύπρος όπου τον εθέσπισαν», η Αγιάναπα, η Εγκωμη, οι Πλάτρες, οι κολόκες του ζωγράφου Διαμαντή ή αλλού η βυθισμένη «Κίχλη» του Πόρου και η Νότια Αφρική του Στράτη Θαλασσινού και η Ασίνη ή η Χώρα του Αχωρήτου. Αυτή η αίσθηση, ενός περιτυλίγματος που πρέπει ίσως να σκιστεί για να χαρούμε επιτέλους καλύτερα το δώρο της ατόφιας συγκίνησης που περιέχει, με έκανε να γράψω το ακόλουθο ποίημα. Οπότε, δεν θέλω να το διαβάσετε σαν άλλη μια τελετουργική πατροκτονία, αλλά σαν μια προσπάθεια διάσωσης της συγκίνησης – σαν μια συγκίνηση με άλλα, προσφορότερα μέσα.

Ορφέας Απέργης

Η Ελενίτσα

Πού με θέσπισε;

Τα κουνούπια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στην Αθήνα.

Κουνούπι ενοχλητικό, μες στον ανασασμό των σωμάτων που κοιμούνται,

εσύ που δωρίζεις τη μουσική τόπων εξωτικών

στα απλωμένα σώματα και στις ψυχές

αυτών που δεν μπορούν να κοιμηθούν τα βράδια του καλοκαιριού.

Τυφλό ζουζούνισμα που ψηλαφείς μέσα στη νυχτωμένη αϋπνία

στήθη και κνήμες· δε θα τολμούσα να πω καρδιές·

και το γλυκό τρικύμισμα του ξαγριεμένου έρωτα.

Τα κουνούπια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στην Αθήνα.

Ποια είναι η Αθήνα αυτή; Ποιος τη γνωρίζει ετούτη την πόλη;

Εζησα τη ζωή μου ακούγοντας ονόματα ανήκουστα:

δρόμους παλιούς, καινούργια σπίτια της ίδιας τρέλας των ανθρώπων

και των θεών τους·

η μοίρα μου που κλαψουρίζει

ανάμεσα στα στερνά του συμμορίτη παππού μου

και μιαν άλλη Αθήνα, καταχείμωνο Δεκέμβρη,

μ’ έφερε σ’ αυτή εδώ την απαράλλαχτη γειτονιά.

Το φεγγάρι

βγήκε απ’ το φωταγωγό σαν απλωμένο σφουγγαρόπανο·

σκέπασε τις λάμπες του Δρόμου, τώρα πάει να βρει

την καρδιά του Εντόμου, κι όλα τ’ αλλάζει.

Πού είναι το ψέμα;

Ημουνα κι εγώ κάποιο φεγγάρι ειρήνης δρομέας·

το ριζικό μου, ενός ανθρώπου που πέτυχε όλους τους στόχους.

Κουνούπι ανωφελές,

σαν και μια τέτοια νύχτα στ’ ακροθαλάσσι των προγόνων μου

σ’ άκουγαν τα δουλικά του παππού μου που σέρνανε τον αμανέ,

κι ανάμεσό τους -ποιος θα το ‘λεγε- μια Ελενίτσα.

Αυτή που κυνηγούσαμε χρόνια όλα τα παιδιά με τα γυαλιστερά ποδήλατα.

Ηταν εκεί, στα χείλια απάνω της θάλασσας, την άγγιξα, μου μίλησε:

«Δεν είναι ψέμα, δεν είναι ψέμα» ούρλιαζε.

«Μπήκα κι εγώ στο καράβι με τη μαύρη πλώρη.

Ποτέ δεν πάτησα τη γη της φευγάτης πατρίδας μου».

Με το βαθύ της στήθος, το φεγγάρι στα μαλλιά,

κι αυτή την ανάσα τη σύγκορμη,

φως φεγγαρίσιο και δόντια να λάμπουνε κοφτερά

σημάδια στους ώμους, στους μηρούς, στα γόνατα,

ζωντανό δέρμα, παιδεμένο, και τα μάτια,

τα με χωρίς βλέφαρα,

μαύρα μάτια στην πέρα όχθη μιας ζωής ξοδεμένης.

Και στην Αθήνα; Στην Αθήνα μου;

Τίποτα στην Αθήνα – και τα πάντα,

σαν είδωλο ενός κόσμου που αρνιέται ν’ αποκοιμηθεί.

Ετσι το θέλησαν οι θεοί των εντόμων.

Κι ο θείος Χάρης, μ’ ένα σύννεφο πλάγιαζε, σα να ήτανε πλάσμα

της πιο βρωμερής φαντασίας του·

κι εμείς σφαζόμασταν για την Ελενίτσα, την υπηρετριούλα του παππού, δέκα χρόνια.

Μεγάλος πόνος και μεγάλη χαρά σε όλη τη γειτονιά μας.

Κορμιά ριγμένα

στην πάλη και στο ποδόσφαιρο και στο ξυλίκι·

τόσες ψυχές παιδικές

δοσμένες στις πέτρες και το χαλίκι που μάτωνε τα γόνατα

σα να ‘ταν κοινωνία.

Κι οι ποταμοί απ’ τον ιδρώτα φουσκώναν μες στις λάσπες

του ανολοκλήρωτου έρωτα

για ένα μικρό κυμάτισμα, για μια ποδίτσα,

του γιασεμιού το τίναγμα, τη δόλια Ελενίτσα.

Κι ο αδερφός μου;

Ο αδερφός μου, που μοιραζόμασταν την ίδια λερωμένη φανέλα;

Κουνούπι, κουνούπι, κουνούπι ανωφελές,

τ’ είναι το όφελος, τι το μη όφελος, και τι τ’ ανάμεσό τους;

Τα κουνούπια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στην Αθήνα.

Ασθενικό έντομο,

στην Κυψέλη τη βαθιά, την κοσμοχαλασμένη

που έταξαν για να μου θυμίζει την παιδική μου πατρίδα,

έμεινα ξάγρυπνος, μοναχός μ’ αυτό το παραμύθι·

μην είναι ψέμα πως είσαι παραμύθι,

μην είναι ψέμα πως οι άνθρωποι θα ξαναπιάσουν

την παλιά πλεκτάνη των εντόμων·

μην είναι ψέμα

πως κάποιος άλλος Χάρης, ύστερα από τα χρόνια της χάρης,

ή κάποιος Αρης ή Πάρης ή Χαρά

ή κάποιος πολύ πιο γνωστός μου ανώνυμος,

που ωστόσο είδε ποτάμι τον κόσμο να ξεχειλάει,

θα το ‘χει μες στη μοίρα του ν’ ακούσει

μαντατοφόρους τα έντομα να τους ψιθυρίζουνε μέσα στη νύχτα:

«Δε γίνεται να χαθεί τόσος πόθος

για ένα μικρό κυμάτισμα, για μια ποδίτσα,

του γιασεμιού ένα τίναγμα, μια δόλια Ελενίτσα».

Ορφέας Απέργης (με τον τρόπο του Γ.Σ.)