Η πολιτική παρακαταθήκη της προέδρου του ΚΙΝΑΛ

Η αδόκητη απώλεια της Φώφης Γεννηματά μας έχει όλους συγκλονίσει – φίλους, αντιπάλους, ακόμη και αδιάφορους πολίτες που τιμούν την αξιοπρεπή προσπάθεια ενός ανθρώπου, μιας γυναίκας, να δημιουργήσει και να προσφέρει, έχοντας παράλληλα να αναμετρηθεί με ένα δυσοίωνο πεπρωμένο. Η δύναμη ψυχής που επέδειξε διαχειριζόμενη το οικογενειακό και προσωπικό της δράμα, δεν μας εμποδίζει να προβούμε σε μία ψύχραιμη αποτίμηση της πολιτικής της συνεισφοράς, με έμφαση στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και του Κινήματος Αλλαγής. Και να διαπιστώσουμε ότι αντίστοιχα συνεπής υπήρξε στην πολιτική της στάση και προσπάθεια ώστε ο χώρος που εκπροσωπεί να εκφράζει υπεύθυνη και αυτόνομη προοδευτική πολιτική.

Η Φώφη Γεννηματά είχε να διαχειριστεί δύο μεγάλες προκλήσεις. Πρώτον, τον κατακερματισμό του πολιτικού της χώρου, απόρροια των μεγάλων κλυδωνισμών της πενταετίας που είχε προηγηθεί (και ορισμένων στρατηγικών αστοχιών). Κατόρθωσε, σε πρώτο χρόνο, να διατηρήσει τον χώρο σε στιγμές που η χώρα βίωνε την απειλή ενός νέου πολιτικού διχασμού. Βοήθησε σε αυτό και η πολιτική παρακαταθήκη που της άφησε ο αείμνηστος Γιώργος Γεννηματάς. Σε δεύτερο χρόνο, με τη βοήθεια (για να είμαστε δίκαιοι) και ανθρώπων πέραν της πολιτικής οικογένειας του ΠΑΣΟΚ, μπόρεσε να δώσει ορισμένη δυναμική στην παράταξή της. Η θέση της ήταν υπέρ μιας αυτόνομης πολιτικής πορείας. Στενοχώρησε ίσως σε αυτήν την προσπάθεια ορισμένους, που θεωρούσαν ότι μία τέτοια πλεύση οδηγούσε στον απομονωτισμό.

Ωστόσο, η αντίληψή της ήταν ότι το Κίνημα Αλλαγής δεν επιτρέπεται να εξελιχθεί σε δορυφόρο ούτε της ΝΔ ούτε του ΣΥΡΙΖΑ, ως μία δύναμη μετριασμού και εξορθολογισμού τους. Και η ιστορία νομίζω δείχνει ότι όποτε κεντρώες ή κεντροαριστερές δυνάμεις αντιλαμβάνονταν έτσι τον πολιτικό τους ρόλο, οδηγούνταν στην απορρόφηση, ή την εξαέρωση.

Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση αφορούσε τον τρόπο αντιπολίτευσης προς τις κυβερνήσεις του ΣΥΡΙΖΑ και αργότερα της ΝΔ. Η θέση της νομίζω ήταν ότι ο τόπος χρειάζεται μία υπεύθυνη αντιπολίτευση που θα διαφυλάσσει και θα αναδεικνύει τις λαϊκές ρίζες της παράταξης δίχως να καταπίπτει σε λαϊκισμό. Ετσι, έβαλε πλάτη στην προσπάθεια της χώρας να αντιμετωπίσει ορθολογικά την πανδημία. Υποστήριξε μία εξωτερική πολιτική που ενισχύει τη διεθνή θέση της χώρας. Αλλά έβαζε κόκκινες γραμμές όπου θεωρούσε ότι επαπειλείτο υπαναχώρηση σε θέματα αξιών και δικαιωμάτων ή όπου αντιλαμβανόταν ότι η επίκληση του εκσυγχρονισμού είναι εικονική.

Ο θάνατος βρήκε τη Φώφη Γεννηματά στη μέση προσπάθειας να συγκροτηθεί προοδευτικός λόγος για τον ρόλο της σοσιαλδημοκρατίας σήμερα. Αναζητούσε μία συγκροτημένη πολιτική θέση απέναντι στην κλιματική αλλαγή και τις απειλές στα εργασιακά δικαιώματα, ένα μοντέλο κοινωνικά δίκαιης και περιβαλλοντικά βιώσιμης ανάπτυξης. Εχουμε κατά καιρούς διατυπώσει την άποψη ότι οι προκλήσεις για τη σοσιαλδημοκρατία είναι δομικές και όχι συγκυριακές. Υπερβαίνουν κατά πολύ τις ελληνικές ιδιαιτερότητες. Αποδίδουν βαθύτερες αγκυλώσεις της ευρωπαϊκής προσπάθειας για τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους. Η απώλεια της Φώφης δεν επιτρέπει να ξεδιπλωθεί και να αποτιμηθεί η συνεισφορά που προσδοκούσε. Η πολιτική όμως παρακαταθήκη που αφήνει δημιουργεί χρέος στους διαδόχους της να αναδεχθούν αυτό το έργο και στους συνοδοιπόρους και συναγωνιστές της να μην εγκαταλείψουν τον αγώνα.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ.