Χαμένοι στη μετάφραση

Καμιά φορά, οι στοίβες με αδιάβαστα βιβλία στα ράφια ή στο πάτωμα μπορεί να κρύβουν εκπλήξεις. Ψάχνοντας σε μια τέτοια στοίβα, τις προάλλες, ξετρύπωσα ένα βιβλίο που είχε εκδοθεί το 2017 και είχε κάνει κάποια αίσθηση σε ακαδημαϊκούς κύκλους. Είχε θέμα την εκλογική παρακμή της σοσιαλδημοκρατίας και της Κεντροαριστεράς στην Ευρώπη και στον κόσμο. Κι έναν προκλητικό τίτλο: «Γιατί χάνει η Αριστερά;»

Ηταν 2017, η εποχή των επικηδείων. Ο Ολαφ Σολτς είχε μόλις οδηγήσει το γερμανικό SPD σε μια ακόμη μεγάλη ήττα. Οι Εργατικοί στη Βρετανία είχαν υποστεί την τρίτη συνεχόμενη εκλογική τους συντριβή. Ιστορικά κόμματα με ισχυρή παράδοση, όπως οι Εργατικοί στην Ολλανδία ή το Σοσιαλιστικό κόμμα του Μιτεράν στη Γαλλία, κινδύνευαν με αφανισμό. Η εποχή όπου η σοσιαλδημοκρατία κυβερνούσε τις 15 από τις 17 ευρωπαϊκές χώρες (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας), στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990, έμοιαζε μακρινή και ανεπίστρεπτη. Ο ριζοσπαστικός λαϊκισμός κάλπαζε. Και ο μαρασμός της σοσιαλδημοκρατίας συνιστούσε, κατά τους επιμελητές της έκδοσης, μια δοκιμασία για την αντοχή των υλικών της δημοκρατίας. Οπως έγραφε η Σέρι Μπέρμαν, καθηγήτρια στο Barnard college του Columbia, «η παρακμή της Κεντροαριστεράς έχει τραυματίσει τη δημοκρατία».

Εχουν περάσει τέσσερα χρόνια από τότε. Ο «λούζερ» Ολαφ Σολτς ετοιμάζεται να γίνει ο νέος καγκελάριος στη Γερμανία. Οι σκανδιναβικές χώρες, στο σύνολό τους, για πρώτη φορά εδώ και 20 χρόνια, κυβερνούνται πάλι από σοσιαλδημοκράτες. Στην Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία, η Κεντροαριστερά ελέγχει την κυβέρνηση. Ο αέρας δεν φουσκώνει πια τα πανιά του ριζοσπαστικού λαϊκισμού – παράδειγμα η Ιταλία, όπου οι πανίσχυροι ως πρόσφατα λαϊκιστές με «αριστερό» ή «δεξιό» πρόσημο, η Λέγκα και τα Πέντε Αστέρια, υπέστησαν καθίζηση στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές και η Κεντροαριστερά για πρώτη φορά κέρδισε και τους πέντε μεγάλους δήμους της χώρας. Ο Μπάιντεν στην Αμερική μοιάζει να φέρνει κάτι περισσότερο από ανακούφιση που γλιτώσαμε από τον Τραμπ – μια ιστορική στροφή, ανάλογη της στροφής Ρούζβελτ τη δεκαετία του 1930. Και η Ελλάδα του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι η μόνη χώρα της παλιάς Ευρώπης που έχει ένα ισχυρό κεντροδεξιό κόμμα στο τιμόνι της. Τα νερά άλλαξαν.

Κι όμως. Ξεφυλλίζοντας εκείνο το βιβλίο, γραμμένο την εποχή της απαισιοδοξίας, βρήκα πως πολλοί από τους λόγους με τους οποίους προσπαθούσε να εξηγήσει την παρακμή της Αριστεράς, ισχύουν ακόμη. Ποιες εξηγήσεις; Πως η λειτουργία της δημοκρατίας έχει αλλάξει, τα social media έχουν ναρκοθετήσει το τοπίο, τα κόμματα αποκόβονται από το ευρύτερο (και νεανικότερο) κοινωνικό περιβάλλον και μοιάζουν κλεισμένα σε έναν εσωτερικό ανταγωνισμό για την εξουσία, που δεν παράγει νόημα για τους πολίτες. Πως η αλλαγή της δομής της οικονομίας, η άνοδος μιας «αυτοαπασχολούμενης», ανασφαλούς εργατικής τάξης, με ασταθείς εργασιακές σχέσεις, απομακρύνει από την Κεντροαριστερά παραδοσιακά της ακροατήρια. Πως εκλογική συμπεριφορά και κοινωνική θέση αποσυντονίζονται. Πως μια ιδεολογική ατροφία μοιάζει να έχει εγκατασταθεί στα αριστερά του Κέντρου – μετά τον εξαντλημένο «τρίτο δρόμο» του Γκίντενς καμιά νέα ιδέα δεν είχε προκύψει. Και μια γενιά μέτριων ηγετών στερούσε τη σοσιαλδημοκρατία από κάθε λάμψη. Με εξαιρέσεις, φυσικά. Ο ανθεκτικός θρίαμβος των Εργατικών στη Νέα Ζηλανδία, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο άστρο μιας ασυνήθιστης ηγετικής μορφής όπως η Τζασίντα Αρντερν.

Τι άλλαξε μέσα σε τέσσερα χρόνια; Ισως έχει αλλάξει πρόσημο ο φόβος που συνέχει τα μεσαία στρώματα. Ο φαντασιακός φόβος του «μετανάστη που μας παίρνει τις δουλειές και απειλεί την ταυτότητά μας», έδωσε τη θέση του σε πραγματικούς φόβους, όπως η κλιματική κρίση ή η πανδημία. Η πανδημία επανέφερε στο προσκήνιο την ανάγκη προστασίας από ένα λειτουργικό, αποτελεσματικό κοινωνικό κράτος. Οι ψηφοφόροι ψηφίζουν ασφάλεια. Μα είναι, κυρίως, μια αλλαγή στο επίπεδο των ιδεών που έχει συμβεί. Στην οικονομική σκέψη και πράξη ο αέρας φυσά από άλλη κατεύθυνση πια. Η αντιμετώπιση των ανισοτήτων προβάλει ως κυρίαρχη προτεραιότητα. Η κοινωνική δικαιοσύνη και η κοινωνική συνοχή, επίσης. Ο Κέινς επιστρέφει από το Τόκιο ως την Ουάσιγκτον.

Το ρεύμα προς τα αριστερά είναι υπαρκτό. Μα είναι ακόμη εύθραυστο. Η διάρκειά του αβέβαιη. Κι έπειτα, politics is always local. Οταν ένα ρεύμα περνάει στον κόσμο, όταν ένα πολιτικό κλίμα κυριαρχεί, τα σύνορα δεν το ανακόπτουν. Μα κάθε χώρα είναι μια χωριστή και ιδιαίτερη περίπτωση. Οι γάλλοι σοσιαλιστές δεν ανεβαίνουν επειδή τα κατάφεραν οι γερμανοί σοσιαλδημοκράτες. Κι ούτε η καθ’ ημάς Κεντροαριστερά είναι βέβαιο ότι θα επωφεληθεί από το διεθνές κλίμα. Πρέπει πρώτα να καταφέρει να το μεταφράσει από τα γερμανικά, τα αγγλικά ή τα ιαπωνικά, στα ελληνικά. Και πρέπει να λύσει τους κόμπους, τους made in Greece κόμπους των σχοινιών που την κρατούν δεμένη.

Μα είναι, τουλάχιστον, βέβαιο ότι ακόμη κι αν η διαδικασία εκλογής αρχηγού στο ΚΙΝΑΛ δεν είχε αποκτήσει τον αναπάντεχο δραματικό χαρακτήρα που του έδωσε η ξαφνική αποχώρηση της Φώφης Γεννηματά, η συγκίνηση που προκάλεσε η περιπέτειά της και η ίντριγκα που πρόσθεσε η επάνοδος του Γιώργου Παπανδρέου, αυτές οι 42 ημέρες που μας χωρίζουν από τις εσωκομματικές κάλπες θα είχαν το ενδιαφέρον τους. Ως άσκηση συντονισμού του πρώτου θύματος της παρακμής της σοσιαλδημοκρατίας με το ασθενές ακόμη αλλά ορατό κύμα ανόδου της.