Επικίνδυνα παιχνίδια εξουσίας

Μεταρρυθμιστής, οραματιστής, προοδευτικός, φιλάνθρωπος αλλά και κυνικός, αδυσώπητος με τους αντιπάλους του, έχει κατηγορηθεί ως o ηθικός αυτουργός για τη δολοφονία του δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι και υπεύθυνος για τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση της εποχής, στην Υεμένη. Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Γνωστός στους επιχειρηματικούς κύκλους και στα διεθνή μίντια ως MBS, πρώτος στη διαδοχή του θρόνου του βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας και πρόσφατα ιδιοκτήτης της Νιούκαστλ, μία κίνηση που έστρεψε εναντίον του όλο το αγγλικό ποδόσφαιρο – πλην Μάντσεστερ Σίτι.

Ελάχιστοι άνθρωποι εκτός Σαουδικής Αραβίας είχαν ακούσει για τον MBS πριν ο πατέρας του γίνει βασιλιάς, το 2015. Ο νεαρός διάδοχος χρειάστηκε πολύ λίγο χρόνο ώστε να εξελιχθεί σε de facto κυβερνήτη της χώρας που κολυμπά στον «μαύρο χρυσό» και να θεωρείται σήμερα ένας από τους ισχυρότερους ανθρώπους στον κόσμο.

Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν γεννήθηκε στις 31 Αυγούστου 1985 και αποτελεί καρπό του έρωτα του τότε πρίγκιπα Σαλμάν μπιν Αμπντούλ Αζίζ Αλ Σαούντ και της τρίτης συζύγου του, Φαντάχ μπιν Φαλάχ μπιν Σουλτάν. Ελαβε πρωτοβάθμια εκπαίδευση στο Ριάντ και κατατάχθηκε μεταξύ των δέκα καλύτερων μαθητών του βασιλείου. Πήρε πτυχίο νομικής από το Πανεπιστήμιο King Saud και στη συνέχεια εργάστηκε σε διάφορους κρατικούς φορείς πριν διοριστεί ειδικός σύμβουλος του πατέρα του ο οποίος υπηρετούσε ως κυβερνήτης του Ριάντ, το 2009.

Η άνοδος του MBS στην εξουσία ξεκίνησε το 2013 όταν τέθηκε επικεφαλής του Δικαστηρίου του Διαδόχου. Την προηγούμενη χρονιά ο πατέρας του είχε ανακηρυχθεί διάδοχος του θρόνου. Ο θάνατος του βασιλιά Αμπντουλάχ μπιν Αμπντούλ Αζίζ τον Ιανουάριο 2015 έφερε στον θρόνο τον Σαλμάν και αυτός με τη σειρά του διόρισε τον γιο του MBS υπουργό Αμυνας.

Μια από τις πρώτες δράσεις του νεότερου υπουργού Αμυνας στον κόσμο ήταν η έναρξη στρατιωτικής εκστρατείας στην Υεμένη τον Μάρτιο του ίδιου χρόνου, σε συνεργασία με άλλα αραβικά κράτη. Η εκστρατεία υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας στην πιο φτωχή χώρα της αραβικής χερσονήσου προκάλεσε τον θάνατο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων, εκατομμύρια εκτοπίστηκαν και ακόμα περισσότεροι βρίσκονται στα πρόθυρα του λιμού σε μία ανθρωπιστική κρίση άνευ προηγουμένου.

Η εξουσία του MBS ενισχύθηκε περαιτέρω τον Απρίλιο του 2015 όταν διορίστηκε αναπληρωτής διάδοχος του θρόνου, δεύτερος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών και Αναπτυξιακών Υποθέσεων. Η ισχύς του στη χάραξη πολιτικής έγινε πιο εμφανής τον επόμενο χρόνο όταν παρουσίασε ένα φιλόδοξο ευρύ σχέδιο για να φέρει την οικονομική και κοινωνική αλλαγή στο βασίλειο και να τερματίσει τον «εθισμό» του στο πετρέλαιο.

Το σχέδιο με την κωδική ονομασία Vision 2030 προέβλεπε αύξηση των εσόδων το 2020 από πηγές που δεν έχουν σχέση με το πετρέλαιο κατά 600 δισ. ριάλ (σημερινά 137 δισ. €) και σε ένα τρισ. ριαλ (230 δισ. €) μέχρι το 2030, από τα 37,4 δισ. € που ήταν το 2015. Περιελάμβανε επίσης αλλαγή του εκπαιδευτικού προγράμματος, αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στο ανδροκρατούμενο εργατικό δυναμικό της χώρας και επενδύσεις στον τομέα της ψυχαγωγίας για να συμβάλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας για τους νέους.

Η εκτόξευση του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν στη στρατόσφαιρα της εξουσίας συνεχίστηκε με την ίδια ταχύτητα. Ο βασιλιάς Σαλμάν αντικατέστησε τον διάδοχο του θρόνου και ανιψιό του, Μοχάμεντ μπιν Ναϊέφ με τον γιο του. Στην προσπάθειά του να εδραιώσει την εξουσία του ο MBS άρχισε το κυνήγι μαγισσών καταστέλλοντας κινήσεις πιθανών αντιπάλων του. Σ’ αυτή την κατηγορία τοποθετήθηκαν πάνω από είκοσι ισχυροί κληρικοί και διανοούμενοι οι οποίοι τέθηκαν υπό κράτηση, καθώς οι Αρχές είχαν στόχο ομάδα η οποία φέρεται να δρούσε για λογαριασμό ξένων.

Οταν ο βασιλιάς Σαλμάν ανακοίνωσε πως οι γυναίκες θα μπορούν να οδηγούν στη Σαουδική Αραβία από τον Ιούνιο του 2018 – η τελευταία χώρα όπου υπήρχε αυτή η απαγόρευση – ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έλαβε όλα τα εύσημα.

Κανείς δεν φανταζόταν τι θα ακολουθούσε της δήλωσης του MBS πως η επιστροφή του «μετριοπαθούς Ισλάμ αποτελεί το κλειδί για τον εκμοντερνισμό του βασιλείου». Με αφορμή την εκστρατεία κατά της διαφθοράς συνελήφθησαν και κρατήθηκαν για εβδομάδες στο ξενοδοχείο Ritz-Carlton του Ριάντ τέσσερις υπουργοί, 11 πρίγκιπες και πολλοί επιχειρηματίες, μία κίνηση που κατά τους αναλυτές αφαίρεσε και τα τελευταία εμπόδια για να αποκτήσει ο MBS τον πλήρη έλεγχο του βασιλείου. Οι μαζικές συλλήψεις προκάλεσαν ωστόσο αναταραχή στους ξένους επενδυτές στους οποίους βασιζόταν ο διάδοχος του θρόνου για τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας, με αποτέλεσμα οι άμεσες επενδύσεις να υποχωρήσουν τo 2017 σε χαμηλό 14 ετών.

Καταγγέλθηκαν επίσης συλλήψεις ακτιβιστών για τα δικαιώματα των γυναικών με σοβαρές κατηγορίες, ένδειξη της δυσανεξίας που έχει η ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας σε επικρίσεις.

Ο MBS υπερασπίστηκε τις συλλήψεις λέγοντας πως οι ακτιβιστές καταχράστηκαν το δικαίωμά τους στην ελευθερία του λόγου.

Η δολοφονία του δημοσιογράφου της «Washington Post» και σκληρού επικριτή των μεταρρυθμίσεων του MBS, Τζαμάλ Κασόγκι, τον Οκτώβριο του 2018 αμαύρωσε περαιτέρω την εικόνα του διαδόχου. Η ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ Αγκνιες Κάλαμαρντ κατέληξε στο συμπέρασμα πως ο Κασόγκι ήταν «θύμα σκόπιμης, προμελετημένης εκτέλεσης» για την οποία ευθύνεται το σαουδαραβικό κράτος. Ανέφερε επίσης πως υπάρχουν αξιόπιστες αποδείξεις ότι υψηλόβαθμοι ααουδάραβες αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου και του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, είναι ατομικά υπεύθυνοι.